II OZ 1361/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Gd 435/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia (...) listopada 2008 r., Nr (...) w przedmiocie ustalenia zasad i trybu przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami miejscowości Gminy B. w przedmiocie wprowadzenia dodatkowych nazw tych miejscowości w języku kaszubskim postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z dnia 14 czerwca 2010 r. skarżący W. K. złożył kolejny w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 14 lipca 2010 r. referendarz sądowy pozostawił wyżej wymieniony wniosek bez rozpoznania z uwagi na nienadesłanie go, pomimo wezwania, na urzędowym formularzu. W dniu 15 lipca 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął wypełniony przez skarżącego na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, natomiast w dniu 10 sierpnia 2010 r. sprzeciw od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2010 r. Pismem z dnia 13 września 2010 r. Sąd wezwał wnioskodawcę do złożenia w terminie 7 dni pisma, w którym wskaże źródła swego utrzymania i wysokość dochodów, poda czy korzysta z form pomocy społecznej - pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie posiadanych dokumentów. W odpowiedzi wnioskodawca w piśmie z dnia 7 października 2010 r. oświadczył, że nie otrzymuje wynagrodzenia, emerytury ani renty, nie korzysta z pomocy społecznej. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż skarżący, w kolejnym już wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie przedstawił żadnych dodatkowych informacji, które pozwalałyby na inną, niż dotychczasowa, ocenę jego sytuacji materialnej. Złożone oświadczenia nie pozwoliły Sądowi pierwszej instancji na rzetelne wyjaśnienie wątpliwości, z czego utrzymuje się skarżący i w konsekwencji ocenę, czy nie posiada on jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Po wezwaniu przez Sąd do podania źródeł utrzymania skarżący wskazał jedynie, że nie otrzymuje emerytury, renty, wynagrodzenia. Jednocześnie oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. W ocenie Sądu oczywistym jest, że wnioskodawca musi ponosić pewne koszty swojego utrzymania. Skoro wnioskodawca, jak twierdzi, nie ma takich stałych źródeł dochodu jak emerytura, renta, wynagrodzenie, a jednocześnie nie korzysta z pomocy społecznej, musi mieć inne źródła dochodu, o których nie poinformował Sądu, domagając się przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Sąd pierwszej instancji stwierdził, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy należy potraktować jako niewykazanie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. K. domagając się jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - pkt 2). Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Pamiętać należy, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym jedynym kryterium pomocy Państwa dla osób, które nie posiadają środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym (prawo pomocy) jest kryterium majątkowe. Z tego względu przedmiotem oceny Sądu rozpoznającego wniosek w tym zakresie jest stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy analizowany z punktu widzenia zdolności do ponoszenia kosztów postępowania. Obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do strony ubiegającej się o zastosowanie wobec niej tej instytucji prawnej. W tym celu, w myśl art. 252 p.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinnym i majątkowym. Jednocześnie, w razie uznania przez Sąd, iż dane pochodzące z formularza są niewystarczające do oceny stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a., istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy przedłożenia dokumentów źródłowych. Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji – podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. W przedmiotowej sprawie należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, iż z przedstawionej przez skarżącego jego sytuacji materialnej, nie można było w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie posiada żadnego majątku i wystarczających dochodów na pokrycie kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. .