II FZ 55/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 657/09 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 29 czerwca 2009 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 2007 - 2008 postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt: I SA/Gd 657/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił Z. P. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 29 czerwca 2009 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 2007 - 2008. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 28 września 2009 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką. W małżeństwie wnioskodawcy istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, dlatego też uważa on, że majątek i dochody jego żony są bez znaczenia dla oceny jego sytuacji finansowej. Z tych względów nie wykazał ich w złożonym oświadczeniu. Skarżący jest właścicielem domu letniskowego w R. (obciążonego hipoteką), który wynajmuje, uzyskując z tego tytułu dochody w wysokości około 5.500 zł miesięcznie, współwłaścicielem (w - części) domu o powierzchni 200 m2 (także obciążonego hipoteką), posiada środki pieniężne w wysokości około 80.000 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że środki pieniężne, które w obecnej chwili posiada są mu niezbędne do spłaty karty Visa gold (20.000 zł), na usługi dentystyczne w kwocie 10.000 zł oraz na spłatę zobowiązań. Wskazał też, że jego obciążenia miesięczne z tytułu zobowiązań kredytowych i alimentacyjnych oraz kosztów utrzymania stanowią kwotę około 14.000 zł. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2009 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. Rozpatrując wniosek strony Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Biorąc pod uwagę wysokość należnego w sprawie wpisu oraz mając na względzie uzyskiwane przez wnioskodawcę dochody i posiadane oszczędności Sąd doszedł do przekonania, że poniesienie kosztu sądowego związanego z wpisem od złożonej skargi nie odbędzie się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Z porównania kwoty należnego wpisu z kwotą dochodu uzyskiwanego z tytułu najmu nieruchomości oraz z kwotą oszczędności, którymi dysponuje strona wynika, że suma 500 zł jest możliwą do poniesienia. Sąd wskazał, że koszty postępowania winny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. W tym kontekście należy zauważyć, że wnioskodawca przeznacza na spłatę zaciągniętych kredytów i koszty utrzymania kwotę około 14.000 zł miesięcznie, a więc znacznie przekraczającą wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zażalenie od powyższego postanowienia złożył skarżący zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Do zażalenia dołączył oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, w których wskazał, że jest współwłaścicielem domu w S. oraz domu letniskowego w R. (nieruchomości obciążone są hipoteką), posiada zasoby pieniężne w wysokości 3.000 zł. Podkreślił, że źródłem jego utrzymania są dochody z wynajmu domu letniskowego w R. wynoszącego ok. 5.000 zł miesięcznie, wskazał ponadto liczne zobowiązania kredytowe na kwotę 14.000 zł w tym alimenty na dziecko w wysokości 1.300 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 199 p.p.s.a. strony obowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Skoro przytoczony przepis ustanawia jako zasadę ponoszenie kosztów postępowania przez stronę, która dokonała czynności procesowej, to przyznanie zwolnienia od tych kosztów jako wyjątek od zasady mogło nastąpić wyłącznie w sytuacji wykazania przez stronę wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – brak możliwości poniesienia pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. W przypadku zaskarżenia postanowienia Sądu dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy należało wobec tego wykazać, że Sąd naruszył dyspozycję przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w ten sposób, że przyjęta w zaskarżonym orzeczeniu ocena została dokonana bez uwzględnienia wszystkich okoliczności przytoczonych w sprawie bądź z naruszeniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy oraz innymi elementami, które pozwalają domniemywać, że sytuacja strony uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazany art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obciąża wnioskodawcę ciężarem uprawdopodobnienia przesłanek określonych w tym przepisie. Z kolei poddając ocenie sytuację materialną skarżącego, Sąd miał obowiązek wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Zaskarżone orzeczenie nie nosi znamion dowolności i tym samym wypełnia dyspozycję art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. i powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się również z treścią rozstrzygnięcia nie dostrzegając błędnej subsumcji stanu faktycznego do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, iż nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych, o czym w niniejszej sprawie nie może być mowy - średni miesięczny dochód skarżącego wynosi zgodnie z przedłożonym do zażalenia wnioskiem ok. 5.000 zł, środki te pochodzą z wynajmu domu letniskowego w R., ponadto skarżący jest współwłaścicielem domu w Słupsku o powierzchni 200 m2, z oświadczenia z dnia 20 października 2009 r. wynikało, że posiada również zasoby pieniężne w kwocie 80.000 zł, natomiast z oświadczenia z dnia 21 grudnia 2009 r. złożonego przy zażaleniu wynika, że posiada zasoby pieniężne w kwocie 3.000 zł oraz płaci alimenty w wysokości 1.300 zł. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji skonfrontował wysokość wpisu z wysokością osiąganych przez skarżącego dochodów i stwierdził, że skarżący ma finansowe możliwości pokrycia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podniesiona przez stronę okoliczność spłacania wielu zobowiązań kredytowych, nie może być uznana za mającą priorytet względem należnych Skarbowi Państwa kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażany w judykaturze pogląd, że przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi, nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa. Stąd też uznać należało, że skarżący nie wykazał, iż biorąc pod uwagę jego majątek nieruchomy i posiadane środki pieniężne nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w sprawie. Mając na uwadze fakt, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.