II SA/Po 313/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2009r. sprawy ze skargi T. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2009r. nr [...] w przedmiocie przekazania pisma według właściwości; I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta P., nr [...] z dnia [...] r., II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/ E.Podrazik /-/ A.Łaskarzewska /-/ W.Batorowicz Skarżący – T. F. wniósł do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o pomoc finansową i udzielenie pożyczki. Postanowieniem z dnia [...].01.2009 r. nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P.(dalej - MOPS w P.) działając na podstawie art. 19 i art. 65 oraz 123 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa) postanowił: 1. uznać się za organ niewłaściwy w sprawie udzielenia pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej T. F. zameldowanemu w P. przy ul. [...] 2. wnioski skarżącego wraz z zebranymi w sprawie dokumentami postanowił przekazać organowi właściwemu tj. Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w M.K. Uzasadniając swoje postanowienie MOPS w P. wskazał, że choć wnioskodawca posiada stałe zameldowanie w P., to w ocenie organu w rzeczywistości zamieszkuje poza miejscem zameldowania. Wskazano w szczególności na problemy związane z nawiązaniem jakiegokolwiek kontaktu z wnioskodawcą i bezskutecznymi próbami przeprowadzenia w 2008 r. wywiadu środowiskowego pod wskazanym przez T. F. adresem. Zauważono, że potwierdzenia odbioru pism kierowanych na adres p. do skarżącego podpisywane są najczęściej przez najemcę lokalu, w którym T. F. jest zameldowany. Wskazano też, iż z oświadczeń skarżącego wynika, że jego pobyt w P. wiąże się z opieką nad osobą G. L . W następnej kolejności wskazano, że pobyty skarżącego pod tym adresem mają raczej charakter odwiedzin, a okoliczność tę potwierdzają sąsiedzi zamieszkujący w P. przy ulicy [...]. MOPS w P. wskazał również, że wprawdzie skarżący 06.01.2009 r. przedłożył oświadczenia sąsiadów, iż zamieszkuje on w lokalu G. L., jednak w ocenie organu wobec faktu, iż przedłożone oświadczenia sporządzono w październiku i listopadzie 2008 r. zachodzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Wyjaśniono też, że wnioskodawca pozostaje w konkubinacie z P. W., która wraz ze wspólnymi dziećmi zamieszkuje u ojca skarżącego w A . Wobec braku definicji "miejsca zamieszkania" w ustawie z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm., dalej - ustawa o pomocy społecznej) wskazano na zasadność definiowania tego pojęcia w myśl przepisów kodeksu cywilnego. W myśl art. 25 kc miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, i w ocenie MOPS w P. jest to miejscowość A., a nie miejsce zameldowania skarżącego. W przewidzianym ustawą terminie zażalenie od postanowienia MOPS w P. wniósł T.F. oświadczając, że jest zameldowany i mieszka w P. przy ul. [...]. Skarżący wyjaśnił, że systematycznie odwiedza swoje dzieci, które wraz z matką zamieszkują w A . W tej samej miejscowości wnioskodawca odwiedza swojego schorowanego ojca, u którego przebywał przez okres około tygodnia w styczniu 2008 r. w związku z jego ciężką chorobą. Postanowieniem z dnia [...].02.2009 r. nr [...] . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając swoje postanowienie Kolegium podzieliło stanowisko MOPS w P. przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Organ II instancji wskazał na ustalenia powiązane ze sferą życia prywatnego wnioskodawcy i wyjaśnił, że całokształt postępowania dowodowego w sprawie, w postępowaniu przed organem I instancji prowadzi do wniosku, iż centrum życiowym T. F. jest A . Tam, bowiem skarżący przebywa wraz ze swoją rodziną, uzyskawszy miejsce zamieszkania poprzez adaptację budynku gospodarczego swego ojca. W ocenie Kolegium jednoznacznym potwierdzeniem przyjętych wniosków jest protokół przesłuchania świadka G. L. w trybie art. 67 i 68 kpa. G. L. przyznała, bowiem, że od chwili zameldowania skarżący nigdy z nią nie zamieszkiwał w P. przy ul. [...]. Skarżący wraz z konkubiną mieszka, bowiem w A . W przewidzianym ustawą terminie skargę do sądu administracyjnego wniósł T.F. podtrzymując w całości argumenty zażalenia. Skarżący wskazał, że nie zgadza się z ustaleniami organów, co do jego rzeczywistego miejsca zamieszkania i lokalizacji centrum życiowego. Skarżący podniósł, też ze protokół przesłuchania został sporządzony w wyniku wywarcia na G. L. silnej presji przez jej siostrzenicę M. W. oraz przez MOPS w P . Skarżący załączył do skargi kopie pism adresowanych do Prezydenta Miasta P. oraz protokół z oględzin lokalu z dnia 28.02.2008 r. (k. 4-9). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. W myśl art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jak trafnie wskazały organy prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. W tym celu konieczne jest zlokalizowanie centrum życiowego wnioskodawcy, przy czym ustalenie tych okoliczności w toku postępowania administracyjnego winno nastąpić w toku postępowania dowodowego, którego przeprowadzenie jest obowiązkiem organów administracji. Dokonując ustaleń organy winny respektować naczelne zasady i reguły, określone w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest zasada zawarta w przepisie art. 7 kpa, który stanowi, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Oznacza to, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody, służące ustaleniu wszystkich mających istotne znaczenie prawne dla sprawy faktów. Przepis art. 75 §1 kpa stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny. Zauważyć przy tym należy, iż tryb odebrania zeznań od świadka nie został w kpa uregulowany. Jednakże art. 83§3 tego kodeksu stanowi, że przed odebraniem zeznań organ orzekający w sprawie jest obowiązany uprzedzić świadka o prawie odmowy zeznań, prawie odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. W rozpoznawanej sprawie zarówno MOPS w P , jaki Kolegium przeprowadziły postępowanie z naruszeniem art. 7 i art. 75 § 1, 80, 83§3, kpa. I tak uzasadniając decyzję pierwszoinstancyjną MOPS P. wskazał, że sąsiedzi mieszkający przy ulicy [...] potwierdzają, że przebywanie skarżącego w lokalu G. L. ma charakter odwiedzin. Nie wskazano danych osobowych tych sąsiadów. Uniemożliwia to ocenę prawidłowości dokonanych przez organ ustaleń. Zarówno strony jak i Sąd muszą mieć możliwość poznania źródeł poczynionych ustaleń i skonfrontowania ich z całym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Brak ten czyni zarówno ocenę sądowoadministracyjną jak i prawo strony do zapoznania się z przesłankami, jakimi kierowały się organy iluzorycznymi. Uzasadnienie postanowienia w zakresie konieczności zamieszczenia w nim dowodów, na których oparto ustalenia pozostaje sprzeczności z art. 107§3 kpa. Waloru dowodu z zeznań świadka nie ma oświadczenie H. M., zawarte w protokole z dnia 19 stycznia 2009r., na k. 9 akt administracyjnych. Identycznie ocenić należy oświadczenie G. L., zawarte w protokole z dnia 24.02.2009r., na k.59 akt administracyjnych. W istocie bowiem żadna z tych osób nie została przesłuchana w trybie art. 83§3 kpa, w szczególności zaś nie została pouczona o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Samo oświadczenie osoby fizycznej bez pouczenia o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania nie jest wystarczające dla uznania go równoważnym z dowodem zeznań świadka. Dodatkowo zwrócić uwagę należy, że zachowanie wymogom z art. 83§3 kpa ma wyjątkowo istotne znaczenie, gdy zważyć na fakt, że ostatnio Wymieniona składała wielokrotnie w toku postępowania administracyjnego , w różnej formie wzajemnie sprzeczne ze sobą oświadczenia. Skoro zaś oba dowody zostały przeprowadzone z naruszeniem normy, zawartej w art.83§3 kpa nie mogły być z tego powodu podstawą dokonywanych ustaleń, oceny wiarygodności. Z tych samych względów nie sposób było uczynić podstawą oceny pisemnych oświadczeń osób, złożonych przez skarżącego(k.24-26 akt), celem potwierdzenia zamieszkiwania w lokalu G. L . Dokumenty te mogły co najwyżej służyć organowi jako źródło informacji co do środków dowodowych, koniecznych do przeprowadzenia, celem ustalenia faktów prawotwórczych w niniejszej sprawie. Nie może mieć przy tym żadnego znaczenia termin złożenia tych oświadczeń do akt skoro nastąpiło to w trakcie postępowania administracyjnego, nie tylko przed wydaniem postanowienia II instancji, ale także przed rozstrzygnięciem pierwszoinstancyjnym. Z opisanych względów dokonaną ocenę także i w tym zakresie należało uznać za pozostającą w sprzeczności z art. 80 kpa. Reasumując zaskarżone postanowienie Kolegium i poprzedzające ją postanowienie MOPS w P. wydane zostało z naruszeniem art. – 7, 11, 65§1, 75 § 1, 77 § 1, 80, 83 § 3, 107§3 kpa w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów zatem dokonane przez organ ustalenia co do miejsca zamieszkania skarżącego nie mogły być podstawą uznania przez organ I instancji swej niewłaściwości miejscowej. Postanowienie wydane w tym przedmiocie na obecnym etapie uznać należało za przedwczesne. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ppsa orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien mieć na względzie poczynione w niniejszym uzasadnieniu rozważania co do konieczności prowadzenia postępowania dowodowego w zgodzie z normami, w szczególności zaś dowód z zeznań świadków winien każdorazowo uwzględniać reguły z art.83§3 kpa. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w pkt II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 ppsa. /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska /-/ W. Batorowicz br