I OZ 102/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 847/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek J. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania. Sąd I instancji mając na względzie treść art. 245 § 2 i 3 oraz art. 256 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako "P.p.s.a." wskazał, że informacje uzyskane o stanie rodzinnym i majątkowym J. S. nie pozwalają przyjąć, że uiszczenie kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe. W toku postępowania ustalono, że skarżący posiada zobowiązania pieniężne na łączną kwotę 302.508,00 zł. Ich spłata wymaga wydatkowania kwoty 37.865,00 zł rocznie. Nadesłane kserokopie rachunków dokumentują, że roczny rachunek za energię elektryczną wynosi ponad 10.000,00 zł, a rachunek za węgiel 5903 zł. Z oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 26 października 2009 r., nadesłanym na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego wynoszą: 18.000,00 zł na paszę, 10.000,00 zł na nasiona, 12.000,00 zł na paliwo, 60.000,00 zł na nawozy, 10.000,00 zł na środki ochrony roślin, zaś pozostałe nieudokumentowane wydatki zamykają się w kwocie 15.000,00 zł. W 2008 r. wnioskodawca uzyskał płatności bezpośrednie przyznane na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji w R. z dnia [...] lutego 2009 r. w łącznej kwocie 35.337,54 zł. Dodatkowo wnioskodawca zadeklarował, że jego łączny roczny dochód netto kształtuje się na poziomie 17.000,00 zł. Ponadto Sąd I instancji zwrócił uwagę, że ocena, czy strona jest w stanie ponieść wydatki związane z postępowaniem sądowym opiera się na porównaniu dwóch wartości: wysokości jej dochodu, składników majątku i sytuacji rodzinnej oraz kosztów, jakie będzie zobowiązana ponieść. W realiach rozpoznawanej sprawy zasadniczym wydatkiem jest wpis od skargi w kwocie 200 zł, ustalony w oparciu o § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Zsumowanie wszystkich wydatków wskazanych przez skarżącego daje kwotę 179.000,00 zł w stosunku rocznym. W przeliczeniu miesięcznym jest to niemalże 15.000,00 zł. W tej sytuacji powstaje wątpliwość co do wysokości rzeczywistego dochodu miesięcznego strony, skoro zadeklarowano, iż miesięczny dochód to 1.400,00 zł netto. Nawet jeżeli tak jest w istocie, strona w żaden sposób nie uprawdopodobniła tej informacji. Dodatkowo Sąd zwrócił uwagę, że w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący nie polemizuje z ustaleniami poczynionymi w tym postanowieniu, a jedynie lakonicznie i ogólnikowo wskazuje, że zła sytuacja gospodarcza (kryzys) uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych. W konsekwencji Sąd przyjął, że wskazane wyżej dane nie pozwalają na stwierdzenie, że sytuacja materialna J. S. czyni niemożliwym lub zbyt dolegliwym finansowo dla jego rodziny poniesienie kosztów postępowania sądowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. S. wnosząc o jego uchylenie w całości. Skarżący zarzucił obrazę prawa procesowego polegającą na przyjęciu, że nie zasługuje na całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast podanie jego miesięcznych dochodów na kwotę 15 000 zł wskazuje, że Sąd nie rozróżnia kwot brutto i netto. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy jest przyznawane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba tak wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że przez użycie sformułowania "wykaże" ustawodawca przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Do sądu zaś, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Skarżący w toku postępowania przedłożył materiał obrazujący sytuację majątkową i rodzinną. Formalnie zatem spełnił warunek przewidziany w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jednakże analiza tego materiału dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ujawniła, że zachodzą wątpliwości co do rzeczywistych dochodów przedstawionych przez skarżącego w złożonym oświadczeniu. W tej sytuacji Sąd I instancji, rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązany był podjąć czynności zmierzające do takiego wyjaśnienia przedstawionych przez stronę okoliczności, które umożliwiłoby pełną i właściwą ocenę jej sytuacji finansowej i majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie odniósł się do danych wskazanych w oświadczeniu z dnia 26 października 2009 r. W szczególności Sąd nie ustalił źródła i rzeczywistej wysokości dochodów oraz wydatków skarżącego, w związku z tym nie mógł przyjąć właściwej oceny możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji rozpatrując ponownie wniosek strony o przyznanie prawa pomocy powinien skorzystać ze środka wskazanego w art. 255 P.p.s.a. przez wezwanie strony do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych w celu doprecyzowania informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w szczególności: zaświadczenia o dochodach z gospodarstwa rolnego wydanego na postawie art. 306 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005 Nr 8, poz. 60 ze zm.) w zw. z art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. 2006 Nr 136, poz. 969 ze zm.). Nie można bowiem uznać za prawidłowe rozstrzygnięcie, sprowadzające się do oceny opartej tylko na oświadczeniu strony, bez możliwość zweryfikowania przedstawionych w nim danych zwłaszcza, gdy dane te budzą wątpliwości Sądu. W takim stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie oceniał zasadności merytorycznego zarzutu zawartego z zażaleniu, ponieważ taka ocena będzie możliwa dopiero po nie budzącym wątpliwości ustaleniu sytuacji majątkowej skarżącego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.