I SA/Op 321/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Frydryk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 listopada 2009r. sprawy ze skargi I. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ustalającej zryczałtowany podatek dochodowy I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu na rzecz skarżącej kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2008r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu wszczął postępowanie kontrolne w zakresie m.in. przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2002r. Pani I. N. pismem z dnia 6 października 2008 r. złożonym przez matkę w UKS w Opolu w dniu 8 października 2008 r., wniosła do organu kontroli skarbowej o zawieszenie postępowania kontrolnego na czas leczenia. Z treści pisma wynikało, że względu na silny stres i depresję dostała natychmiastowe skierowanie do szpitala psychiatrycznego. W załączeniu przedłożyła m.in. kserokopię skierowania do szpitala psychiatrycznego z dnia 6 października 2008 r. Postanowieniem z dnia 15 października 2008 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu odmówił wnioskowanego zawieszenia postępowania kontrolnego. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że żadna z ustawowych przesłanek zawieszenia postępowania nie wystąpiła. Jednocześnie w postanowieniu tym poinformowano Panią N., że zgodnie z art. 136 Ordynacji podatkowej strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Postanowienie to, przesłane pocztą, pomimo dwukrotnego awizowania nie zostało przez Panią N. podjęte, w związku z czym zwrócone zostało do Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu w dniu 3 listopada 2008 r. Dnia 11 grudnia 2008 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu, w efekcie przeprowadzonego postępowania kontrolnego, wydał decyzję ustalającą zryczałtowany podatek dochodowy od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2002r. Decyzję doręczono w trybie art.150 Ordynacji podatkowej w dniu 30 grudnia 2008r. Z akt sprawy wynikało, że przesyłkę awizowano po raz pierwszy 15 grudnia 2008 r. Z powodu nie podjęcia w terminie 7 dni, przesyłkę awizowano powtórnie dnia 22 grudnia 2008 r. Dnia 30 grudnia 2008 r. przesyłkę zwrócono Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu z powodu niepodjęcia jej w wyznaczonym terminie. Z akt sprawy wynika, że dnia 7 stycznia 2009 r. złożono w Urzędzie Kontroli Skarbowej w Opolu zaświadczenie z dnia 5 stycznia 2009 r. o pobycie w szpitalu Pani N., tj. w Wojewódzkim Specjalistycznym Zespole Neuropsychiatrycznym w Opolu, na Dziennym Oddziale Rehabilitacji Psychiatrycznej. Z zaświadczenia tego wynikało, że Pani N. przebywała na leczeniu w szpitalu od dnia 6 października 2008r. do nadal. Pismem z dniu 2 marca 2009 r. Pani N. zwróciła się o udzielenie informacji dotyczącej etapu postępowań kontrolnych za 2002 i 2003 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu pismem z dnia 5 marca 2009 r. wyjaśnił, iż postępowanie kontrolne prowadzone w zakresie m.in. przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za okres 01.01.2002 r. do 31.12.2002 r. zostało zakończone wydaniem w dniu 11 grudnia 2008 r. stosownej decyzji, zaś decyzję tę uznano za doręczoną w trybie doręczenia zastępczego w oparciu o art. 150 § 1 pkt 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w dniu 30 grudnia 2008 r. Pismo to nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu 5 marca 2009 r. Pani N. odebrała, zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, w dniu 23 marca 2009 r. Następnie pismem z dnia 26 marca 2009 r. zwróciła się o wydanie przedmiotowej decyzji i w dniu 27 marca 2009 r. odebrała ją osobiście w siedzibie UKS w Opolu . Wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2009 r. Pani I. N. zwróciła się do Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 11 grudnia 2008 r. We wniosku tym podniosła, że w trakcie prowadzonego przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu postępowania kontrolnego zachorowała i musiała być hospitalizowana, o czym pismem z dnia 6 października 2008 r. złożonym przez matkę w UKS w Opolu w dniu 8 października 2008 r. powiadomiła Organ Kontroli Skarbowej. Pomimo tego postępowanie kontrolne było prowadzone, a w dniu 11 grudnia 2008 r. wydana została decyzja, którą skierowano do Niej pocztą. Z uwagi na pobyt w szpitalu tak na oddziale zamkniętym jak i dziennym, nie mogła odbierać korespondencji ani uczestniczyć w postępowaniu , o czym informowała organ. Po zakończeniu pobytu w szpitalu zawiadomiła o tym fakcie UKS w Opolu pismem złożonym 17 lutego 2008 r. w sekretariacie. W związku z opisanymi wyżej okolicznościami Pani N. poprosiła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, ponieważ uchybienie temu terminowi nastąpiło bez Jej winy. Do wniosku Pani N. dołączyła m.in. kserokopię skierowania do szpitala psychiatrycznego z dnia 6 października 2008 r., kserokopię pisma z dnia 6 października 2008 r. kierowanego Inspektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu opatrzonego notatką "otrzymałem 08.10.2008 r.", kserokopię pisma złożonego dnia 17 lutego 2009 r. w Kancelarii Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu, kserokopię pisma Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 5 marca 2009 r. oraz kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 lutego 2009 r. wydanego przez specjalistę psychiatrii M. C., opatrzonego pieczątką Wojewódzkiego Specjalistycznego Zespołu Neuropsychiatrycznego w Opolu, Poradnia Zdrowia Psychicznego, potwierdzającego leczenie na oddziale od dnia 6 października 2008 r. do 13 dnia lutego 2009 r. oraz dalsze leczenie w PZP. Wraz z wnioskiem Pani N. złożyła również odwołanie od przedmiotowej decyzji z dnia 2 kwietnia 2009 r. dopełniając tym samym czynności, dla której określony był termin. We wniosku wskazała, że decyzję otrzymała, na Jej prośbę, w dniu 27 marca 2009 r., a zatem tę datę wskazała jako termin ustania przyczyny niezłożenia odwołania w ustawowym terminie. Tym samym podanie o przywrócenie terminu wniesione zostało w terminie określonym w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej tj. 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Pismo nadano w placówce pocztowej 3 kwietnia 2009 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu postanowieniem z dnia 14 maja 2009 r., odmówił przywrócenia uchybionego terminu. W uzasadnieniu wskazał, że podniesione we wniosku przyczyny niezłożenia odwołania w terminie nie znajdują uzasadnienia dla jego pozytywnego załatwienia. Zdaniem organu nie uprawdopodobniono, że uchybienie nastąpiło bez winy wnioskodawczyni. Postanowienie stało się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zarzuca naruszenie art. 162 § 1 , 121 § 1, 148 § 3 i 123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Do skargi Pani N. załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 29 maja 2009 r. potwierdzające pobyt w szpitalu od dnia 6 października 2008 do 19 listopada 2008 r. na Oddziale Psychiatrii a następnie do 13 lutego 2009 r. na Dziennym Oddziale Rehabilitacji Psychiatrycznej. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że organ nie wykazał żadnej wiedzy na temat specyfiki chorób psychicznych i ich leczenia. Stan w jakim się znajdowała uniemożliwiał podjęcie jakichkolwiek działań w tym również zapoznania się z ewentualną korespondencją. Nie istniał w świadomości Skarżącej fakt toczącego się postępowania, zatem nie było również możliwości ustanowienia pełnomocnika. Niezależnie od powyższego Skarżąca wskazuje, że organ posiadając wiedzę o jej pobycie w szpitalu, właśnie na ten adres powinien doręczyć przesyłkę. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Zdaniem organu Skarżąca nie zawiadomiła o zmianie swojego adresu, zatem doręczenia odbywały się na znany organowi adres zamieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów Sąd takiego naruszenia się dopatrzył. W oparciu o art. 162 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa: "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy". § 2 tego artykułu wskazuje na dodatkowy warunek przywrócenia uchybionego terminu - "Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której określony był termin." Oceniając wniosek pod tym kątem organ uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżąca nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, ponieważ nie wykazała okoliczności wskazanych w art. 162 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa . Drugi z warunków wynikający z art. 162 § 2 tej ustawy, mianowicie wniesienie wniosku o przywrócenie terminu wraz z dokonaniem czynności, dla której był określony termin jest w sprawie bez znaczenia wobec nie uwzględnienia przesłanki braku winy Skarżącej w zakresie uchybienia terminowi. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przy ocenie okoliczności sprawy o przywrócenie terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, aby nie wprowadzać do stosunków procesowych elementu niepewności. Chodzi o to, aby z jednej strony nie doprowadzać do pochopnego przywracania terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw. Do okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Odnosząc się do okoliczności rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż organ dysponował wiedzą, iż Skarżąca w okresie, kiedy biegł termin do wniesienia odwołania chorowała. Dysponował również organ wiedzą, że przebywała w szpitalu i jaki charakter miało schorzenie Skarżącej. Ocena legalności zaskarżonego postanowienia sprowadza się w istocie do kontroli prawidłowości postępowania i oceny dowodów dokonanej przez organ podatkowy. Art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa, formułuje jedną z podstawowych zasad postępowania dowodowego - zasadę swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem "Organ podatkowy ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału. W teorii prawa podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w ocenę dowolną , musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie zaś ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy. Rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Dokonując zatem oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, organ podatkowy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenić winę według obiektywnych mierników staranności. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W rozpatrywanej sprawie Sąd podziela zarzut skarżącej naruszenia przepisów art. 120, art. 122, art. 187 i 191 Ordynacji podatkowej i to w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu nie rozważył zebranych w sprawie materiałów dowodowych dotyczących przyczyn niezachowania przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania. Mimo braku zarzutu naruszenia art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa również ten przepis, a raczej w szczególności ten przepis został przez organy naruszony, bowiem przekroczona została granica swobodnej oceny dowodów. Z treści zaświadczenia przedłożonego przez Skarżącą już w momencie podjęcia leczenia szpitalnego jak i w późniejszym czasie organ dysponował dowodami i wiedzą o tym, że Skarżąca chorowała. Doświadczenie życiowe i zasady logiki powinny podsunąć wniosek, że rodzaj i charakter choroby Skarżącej uniemożliwiał jej podjęcie działań w stosownym do tego momencie. Zdaniem Sądu spełnione zostały przez Skarżąca także pozostałe przesłanki wnikające z art. 162 ustawy Ordynacja podatkowa, zatem uprawniony był wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ zaskarżone postanowienie należało uchylić.