II SA/Gd 403/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. J.-P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia 15 grudnia 2008 r., nr [...], 2. określa, że wymienione w punkcie pierwszym decyzje nie mogą być wykonane, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B. J.-P. kwotę 3076,95 złotych (trzy tysiące siedemdziesiąt sześć złotych dziewięćdziesiąt pięć groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Burmistrz Miasta decyzją z 15 grudnia 2008 r., powołując się na art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody i § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz załącznik nr 2 Obwieszczenia Ministra Środowiska w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2008, nałożył na skarżącą B. J. - P. karę w wysokości 21.998,49 zł za usunięcie bez zezwolenia 5 sztuk dębów o obwodach pni wynoszących 24 cm, 18 cm, 16 cm, 17 cm, 16 cm mierzonych na wysokości 130 cm, oraz 1 sztuki sosny o obwodzie pnia wynoszącym 8 cm mierzonym na wysokości 130 cm. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w wyniku przeprowadzonych oględzin ustalono, iż na działce położonej przy ul. P. w R. - należącej do B. P. a wydzierżawionej skarżącej B. J.-P. - dokonano wycinki opisanych powyżej drzew. Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 23 stycznia 2008 r., mąż skarżącej M. P., oświadczył, że to on dokonał wycinki przedmiotowych drzew. Organ stwierdził, że karę wymierza się temu, kto był zobowiązany do uzyskania pozwolenia na wycinkę, czyli użytkownikowi nieruchomości tj. skarżącej. Odwołując się od powyższego rozstrzygnięcia, skarżąca zarzuciła organowi I instancji niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy - naruszenie art. 7 K.p.a., nienależyte informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych - naruszenie art. 9 K.p.a., niezapewnienie stroną czynnego udziału w każdym stadium postępowania - naruszenie art. 10 K.p.a., niedoręczenie zawiadomienie o wszczęciu postępowania właścicielowi spornych nieruchomości - naruszenie art. 7, 9 K.p.a. w zw. z art. 83 ustawy o ochronie przyrody, w zw. z art. 28 K.p.a. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 36 KRiO małżonkowie są obowiązani do zarządu majątkiem wspólnym, a co za tym idzie stroną postępowania powinien być również mąż skarżącej, a nadto opłaty za wycięcie drzew obciążają przede wszystkim właściciela a potem dopiero posiadacza, zatem właściciel nieruchomości winien być powiadomiony o wszczęciu postępowania, a organ I instancji powinien był ustalić kto dokładnie jest posiadaczem nieruchomości. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu SKO stwierdziło, że ze względu na fakt dzierżawienia spornych gruntów przez skarżącą, należy ją traktować jako posiadacza gruntu, który miał obowiązek przed wycięciem drzew przez męża, uzyskania zezwolenia organu I instancji na ich wycinkę. Zdaniem organu, fakt wspólnego zamieszkiwania małżonków uzasadnia przyjęcia tezy, że skarżąca o wycięciu drzew przez męża chociażby w sposób dorozumiany wiedziała. Organ I instancji stwierdził, że skarżąca jest jedyną stroną przedmiotowego postępowania. Nie jest nią ani właściciel gruntu, gdyż przekazał władztwo nad gruntem skarżącej, ani mąż skarżącej, gdyż grunty będące przedmiotem dzierżawy nie wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków. Skarżąca w skardze do Sądu powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu dotyczące naruszenia art. 7, 9, 10 i 28 K.p.a. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 77 § 4, 79, 81 i 86 K.p.a. poprzez niezawiadomienie strony o faktach znanych organowi I instancji z urzędu oraz niezawiadomienie o terminie oględzin posesji, naruszenie art. 41 K.p.a. poprzez nieustalenie miejsca zamieszkania strony postępowania wszczętego z urzędu i w konsekwencji nieprawidłowe dokonywanie doręczeń. Uzasadniając zarzuty skargi stwierdzono, że pod adresem pod którym przebywa skarżąca tj. R. ul. M. [...], są trzy różne budynki mieszkalne należące do różnych właścicieli i najprawdopodobniej przesyłki adresowane do skarżącej trafiały do innych budynków, niż ten w którym zamieszkuje. Do skarżącej dotarła jedynie przesyłka zawierająca decyzję organu I instancji, a zatem do jej otrzymania skarżąca nie wiedziała o toczącym się postępowaniu. Skarżąca wskazała również, że jest w trakcie sprawy rozwodowej, co spowodowało, ze negatywne emocje z tym związane spowodowały, że maż ani jego ojciec (właściciel spornej nieruchomości) nie zawiadomili jej o toczącym się postępowaniu. Skarżąca podniosła również, że organ prowadzący postępowanie nie dokonał dokładnych ustaleń co do okoliczności wycięcia spornych drzew - przede wszystkim nie ustalił, czy do wycinki doszło wbrew czy też za przyzwoleniem skarżącej. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyjaśniając ponadto, że zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie wycinki drzew - na potwierdzeniu odbioru zawiadomienie widnieje podpis jej męża. Ponadto korespondencja kierowana do skarżącej w toku postępowania nie była w większości przez nią odbierana. Z adnotacji poczty wynika, iż nie zastano w skarżącej w domu i dokonano dwukrotnego awizowania. Brak jest natomiast adnotacji, ze adresat w tym miejscu nie mieszka. Organ podkreślił, ze decyzja organu i instancji została przez skarżąca osobiście odebrana pod wskazanym adresem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 2 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Z kolei w myśl art. 83 ust. 1 wskazanej ustawy, usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Jeżeli posiadacz nieruchomości nie jest właścicielem - do wniosku dołącza się zgodę jej właściciela. Jak wynika z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, przesłanką odpowiedzialności określonej w tym przepisie jest usunięcia drzew lub krzewów bez wymaganego prawem pozwolenia. Podmiotem odpowiedzialnym jest zatem tylko ten, kto pozwolenie takie powinien był uzyskać. Obowiązanym do uzyskania takiego pozwolenia, stosownie do art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy jest posiadacz nieruchomości. W efekcie odpowiedzialności tej będzie podlegał posiadacz nieruchomości, z który drzewa lub krzewy usunął. Należy zgodzić się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż nie powinno budzić wątpliwości, że podmiotem mającym interes prawny w sprawie wymierzenia kary pieniężnej decyzją administracyjną, a więc stroną postępowania, jest wyłącznie ten podmiot, który dopuścił się czynu, za który ustawodawca przewidział tę karę (zob. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2007 r. w sprawie II OSK 428/06, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, https://cbois.nsa.gov.pl). Zgodzić się również należy z poglądem głoszącym, że odpowiedzialność w tym zakresie została zobiektywizowana, a do jej ponoszenia wystarczy samo wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew lub krzewów (zob. Komentarz do art. 88 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, [w:] K. Gruszecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, Zakamycze, 2005). Działanie określonego podmiotu może przybierać różne formy. Może to być osobiste dokonanie usunięcia drzew, zlecenie tego innemu podmiotowi, bądź wyrażenie zgody na takie usunięcie. Odpowiedzialnym będzie zatem ten tylko posiadacz nieruchomości, który świadomy był skutków określonych działań własnych bądź cudzych mających na celu sunięcie drzew bez wymaganego prawem zezwolenia i skutki te akceptował. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy uznać należy, że organy obu instancji nie ustaliły precyzyjnie, czy usunięcie drzew przez męża skarżącej nastąpiło na jej polecenie, za jej zgodą, czy przynajmniej za jej wiedzą i akceptacją. Domniemanie poczynione w tym zakresie przez organy administracji publicznej uznać należy za niedopuszczalne. Nie można bowiem tylko na tej podstawie, że sprawca wycinki był mężem skarżącej ustalić, iż skarżąca wiedziała o usunięciu spornych drzew i działanie takie akceptowała. Wątpliwość w tym zakresie pogłębia okoliczność przeprowadzania rozwodu przez skarżących. Jak pokazuje doświadczenie życiowe rozwód zazwyczaj bywa sytuacją konfliktogenną, konsekwencją czego może być ograniczona komunikacja pomiędzy małżonkami. Obowiązkiem organów w niniejszym postępowaniu było ustalenie czy skarżąca o wycince drzew wiedziała i stan taki akceptowała. By ustaleń takich dokonać należało skorzystać z możliwości przewidzianych K.p.a. Przepis art. 75. § 1stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, zaś art. 77. § 1 nakłada na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organy administracyjne mają zatem szeroką możliwość prowadzenia postępowania dowodowego, obejmującego min. przesłuchanie świadków (art. 83 K.p.a.), strony skarżącej(art. 86 K.p.a.), czy także w razie potrzeby przeprowadzenie rozprawy administracyjnej (art. 89 K.p.a.). W niniejszym postępowaniu organy obu instancji nie wykorzystały dostępnych środków dowodowych do ustalenia omówionej powyżej okoliczności, w szczególności nie przesłuchując M. P. i jego ojca B. P. (właściciela nieruchomości) oraz skarżącej, a także ewentualnie w razie potrzeby innych świadków (np. sąsiadów). Jeszcze raz należy podkreślić, że za wycinkę przedmiotowych drzew wymierzyć karę skarżącej można tylko w wypadku gdy po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego i poddaniu zebranych dowodów wszechstronnej ocenie o jakiej mowa w art. 80 K.p.a. organ ustali, że skarżąca dokonała wycinki przedmiotowych drzew, zleciła ich wycinkę lub wyraziła na to zgodę, bądź chociażby o tej wycince wiedziała i ją akceptowała. Niedopuszczalne jest wyciąganie z samego faktu dokonania wycinki drzew przez męża skarżącej wniosku, że wiedziała ona o tej czynności i ją akceptowała. Wyżej wskazane naruszenie przepisów postępowania, a to w szczególności art. art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 K.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy przesądza, że zaskarżona decyzja nie może się ostać. Mając zatem na uwadze wyżej wskazane względy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) uchylił decyzje organów obu instancji, a na zasadzie art. 152 tej ustawy wskazał, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, zaś o kosztach postępowania orzekł w oparciu o art. 200 tej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organy zobowiązane będą do właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie wyżej wskazanym przez Sąd, wszechstronnej oceny zebranych dowodów, zgodnej z wymogami art. 80 K.p.a., a następnie rozstrzygnięcia w oparciu o tak poczynione ustalenia i ich ocenę.