II SA/Sz 1062/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 listopada 2009r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działki oddala skargę Starosta [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm) zwaną dalej "Kpa", art. 118 ust. 1, 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r., Nr 50 , poz. 291 ze zm.), odmówił W. B., M. Z. D. oraz U. B. nieodpłatnego przeniesienia na ich rzecz prawa własności działki nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w obrębie[...] , gmina[...] . W uzasadnieniu Starosta podał, że stosownie do art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zgodnie z ust. 2a prawo do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 przysługuje również zstępnemu osoby uprawnionej o której mowa w tych przepisach, który po śmierci osoby uprawnionej faktycznie włada daną nieruchomością. Postępowanie w sprawie przeniesienia własności działki nr [...] położonej w obrębie[...] , gmina [...] na rzecz zstępnego dożywotniego użytkownika – M. B., zakończone zostało decyzją ostateczną Starosty [...] z dnia [...] r., nr[...] . Zgodnie z zasadą trwałości decyzji ostatecznych, decyzja prawomocna jest aktem prawnie wiążącym, który może zostać wzruszony jedynie w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W. B., M. D. i U. B. nie zgadzając się z opisanym rozstrzygnięciem, wnieśli o uchylenie wydanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący podnieśli, iż będąc zstępnymi dożywotniego użytkownika nie zostali poinformowani o toczącym się postępowaniu w sprawie przeniesienia własności działki nr[...] , toczącym się z wniosku M. B., pomimo iż spełniają wszystkie warunki stawiane zstępnym ubiegającym się o przyznanie prawa własności gruntu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 118 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie w sprawie przeniesienia prawa własności działki [...] położonej w [...] zakończone zostało decyzją Starosty [...] z dnia [...] r., mocą której własność ww. działki nabył M. B.. Zgodnie z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom daną nieruchomością. Przytoczonego przepisu nie stosuje się jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków o których mowa w tych przepisach (art. 118 ust. 3 ww. ustawy). Z chwilą uprawomocnienia się decyzji Starosty [...] z dnia [...] r., Skarb Państwa utracił własność przedmiotowej działki i w tej sytuacji Starosta [...] nie może rozporządzać działką nr[...] . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] W.B., M. D., U.B. zarzucili wydanej decyzji naruszenie przepisów art. 7, 8, 9 i 64 § 2 Kpa i wnieśli o jej uchylenie. Skarżący podnieśli, iż w toku postępowania nie byli informowani przez organy o przysługujących im prawach i obowiązkach, w szczególności nikt nie poinformował ich, że jedynym sposobem wzruszenia wydanej decyzji jest złożenie wniosku o wznowienie postępowania, a organ zbagatelizował ich pismo z dnia [...] r. nie ustalając charakteru zawartego w nim żądania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] działając w trybie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), po rozpoznaniu ww. skargi uchyliło decyzję własną z dnia [...] r. oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium odnosząc się do twierdzenia skarżących, że ich wniosek z dnia [...] r. winien być potraktowany jako wniosek o wzruszenie prawomocnej decyzji, wskazało, że w przypadku wątpliwości co do treści żądania – wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, stanowi podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby od której pochodzi. W postępowaniu należy wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Mając powyższe na względzie i przychylając się do wniosku skarżących, Kolegium na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a. wydało niniejsze rozstrzygnięcie. Organ I instancji rozpoznając ponownie sprawę winien zbadać, czy zachodzą przesłanki do wzruszenia decyzji Starosty [...] o z dnia [...] r. w jednym z nadzwyczajnych trybów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] M. B nie zgadzając się z opisaną decyzją wniósł o jej uchylenie. W ocenie skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze przychylając się do skargi W. B., M. D. oraz U. B. wykazało się niekonsekwencją podzielając tym samym zarzut skargi, że postępowanie nie zostało przeprowadzone w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do Państwa i organ nie udzielił odpowiednich pouczeń i informacji. W ocenie skarżącego wniosek wszczynający niniejsze postępowanie sporządzony był w sposób jasny, prawidłowy i nie wymagał sprecyzowania. Natomiast organ administracji prowadzący postępowanie, o ile ma obowiązek udzielania informacji o przepisach prawa materialnego i procesowego, to nie jest obowiązany do udzielania porad prawnych. Dalej M. B. podał, iż W. B., M. D. i U. B. o istnieniu decyzji z dnia r. zostali poinformowani przez skarżącego w dniu [...] r. W ocenie skarżącego brak jest jakichkolwiek podstaw do przyznania ww. osobom własności nieruchomości nr [...] w obrębie ewidencyjnym[...] , ponieważ zgodnie z treścią art. 118 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie spełniają oni warunku faktycznego władania nieruchomością. Skarżący warunek ten spełnia albowiem uprawia działkę nr [...] razem z działką[...] , natomiast działka nr [..] nigdy nie była we władaniu W. B. M. D. i U.B., którzy tez nigdy jej nie uprawiali. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wobec braku podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu podając, że organ I instancji zaniechał postępowania dowodowego, a rozstrzygnięcie z dnia [...] r. oparł wyłącznie na ustaleniach zawartych w protokole oględzin nieruchomości z [...] r. Nadto w materiałach sprawy zabrakło stwierdzenia kto "faktycznie włada" przedmiotową działką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga podlega rozpoznaniu w trybie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., a kryterium kontroli zaskarżonej decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z obowiązującym prawem - art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), stosując środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicy sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a). Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów o postępowaniu, dające podstawę do wznowienia postępowania, wreszcie inne, niż dające podstawę do wznowienia postępowania naruszenie przepisów o postępowaniu, o ile mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Nadto sąd stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kpa lub w innych przepisach ( art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod tym względem Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej eliminację z obrotu prawnego. Stanowiąca przedmiot kontroli decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została w trybie art. 54 § 3 P.p.s.a. Stosownie do treści wymienionego przepisu organ, którego czynność lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Tryb autokontroli jest szczególnym trybem orzekania przez organ administracji publicznej przewidzianym nie w przepisach postępowania administracyjnego, a w ustawie regulującej postępowanie przed sądami administracyjnymi. Stanowi on odstępstwo od zawartej w art. 110 Kpa zasady związania organu administracyjnego wydaną przez siebie decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Oceniając w trybie autokontroli wydany przez siebie akt, organ tylko wówczas może zastosować przepis art. 54 § 3 P.p.s.a., gdy jednocześnie uwzględnia skargę w całości, a więc uznaje zarówno za uzasadnione zarzuty, wnioski jak i wskazaną w niej argumentację. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że ocena, czy wskazana przesłanka została spełniona powinna nastąpić w kontekście żądania zawartego w skardze przy czym zaznacza się, że w zasadzie przez uwzględnienie skargi w całości należy rozumieć uwzględnienie skargi co do istoty sprawy, chyba, że skarżący wyraźnie wskazuje, że chodzi mu o inne rozstrzygnięcie. Jeżeli organ nie podziela niektórych zarzutów, nie uwzględnia w całości wniosków, kwestionuje przedstawioną w niej podstawę lub ocenę prawną naruszeń, to wówczas nie może wydać rozstrzygnięcia, lecz winien przekazać skargę sądowi do rozpoznania. Sąd bowiem w przeciwieństwie do organu działającego w trybie art. 54 § 3 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Organ natomiast wydając akt na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a. winien podzielić zarzuty skargi i zadość uczynić żądaniom skarżącego w całości ( wyrok NSA z 5 lutego 2008 r., I OSK 581/07, Lex 355665). W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w trybie autokontroli uchyliło swoją decyzję z dnia [...] r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r., nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] działając na podstawie art. 118 ust. 1, 2a i 4 ustawy z dnia [...] r. o ubezpieczeniu społecznym rolników odmówił przeniesienia na rzecz W. B., M. D. i U. B. prawa własności działki nr [...] położonej w obrębie[...] , wskazując, iż postępowanie w tej sprawie zostało zakończone decyzją Starosty [...] z dnia [...] r. Ww. decyzja stała się ostateczna i obowiązuje w obrocie prawnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Starosty [...]z dnia [...] r. i utrzymującej ją w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, podnosząc, iż nie byli informowani przez organy o przysługujących im prawach i obowiązkach oraz, że jedynym sposobem wzruszenia decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. jest wniosek o wznowienie postępowania w tej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w całości podzieliło zarzuty i wnioski skargi. W ocenie organu zasadnym stało się zbadanie, czy wniosek W. .B., M. D. i U. B. z dnia [...] r. o przeniesienie na rzecz zstępnych prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka [...] w obrębie ewidencyjnym[...] , odnosił się w istocie do toczącego się postępowania w trybie jurysdykcyjnym (zwykłym), czy też inicjował postępowanie w trybie nadzwyczajnym o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Starosty [...] z dnia[..] . Organ prowadzący postępowanie z wniosku W. B., M. D. i U. B. okoliczności tych nie wyjaśnił, chociaż stanowiły one wiodący motyw skargi wniesionej przez uczestników postępowania na decyzję Kolegium z dnia [...] r. Powszechnie przyjmuje się, iż celem autokontroli jest umożliwienie organom administracji publicznej ponownej weryfikacji własnego działania bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę jego zgodności z prawem. Autokontrola prowadzi w związku z tym do szybszego załatwienia sprawy i to zgodnie z żądaniem skarżącego, a zatem służy realizacji zasady szybkości postępowania wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. A.Kabat. w: B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005, s. 146). Skoro organ uwzględnił skargę ww. stron w całości uznając za uzasadnione zarzuty, wnioski jak i wskazaną w niej argumentację, wydanie rozstrzygnięcia w trybie autokontroli, na podstawie art. 53 § 3 P.p.s.a. okazało się uzasadnione. Wobec przedstawionych wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] uznając, że w rozpoznawanej sprawie prawidłowo zastosowano przepisy prawa procesowego i materialnego, a zaskarżone orzeczenie nie wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego, zgodnie z art. 151 P.p.a.a. orzekł jak w sentencji.