I SA/Łd 584/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Świderska Sędziowie Sędzia NSA Bogdan Lubiński Sędzia NSA Teresa Porczyńska /spr./ Protokolant Asystent sędziego Tomasz Furmanek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M.G. i G.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżących kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku I SA/Łd 584/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. G. - przedstawicielki ustawowej małoletnich: G. G. (6 lat) i M. G. (9 lat) - o umorzenie należności, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności za okresy od 11/1999 do 01/2000, od 03/2000 do 06/2001 i za 12/2001, z tytułu składek, odsetek i kosztów upomnienia na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W ustaleniach faktycznych uzasadnienia decyzji podano, że wnioskiem z dnia 30 czerwca 2008 r. skarżąca wystąpiła o umorzenie całości zadłużenia we wskazanym wyżej zakresie. Wyjaśniła, że spadkodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Dzieci, jako małoletni spadkobiercy nie posiadają majątku i pozostają w trudnej sytuacji materialnej. Nieruchomość nie może zostać zlicytowana. Można jedynie sprzedać udziały, jako że ½ część nieruchomości należy do K. M. nie zobowiązanej do spłaty. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzjami z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] i Nr [...] orzekł o odpowiedzialności małoletnich: G. i M. G., spadkobierców po zmarłym S. M., za zobowiązania zmarłego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Postępowanie odwoławcze od tych decyzji wszczęte przed Sądem Okręgowym – Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zostało umorzone wobec cofnięcia odwołania. Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. przeprowadził wywiad, z którego wynika, że skarżąca wraz z mężem wychowuje dwoje małoletnich dzieci. Dochód rodziny to dochód z działalności męża skarżącej (handel obwoźny) w wysokości 1.500,00 zł miesięcznie. Dzieci :M. i G. są współwłaścicielami w 1/8 części działek położonych w obrębie F., gm. K. oznaczonych numerami [...] i [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia zobowiązań decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. stwierdzając, że nie wystąpiły przesłanki do umorzenia zadłużenia z uwagi na jego całkowitą nieściągalność, stosownie do art.28 ust.2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz.74 ze zm.). Dłużnicy dysponują majątkiem w 1/8 części działek położonych w obrębie gm. F. Wskazano także na przepis art.28 ust. 3a w związku z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1350), umożliwiający umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, między innymi następcom prawnym, na których w drodze decyzji przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek, pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wnioskiem z 27 lutego 2009 r. skarżąca wystąpiła o ponowne rozpoznanie sprawy powołując się na stan majątkowy i sytuację rodzinną reprezentowanych przez nią nieletnich. Nadto pismem z dnia 16 marca 2009 r. skarżąca wyjaśniła, iż wnosi o umorzenie na podstawie art.28 ust.3 wymienionej ustawy, to jest z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał przepis art.28 ust. 3a w związku z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1350), umożliwiający umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przyjął jednakże, że skarżąca jako przedstawiciel małoletnich wnosi o umorzenie zadłużenia na podstawie art.28 ust.3 pkt.3 ustawy. Spadkobiercy nie spełniają wynikającej z tego przepisu przesłanki, to jest zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Dysponują bowiem majątkiem w 1/8 części działek położonych w obrębie gm. F. Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada zabezpieczenie hipoteczne na całości nieruchomości. W tej sytuacji utrzymano w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyposażony został w funkcje kontrolne, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, Sąd ogranicza się do zbadania zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./). Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd zważył co następuje. Zgodnie z art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej: u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Z woli ustawodawcy ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość umorzenia składek tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności i na szczególnych warunkach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zawarte w tych przepisach unormowania należy łączyć z istotą Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako funduszu celowego, tworzonego głównie ze składek na ubezpieczenia społeczne, przede wszystkim w celu realizacji świadczeń wynikających z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Skarżąca jako argumentację wniosku o umorzenie wskazywała w swoich kolejnych pismach zarówno na treść art.28 ust.3 pkt.3 u.s.u.s, jak też na trudną sytuację materialną, co uzasadniało odniesienie się w zaskarżonej decyzji także do przesłanek umorzenia należności określonych przez ustawodawcę w art.28 ust.3a w zw. z powołanym wyżej rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym kosztów i odsetek, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu, tj. w sytuacji, gdy dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie Z mocy zaś § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (przepis wydany na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Użycie w tych przepisach sformułowań "należności ... mogą być umarzane" i "Zakład może umorzyć należności" oznacza, że mamy do czynienia z regulacją prawną należącą do sfery uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07 (LEX nr 368197). Powinien więc wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy podnoszonych przez stronę (art.80 Kodeksu postępowania administracyjnego dalej k.p.a.). W zaskarżonej decyzji poprzestano natomiast na ocenie stanu faktycznego jedynie przy uwzględnieniu, że skarżąca jako przedstawiciel małoletnich wnosi o umorzenie zadłużenia na podstawie art.28 ust.3 pkt.3 ustawy a spadkobiercy nie spełniają wynikającej z tego przepisu przesłanki, to jest zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, dysponują bowiem majątkiem w 1/8 części działek położonych w obrębie gm. F. Pominięto ocenę sytuacji majątkowej i skutków jakie obowiązek zapłaty należności rodzi dla zobowiązanych i ich rodziny pomimo tego, że skarżąca podnosiła także te okoliczności zarówno we wniosku o umorzenie należności, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak też w piśmie z dnia 16 marca 2009 r. Sąd stwierdził więc, że naruszone zostały przepisy postępowania nakładające na organy administracji obowiązek poszanowania zasady przekonywania (art.11 kpa), obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (art.7 i 77 k.p.a.) oraz obowiązku oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z uwagi na to, że naruszenie wskazanych przepisów postępowania może mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję zgodnie z art.145 par.1 pkt.1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.). Orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania wydane zostało na podstawie art. 200 w zw. z art.205 par.2, 3 i 4 powołanej wyżej ustawy. M.D.