IV SA/Gl 170/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w oparciu o art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a) i b), art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 33 ust. 4 pkt 1 i 4a oraz art. 73 ust. 2a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 ze zm.) Kierownik Działu Ewidencji i Świadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w S. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S. orzekł o utracie przez J. T. z dniem [...] r. statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z przywołanym art. 73 ust. 2a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w przypadku zmiany przez bezrobotnego miejsca zamieszkania, skutkującego zmianą właściwości powiatowego urzędu pracy, bezrobotny jest obowiązany powiadomić o tym fakcie urząd pracy, w którym jest zarejestrowany oraz stawić się w powiatowym urzędzie pracy właściwym dla nowego miejsca zamieszkania, w terminie 14 dni od daty zmiany miejsca zameldowania. Organ administracyjny podniósł, iż rzeczony obowiązek nie został spełniony przez skarżącego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że z dniem [...] r. dokonał on wymeldowania z pobytu stałego w S. a następnie, to jest w dniu [...] r. zameldował się w B. i w terminie 14 dni od tego zdarzenia nie stawił się w Powiatowym Urzędzie Pracy właściwym dla nowego miejsca zamieszkania ani nie powiadomił o wspomnianym fakcie Powiatowego Urzędu Pracy w S.. Stosowny wniosek o przekazanie karty rejestracyjnej wraz z kompletem dokumentów został bowiem przezeń zgłoszony dopiero w dniu [...] r. W tym stanie rzeczy okoliczności sprawy uzasadniały pozbawienie strony statusu bezrobotnego z mocy art. 33 ust. 4 pkt 4a cytowanej ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. W odwołaniu do Wojewody [...] J. T. wniósł o uchylenie decyzji zapadłej w pierwszej instancji wskazując na jej krzywdzący charakter. Skarżący przyznał, że nie poinformował odpowiednich organów zatrudnienia o fakcie zmiany miejsca zameldowania w ustawowym terminie. Wskazał jednak, że niedopełnienie tego obowiązku wynikało z faktu, iż w związku ze sprzedażą mieszkania i przeprowadzką musiał dokonać wielu czynności urzędowych (wymiana dowodu osobistego, aktualizacja danych w urzędzie skarbowym, Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i innych instytucjach) zaś terminy do ich dokonania "nakładały się na siebie". W tym miejscu podkreślił, że nie był świadomy swego uchybienia i działał w dobrej wierze albowiem pobierając zasiłek dla bezrobotnych za sierpień i wrzesień 2009 r. okazał nowy dowód osobisty, jednak obsługujący go pracownicy nie zwrócili mu wtedy uwagi na zaistniałą nieprawidłowość, czyniąc to dopiero w dniu [...] r., kiedy to zgłosił się po odbiór świadczenia za październik 2008 r. W dalszej części odwołania skarżący zaakcentował, że zameldował się pod nowym adresem dopiero [...] r., a tym samym zasiłek dla bezrobotnych za sierpień 2008 r. pobrał zgodnie z obowiązującym prawem. Dodał również, iż kierując się sugestią pracownika Powiatowego Urzędu Pracy dokonał zameldowania na pobyt czasowy w S., jednak nie spowodowało to zmiany wydanego rozstrzygnięcia. Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie jest bezspornym, iż skarżący w dniu [...] r. dokonał wymeldowania z pobytu stałego w S. i w dniu [...] r. zameldował się w B., natomiast wniosek o przekazanie karty rejestracyjnej wraz z kompletem dokumentów złożył dopiero w dniu [...] r., a tym samym nie zachował terminu przewidzianego w art. 73 ust. 2a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie bowiem z treścią rzeczonego unormowania, w przypadku zmiany miejsca zamieszkania skutkującego zmianą właściwości powiatowego urzędu pracy, bezrobotny jest obowiązany powiadomić o tym fakcie urząd pracy, w którym jest zarejestrowany oraz stawić się powiatowym urzędzie pracy właściwym dla nowego miejsca zamieszkania, w terminie 14 dni od dnia zmiany miejsca zameldowania. Zważywszy powyższe Wojewoda [...] wywiódł, że okoliczności sprawy uzasadniały wydanie decyzji stanowiącej przedmiot odwołania. Niedopełnienie obowiązku, o którym mowa wyżej jest bowiem w świetle art. 33 ust. 4 pkt 4a cytowanej ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. przesłanką pozbawienia statusu bezrobotnego, a co za tym idzie, także prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Organ drugiej instancji dodał, że J. T. w dniu rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. został prawidłowo pouczony o prawach oraz obowiązkach osoby bezrobotnej, w tym o przesłankach utraty statusu osoby bezrobotnej i w złożonym oświadczeniu zobowiązał się do bezzwłocznego informowania organu zatrudnienia o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. T. wniósł o uchylenie zarówno decyzji organu odwoławczego jak i poprzedzającego ją rozstrzygnięcia podjętego przez Kierownika Działu Ewidencji i Świadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w S. oraz o umorzenie postępowania bądź skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Skarżący raz jeszcze potwierdził, że zmienił miejsce zamieszkania i w efekcie przeoczenia powiadomił o tym Powiatowy Urząd Pracy po upływie ustawowego terminu do dokonania tej czynności. Podkreślił jednak, iż omawiana okoliczność nie uzasadnia pozbawienia go statusu bezrobotnego, gdyż wbrew twierdzeniom organu drugiej instancji, w dniu rejestracji nie został pouczony o tym, że przepisy obowiązującego prawa wiążą taki skutek prawny z rzeczonym uchybieniem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy powtórzył argumentację zawartą w swej decyzji raz jeszcze podkreślając, że J. T. nie zachował określonego w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. czternastodniowego terminu do powiadomienia organu zatrudnienia o zmianie miejsca zamieszkania, a w konsekwencji w sprawie zachodzi przesłanka, która z mocy art. 33 ust. 4 pkt 4a tej ustawy uzasadnia wydanie decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ odwoławczy podniósł, że w dniu rejestracji skarżący zobowiązał się do bezzwłocznego informowania Powiatowego Urzędu Pracy o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej a równocześnie został pouczony o obowiązku informowania organu zatrudnienia o każdym przypadku zmiany miejsca zameldowania lub pobytu oraz o obowiązku zgłoszenia się w terminie czternastu dni w powiatowym urzędzie pracy właściwym dla aktualnego miejsca zameldowania lub pobytu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Stosownie przy tym do treści art. 134 §1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec wzruszeniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które w sposób istotny wpłynęły na wynik sprawy, a w konsekwencji nie może ona pozostać w obrocie prawnym. Problematyka związana ze statusem osoby bezrobotnej, w tym kwestie dotyczące orzekania o utracie tego statusu przez osobę bezrobotną uregulowana została w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 ze zm.) - zwanej dalej ustawą o promocji... Zgodnie zatem z definicją sformułowaną w art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, pod pojęciem bezrobotnego należy rozumieć osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g lub lit. i), j), l) lub cudzoziemca - członka rodziny obywatela polskiego, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, Warunkiem posiadania statusu bezrobotnego jest nadto zachowanie wymogów wymienionych w lit. a-k przywołanego art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji..., Z brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika jednoznacznie, że zasadniczą przesłanką warunkującą legitymowanie się przymiotem bezrobotnego jest zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy, którego właściwość wyznacza miejsce stałego lub czasowego zameldowania danej osoby. Nie budzi zatem wątpliwości, że dokonana przez skarżącego zmiana miejsca zameldowania jest zdarzeniem rzutującym w sposób bezpośredni zarówno na posiadanie spornego statusu jak i na prawo do pobierania związanych z nim świadczeń. Wobec powyższego, ustawodawca wprowadził stosowne uregulowania odnoszące się do sytuacji, w której zmiana taka następuje. Mianowicie, w art. 73 ust. 2a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. określił, że w przypadku zmiany przez bezrobotnego miejsca zamieszkania skutkującej zmianą właściwości powiatowego urzędu pracy bezrobotny jest obowiązany powiadomić o tym fakcie urząd pracy, w którym jest zarejestrowany, oraz stawić się w powiatowym urzędzie pracy właściwym dla nowego miejsca zamieszkania w terminie 14 dni od dnia zmiany miejsca zameldowania. Jak przy tym trafnie zauważyły organy obydwu instancji, niewykonanie obowiązku polegającego na stawieniu się w powiatowym urzędzie pracy we wskazanym wyżej terminie jest w świetle art. 33 ust. 4 pkt 4a przywołanej ustawy przesłanką uzasadniającą wydanie decyzji o pozbawieniu statusu bezrobotnego. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że J. T. w dniu [...] r. dokonał wymeldowania z dotychczasowego miejsca zamieszkania położonego w S., dla którego właściwy był Powiatowy Urząd Pracy mający siedzibę w tym mieście. Równocześnie z akt sprawy wynika jednoznacznie, że wyżej wymieniony następnie, to jest w dniu [...] r. zameldował się na terenie B., co spowodowało, że właściwym stał się dla niego Powiatowy Urząd Pracy położony w mieście, do którego się przeprowadził. W konsekwencji na stronie ciążył obowiązek wynikający z art. 73 ust. 2a ustawy o promocji... Skarżący - jak sam przyznał - nie zdołał dopełnić tego obowiązku w ustawowym czternastodniowym terminie. Trafnie zatem organy zatrudnienia uznały, że wystąpiła przesłanka do orzeczenia o utracie przez niego statusu bezrobotnego. Pomimo to okoliczności sprawy uzasadniają, zdaniem Sądu, eliminację zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Należy bowiem podnieść, że w decyzji tej nieprawidłowo określono datę utraty przez stronę spornego statusu. Podano mianowicie, że następuje ona z dniem [...] r., w którym skarżący dokonał wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu. Tymczasem fakt ten nie stanowi jeszcze podstawy do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 33 ust. 4 pkt 4a ustawy o promocji... Trzeba bowiem podkreślić, iż z treści art. 73 ust. 2a cytowanego aktu wynika wprost, że okolicznością, która obliguje bezrobotnego do wykonania określonego w nim obowiązku jest zmiana miejsca zameldowania powodująca zmianę właściwości powiatowego urzędu pracy. Abstrahując od pewnej niekonsekwencji ustawodawcy, który - jak się wydaje - utożsamił w przywołanym art. 73 ust. 2a ustawy o promocji... pojęcie "zamieszkania" z "zameldowaniem", brzmienie tego przepisu w zestawieniu z treścią 2 ust. 1 pkt 2 omawianego aktu prawnego pozwala na sformułowanie wniosku, że o zmianie właściwości organu zatrudnienia można mówić dopiero wówczas, gdy strona zamelduje się na obszarze właściwości innego powiatowego urzędu pracy niż dotychczasowy. Z kolei samo wymeldowanie z dotychczasowego miejsca pobytu nie może implikować obowiązku stawiennictwa w nowym powiatowym urzędzie pracy, skoro dla strony - dopóki nie dokona ona zameldowania w nowym miejscu - nie staje się on jeszcze właściwy. Równocześnie nie sposób tracić z pola widzenia, że z przepisów ustawy o promocji... nie wynika, aby organ zatrudnienia był uprawniony do pozbawienia strony statusu bezrobotnego począwszy od daty wcześniejszej niż dzień, w którym upłynął ustawowy termin do stawienia się w powiatowym urzędzie pracy. Skoro bowiem art. 33 ust. 4 pkt 4a cytowanej ustawy stanowi, że starosta pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która "nie stawiła się w powiatowym urzędzie pracy w terminie, o którym mowa w art. 73 ust. 2a", to należy przyjąć, że skutek prawny w postaci utraty spornego statusu następuje dopiero po czternastu dniach od daty dokonania przez stronę zameldowania w nowym miejscu pobytu. W świetle powyższego trzeba podnieść, że pozbawienie skarżącego statusu bezrobotnego nastąpiło z naruszeniem norm prawnomaterialnych zawartych w art. 33 ust. 4 pkt 4a i art. 73 ust. 2a przywołanej ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez nieprawidłowe określenie daty utraty tego statusu. Niezależnie od powyższego, w toku przeprowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego doszło również, zdaniem Sądu, do naruszenia zasady procesowej wyrażonej w art. 9 K.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Określa on również wyraźnie, iż organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tymczasem z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby J. T. rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy w S., został pouczony o tym, jaki skutek prawny powoduje niezastosowanie się do art. 73 ust. 2a ustawy o promocji... Jakkolwiek bowiem w dniu rejestracji poinformowano go o obowiązku określonym w tym przepisie (vide: pkt IV.8 informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy stanowiącej kartę nr 6 akt administracyjnych), to jednak w żaden sposób nie wyjaśniono mu, jakie konsekwencje prawne przewidziane są w wypadku jego niespełnienia. Co więcej, treść przywołanej "informacji...", podpisanej przez skarżącego w dniu [...] r. mogła wprowadzić go w błąd. Zawiera ona bowiem w pkt V wyszczególnienie przyczyn stanowiących podstawę utraty statusu bezrobotnego, wśród których nie wymieniono przesłanki polegającej na niestawiennictwie w powiatowym urzędzie pracy w terminie wskazanym w art. 73 ust. 2a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. Strona mogła zatem w oparciu o rzeczoną informację wyciągnąć nieprawidłowy wniosek, że pozbawienie jej statusu bezrobotnego jest możliwe tylko z tych powodów, które wymieniono w jej treści, a nie także z innych przyczyn. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że organ pierwszej instancji nie dołożył należytej staranności zmierzającej do zapobieżenia powstaniu po stronie skarżącego szkody z powodu nieznajomości prawa, zaś szkoda ta niewątpliwie powstała albowiem J. T. nie tylko utracił status bezrobotnego oraz prawo do pobierania zasiłku, lecz nadto - w dalszym następstwie wszczęto wobec niego postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (patrz: zawiadomienie o wszczęciu rzeczonego postępowania, stanowiące kartę nr 15 akt administracyjnych). W tym miejscu należy podkreślić, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa sądowego, obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie, całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe, natomiast udowodnione naruszenie tego obowiązku należy traktować jako wystarczającą podstawę do uchylenia decyzji administracyjnej (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 1992 r., III ARN 40/92, publ.: POP 1993/4/68 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1774/07, niepubl.). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że w postępowanie, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji koliduje z zasadą informowania stron sformułowaną w art. 9 K.p.a. Rzeczona nieprawidłowość mogła mieć wpływ na wynik sprawy albowiem w przypadku wyraźnego pouczenia skarżącego o skutkach niedochowania obowiązku stawiennictwa w powiatowym urzędzie pracy w terminie czternastu dni od daty przemeldowania, mógłby on - świadom sankcji wynikającej z obowiązujących przepisów - podjąć stosowne działania zmierzające do zachowania spornego statusu. Uchybienia tego nie sanuje także pouczenie skarżącego o konsekwencjach niezachowania terminu określonego w art. 73 ust. 2a ustawy o promocji..., którego udzielono mu podczas wizyty w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. w dniu [...] r. Informacja ta została mu bowiem udzielona na długo po upływie terminu przewidzianego w rzeczonym przepisie, a co za tym idzie nie mógł już wtedy podjąć jakichkolwiek skutecznych czynności zmierzających do zapobieżenia negatywnym konsekwencjom związanym z tym faktem. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną wyrażoną w treści niniejszego wyroku. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wobec naruszenia art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 33 ust. 4 pkt 4a w związku z art. 73 ust. 2a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, działając na podstawie art. 132 i art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.