II SA/Bk 587/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 03 listopada 2009 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy F. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej Z. G. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 14.04.2009 r. Pani Z. G. wystąpiła do Wójta Gminy F. o przeprowadzenie wizji lokalnej, wskazując, że na jej działkach nr [...] i [...], położonych we wsiach S. oraz F., część jej gruntów została zalana przez wodę. Woda zgromadziła się na działce nr [...] powiększając swoją objętość 3 razy w stosunku do roku ubiegłego, gdyż jej odpływ został zatrzymany poprzez zasypanie rowu na działce numer [...] przez jej właścicielkę Panią H. Ż. w dniu 25.11. 2008 r. Ponadto na działkę Z. G. spływa woda z działki nr [...], której właścicielem jest Z. M. Z działki nr [...] nie ma żadnego odpływu. Stojąca woda zalała pole uprawne, powodując straty. Organ I instancji zawiadomił: Z. G., H. Ż., Z. M., A. P. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zalania gruntów uprawnych na działce na w/w działkach [...] i [...]. W dniu 13 maja 2009 r. przeprowadzono oględziny z udziałem stron. W protokole stwierdzono, że początek rowu, zaczynający się na działce [...], do miejsca naprzeciw chlewa nie był udrożniony. Dalej rów pogłębiony jest pełny wody do granicy działek. Przy działce nr [...] woda stoi na połowie głębokości rowu. Natomiast na działce [...] została bruzda po rowie od granicy na długości około 50 m. W dalszej części protokołu znajduje się oświadczenie H. Ż.: "Pani G. wykopała rów o stromych ścianach na miedzy, ściany rowu osuwają się i niszczą moją działkę. Rów jest takiej głębokości, że zagraża życiu ludzi i zwierząt. Rów zasunęłam dlatego, że P. G. bezprawnie wykopała rów na mojej działce, przecinający działkę na połowę bez możliwości przejścia z jednej połowy na drugą. Był bardzo głęboki, szeroki, zagrażał życiu ludzi i zwierząt, ponieważ chciała spuścić wodę ze swego pola na moją działkę. Rów był wykopany przez moich rodziców po wojnie, był rowem okopowym, służył do zbierania wody z topniejącego śniegu, z uwagi na to, że kiedyś były bardzo śnieżne zimy. Służył tylko dla nas nigdy nie przepływała woda z kierunku gruntów P. G. Rowek przebiegający przez moją działkę nie łączył się z nieużytkiem (bagnem) na działce [...]." Dalej w protokole stwierdzono, że Pan M. właściciel działki numer [...] przekopał rów do granicy działki numer [...], stanowiącej własność P. G., rów jest w połowie pełny wody przy nieużytku, w chwili obecnej nie ma żadnego ujścia na działkę sąsiada. W protokole wskazano ponadto, że na działce nr [...] w kierunku F., stanowiącej własność P. M., wychodzi dren, rura plastikowa, którą spuszcza wodę na teren nieużytku na granicy z działką [...] P. Gj. Ponadto P. G. oświadczyła do protokołu, że od kiedy pamięta rów przebiegał na granicy działek [...] i [...] i na wiosnę przepływa nim woda. Z nieużytku na działce [...] woda przepływała przez działkę P. P. i F W., prawdopodobnie do rzeki. Wszelkie prace wykonane na działce [...] były wykonane z P. Ż., która pozwoliła wejść na jej pole i przekopać rów. W dniu 25.11.2008 r. pomimo decyzji organu I instancji i Kolegium w Suwałkach o niezasypywaniu rowu, P. Ż. zasypała rów na swojej działce, zsuwając ziemię z działki do rowu. Na rozprawie w dniu 28.05.2009 r. przesłuchano świadków. F W. zeznał, że od 10 lat dzierżawi działkę numer [...], do połowy działki [...] długości około 30 m był rów głębokość około 1 m, w którym w okresie wiosny zbierała się woda, która nigdy nie spływała do bagna na działce, nie dochodził rów do nieużytku. Jesienią zawsze przeorywał pługiem, aby woda miała gdzie się zatrzymać i nie zalewała pola. Prawdopodobnie miał połączenie kiedyś, lecz rosły w nim drzewa i wysokie trawy. Nie wie kiedy powstał ten rów. Woda na działce Pani G. stała od dawnych lat w okresie wiosennym. Podobnie zeznała P. W., żona F. W. Świadek K. zeznał, że 20 lat temu pasał bydło na działce [...] przez 3 lata i żadnego rowu nie pamięta, wszędzie rosła twa, cielęta piły wodę z bagienka na działce od granicy z W. Świadek M. zeznał, że na działce P. Ż. był rów, nie pamięta kiedy i jakiej głębokości, dawno temu użytkował tę działkę. Był to niegłęboki rów nie było komu dbać o rów, był zarośnięty trawą. Nie łączył się z bagnem na dole w kierunku P. Od wojny za zabudowaniami P G. zawsze stała woda, trudno było przejechać, nie może stwierdzić czy rów na działce P. G. i P. Ż. był połączony. Świadek A. P. zeznał, że pamięta od dziecka, iż na działce [...] był rów, nie wie czy rowy na obu działkach były kiedykolwiek połączone. Cały czas pamięta jak woda stała na działce numer [...] i podchodziła aż pod budynki. Z każdej strony woda spływała, bo teren jest niżej położony. Z kolei Z. M. w dniu [...].06.2009 r. wyjaśnił, że rurę plastikową na działce nr [...] założył jesienią ubiegłego roku w miejscu byłego rowku, który jest na mapie. Decyzją z dnia [...].06.2009 r. Wójt Gminy F. odmówił nakazania Pani H. Ż. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce oznaczonej numer [...], położonej w obrębie ewidencyjnym F. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał przebieg zdarzeń dotyczących działek Z. G. i H. Ż. od 2008 r. Organ wskazał, że przesłuchani w sprawie świadkowie jednoznacznie stwierdzili, że grunty na działce [...] od dawna były podmokłe. Zdaniem organu H. Ż. zasypując rów na swojej działce nr [...] nie naruszyła stosunków wodnych i nie spowodowała szkód na gruntach sąsiednich. Działki o numerach [...] i [...] nie figurują w ewidencji urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, prowadzonej przez WZMiUW, a co za tym idzie brak jest jakiejkolwiek dokumentacji technicznej określającej podstawowe parametry. Wskazano, że na mapach pomiędzy trasą rowu na działce nr [...] a trasą na działce nr [...] istnieje przerwa. Rów na działce nr [...] nie ma połączenia z istniejącym nieużytkiem, czyli nie ma żadnego odpływu, co w zeznaniach potwierdzili świadkowie. Organ wskazał, że nałożenie obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego wymagałoby konkretnego określenia zakresu i terminu prac niezbędnych do wykonania. Brak dokumentacji technicznej rowu uniemożliwia bezbłędne odtworzenie jego gabarytów, przez co trudny byłby do wykonania nałożony obowiązek. Organ wskazał, że w sprawie nie stwierdzono, że Pani Ż. dokonała zmiany stanu wody na swoim gruncie, nie stwierdzono także wynikających z tych zmian szkód. W odwołaniu od tej decyzji Z. G. zarzuciła organowi dowolne przyjęcie, że Pani Ż. zasypując rów nie naruszyła stosunków wodnych i nie spowodowała szkód dla gruntów sąsiednich w sytuacji kiedy woda z wiosennych roztopów zalała sąsiednią działkę. Zarzuciła także dowolne przyjęcie przez organ, że co prawda trasa rowu uwidoczniona jest na mapach ewidencji gruntów, ale brak dokumentacji technicznej rowu w istocie zezwalał Pani Ż. na całkowite zasypanie rowu, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 7 i art. 80 k.p.a. - co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuciła bezzasadną odmowę zastosowania w sprawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy Prawo wodne. Skarżąca podniosła, że H. Ż. nie była uprawniona do całkowitego zasypania rowu, a właśnie odwrotnie – zobowiązana była do utrzymania w należytym stanie i tego stanu faktycznego nie zmienia brak dokumentacji technicznej tego rowu. Zdaniem Skarżącej również dowolny jest wniosek organu, że głównie celem tego rowu jest zbieranie wiosennych wód roztopowych. Skarżąca stwierdziła, że gołym okiem widoczny jest szkodliwy wpływ zasypania rowu, gdyż powstało rozlewisko na działce odwołującej. Zdaniem skarżącej organ I instancji bezzasadnie odmówił zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zgodził się z argumentacją organu I instancji, wskazując, że nie naruszono art. 7, art. 77 i 80 k.p.a., a także brak było przesłanek do zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu. Wskazała, że Pani H. Ż. w całości zasypała rów na swojej działce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Większość argumentów zawartych w skardze jest bezzasadna, jednakże z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie, co mogło mieć wpływ na poprawność rozstrzygnięcia, kwestionowane decyzje organów należało uchylić. Spór w sprawie dotyczy zasypania rowu wcześniej wykopanego przez skarżącą na działce Pani Ż., przebiegu rowów na działkach H. Ż. i Z. G. oraz tego czy rowy na działkach [...] i [...] były lub są wzajemnie połączone. Prawodawca w ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (jednolity tekst Dz.U.05.239.2019 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą", dość kazuistycznie reguluje zagadnienia dotyczące zmiany stosunków wodnych oraz utrzymania obiektów mających wpływ na ukształtowanie stosunków wodnych. W ustawie można wyodrębnić trzy podstawowe instrumenty prawne normujące te zagadnienia: art. 29 ustawy – dotyczący zmiany stanu wody na gruncie; art. 77 ustawy – dotyczący obowiązku konserwacji urządzeń melioracji wodnych szczegółowych; art. 64 ustawy – dotyczący utrzymania urządzeń wodnych. Ponadto art. 122 i następne ustawy normuje zagadnienia pozwoleń wodnoprawnych. Jak stanowi ust. 3 art. 29 ustawy w przypadku gdy spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt (burmistrz lub prezydent miasta) może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Przepisy powyższe statuują administracyjny tryb orzekania o przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonaniu urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach sąsiednich wskutek dokonanej przez właściciela gruntów zmiany stanu wodnego. Przesłanką wydania nakazu jest stwierdzenie, że: - doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie wskutek działań właściciela tych gruntów; - zmiana stosunków wodnych szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Zmiana stosunków wodnych wiąże się z konkretnym działaniem właściciela gruntów ingerującym w ukształtowany w terenie system zasobów wodnych. Szkodliwe zaś oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych oględzin. Między zmianą stosunków wodnych na gruncie a szkodliwym jej wpływem na grunty sąsiednie winien zachodzić adekwatny (typowy, przeciętny) związek przyczynowy. W rozpoznawanej sprawie organy winny rozstrzygnąć kwestię zmiany stosunków wodnych w rozumieniu art. 29 ustawy, gdyż rozstrzygnięcie w zakresie utrzymania w należytym stanie urządzeń wodnych (art. 64 ustawy) czy urządzeń melioracji wodnych szczegółowych (art. 77 ustawy) należy do organu właściwego do wydania pozwolenia wodnoprawnego – starosty. Zgodzić się należy z organami, że zarzuty skarżącej dotyczące zasypania rowu przez Panią Ż. są nieuzasadnione, gdyż jak wynika z akt sprawy, i co jest bezsporne, skarżąca wykopała te rowy na działce H. Ż., czemu się ostatecznie H. Ż. sprzeciwiła. Trudno zatem zasadnie czynić zarzut H. Ż., że zasypała rów, który skarżąca na jej działce bezprawnie wykopała. Na marginesie wskazać należy, że wykopanie rowu mogło wymagać pozwolenia wodnoprawnego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 ustawy w związku z art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy i art. 9 ust. 2 pkt 2 ustawy, którego brak jest zagrożony sankcją z art. 192 ust. 1 ustawy. Wątpliwości Sądu budzi natomiast kwestia zakresu prac wykonanych przez H. Ż. w związku z zasypaniem rowu. Nie ulega wątpliwości, że H. Ż. mogła zasypać tę cześć rowu, którą wcześniej bezprawnie wykopała skarżąca. Na podstawie protokołu oględzin oraz zeznań świadków Sąd nie mógł ustalić czy H. Ż. zasypała tylko rów wcześniej bezprawnie wykopany przez skarżącą na jej działce czy też zasypała również część rowu, który istniał wcześniej na działce [...]. Skarżąca konsekwentnie, i odwołaniu i w skardze do tut. Sądu podnosi, że H. Ż. w całości zasypała rów. Rozstrzygnięcia więc wymagało co zostało zasypane, bowiem założenie, że H. Ż. zasypała również rów istniejący wcześniej może uzasadniać tezę, że doszło do szkodliwej zmiany stanu wody na gruncie, w rozumieniu art. 29 ust. 3 ustawy, polegającej chociażby na tym, że w wyniku zasypania rowu stan podtopienia na gruncie skarżącej na wiosnę trwa dłużej niż zwykle, co uniemożliwia prowadzenie prawidłowej uprawy gruntu rolnego czy też szkodliwie wpływa na budynki i budowle posadowione na gruncie. Ponadto określenia wymaga zakres przedmiotowo- podmiotowy sprawy. W podaniu inicjującym postępowanie oprócz kwestii zasypania rowu skarżąca podnosi okoliczność spływania wody z działki nr [...] będącej własnością Z. M. na działkę nr [...]. Wprawdzie w uzasadnieniach decyzji jest odniesienie do tej kwestii, to jednak w tej mierze nie zawarto rozstrzygnięcia. Zgodzić się trzeba też z organami, że skoro działka nr [...] jest położna najniżej względem pozostałych gruntów, to jest rzeczą oczywistą, iż jest ona podmokła a próby podjęte przez skarżąca w celu jej odwodnienia były skazane na niepowodzenie. Z powyższych względów w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy ustalą czy skarżąca domaga się objęcia zakresem sprawy także naruszeń stosunków wodnych z działki numer [...] oraz ustalą czy H. Ż. zasypała tylko rów wcześniej wykopany przez skarżącą na jej działce czy też zasypała także część rowu, który istniał wcześniej, a jeśli tak, to czy wywołało to szkodliwą zmianę stanu wody na gruncie skarżącej. Mając powyższe na uwadze sąd uznał, że doszło w sprawie do naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji naruszenia przepisów art. 7, 77 i 80 kpa i dlatego zaskarżoną decyzję należało uchylić (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Uchyleniem sąd objął także decyzję organu I instancji uznając, że jej wyeliminowanie przyczyni się do szybszego załatwienia sprawy. Sąd zasądził także od organu na rzecz skarżącej koszty postępowania sądowego, zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze (art. 200 w zw. z art. 210 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na koszty złożyła się kwota uiszczonego przez skarżącego wpisu od skargi w wysokości 300 złotych.