IV SA/Wa 1431/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2009 r. sprawy ze skargi A. B., E. M. i A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za emisję gazów lub pyłów do powietrza - oddala skargę - IV SA/Wa 1431/09 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., zwane dalej "SKO", utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r., zwanego dalej "Marszałkiem", wymierzającą opłatę za emisję gazów lub pyłów do powietrza z instalacji do energetycznego spalania paliw, zlokalizowanej na terenie A. i osiedla w W. [...] przy ulicy [...], za II półrocze 2007 r. w okresie od [...] lipca 2007 r. do [...] grudnia 2007 r. dla "E." E. M., A. B., A. T. Sp. J., zwanej dalej "skarżącą", w kwocie 83.263,00 zł, której wysokość stanowi różnicę pomiędzy opłatą należną, a opłatą wynikającą z wykazu przesłanego przez stronę w dniu [...] stycznia 2008 r. i zobowiązującą do wpłaty 83.532,00 wraz z odsetkami. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Marszałek określił opłatę za emisję gazów lub pyłów do powietrza z instalacji do energetycznego spalania paliw, zlokalizowanej na terenie A. i osiedla w W. [...] przy ulicy [...], za II półrocze 2007 r. w okresie od [...] lipca 2007 r. do [...] grudnia 2007 r. dla skarżącej. Odwołanie od decyzji Marszałka wniosła skarżąca, podnosząc, że nie jest zobowiązana do zapłaty określonej w decyzji kwoty. Rozpatrzywszy odwołanie, SKO utrzymało w mocy decyzję Marszałka, wskazując co następuje. Zgodnie z art.276 ust.1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz.150 z późn.zm.), zwanej dalej "p.o.ś.", podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Zgodnie z brzmieniem art.279 ust.1 pkt 1 p.o.ś., jeżeli obowiązek poniesienia opłaty jest związany z eksploatacją instalacji, podmiotem zobowiązanym do poniesienia opłat z tytułu emisji, o których mowa w art.180 pkt 1-3 jest prowadzący instalację. Ilekroć w ustawie jest mowa o prowadzącym instalację, rozumie się przez to podmiot uprawniony na podstawie określonego tytułu prawnego do władania instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska, na zasadach wskazanych w ustawie (art.3 pkt 31 p.o.ś.). W dniu [...] kwietnia 2007 r. pomiędzy skarżącą a Z. w W. zawarta została umowa dotycząca obsługi i konserwacji kotłowni, sieci ciepłowniczej i węzłów cieplnych instalacji do energetycznego spalania paliw zlokalizowanej w W., na czas oznaczony od dnia [...] maja 2007 r. do dnia [...] grudnia 2007 r. Wymienione czynności polegające na wykonywaniu nadzoru, obsłudze i konserwacji wymienionych w umowie elementów instalacji stanowią eksploatację instalacji w rozumieniu przepisów p.o.ś. Zgodnie z brzmieniem art.3 pkt 3 p.o.ś. przez eksploatację instalacji rozumie się użytkowanie instalacji oraz utrzymywanie jej w sprawności. Właśnie tego typu czynności, po pierwsze polegające na obsłudze i konserwacji kotłowni, co uznać należy za jej użytkowanie, a po drugie także na konserwacji, co uznać należy za utrzymywanie instalacji w sprawności, zakwalifikować należy jako eksploatację instalacji, a nie czynności wyłącznie usługowe i techniczne. Stanowiły one eksploatację przez spółkę instalacji na podstawie tytułu prawnego. Zarówno rozwiązanie umowy dzierżawy, jak również późniejsze następstwo jednostek organizacyjnych W. nie mają relewantnego znaczenia dla ustalenia, że na podstawie umowy z dnia [...] kwietnia 2007 r. spółka w okresie, którego dotyczy zaskarżona decyzja, posiadała tytuł prawny i prowadziła eksploatację instalacji do energetycznego spalania paliw. W skardze na decyzję SKO skarżąca zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.279 ust.1 pkt 1 oraz art.3 pkt 3 p.o.ś. poprzez przyjęcie, że skarżąca była podmiotem prowadzącym instalację. W skardze w szczególności podniesiono, że zgodnie z art.279 ust.1 pkt 1 w związku z art.3 pkt 31 p.o.ś. obowiązek ponoszenia opłat związany z eksploatacją instalacji spoczywa na podmiocie uprawnionym na podstawie określonego tytułu prawnego do władania instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska, na zasadach wskazanych w ustawie. Ustawodawca jednoznacznie określił, że nie każde władanie instalacją powoduje powstanie obowiązku fiskalnego (opłaty), ale jedynie takie, które jest ukierunkowane na jej eksploatację. Zatem tytuł prawny, nie obejmujący swoją treścią czynności związanych z eksploatacją instalacji, wyklucza uznanie jego adresata za prowadzącego instalację, a tym samym zobligowanego do wnoszenia opłat, o których mowa powyżej. Art.3 pkt 3 p.o.ś. stanowi, że przez eksploatację instalacji rozumie się użytkowanie instalacji oraz utrzymywanie jej w sprawności. Legalna definicja wskazuje, jakie działania faktyczne składają się na pojecie "eksploatacji instalacji"; uprawniony wydaje się wniosek, że ustawodawca przewidział, że o eksploatacji przesądza sytuacja, gdy działania te występują łącznie. Ustawa nie precyzuje sformułowań "użytkowanie" i "utrzymywanie w sprawności". W odniesieniu do pierwszego pojęcia skarżąca stoi na stanowisku, że możliwe jest, dla jego wyjaśnienia, posłużenie się definicją zawartą w art.252 kodeksu cywilnego, zgodnie z którą przez użytkowanie rozumie się prawo do używania rzeczy i do pobierania jej pożytków (najczęściej dochodów, jakie rzecz ta przynosi na podstawie stosunku prawnego). Wykładnia drugiego z przytoczonych pojęć jest znacznie mniej skomplikowana – wystarczy wymienienie szeregu czynności typu konserwacja, naprawy, serwis, obsługa, itp. Umowa, którą organy obu instancji uznały za tytuł do prowadzenia instalacji, niewątpliwie obejmowała swoim zakresem wykonywanie przez skarżącą czynności mających na celu utrzymanie instalacji w sprawności. Nie sposób natomiast podzielić argumentacji, że jakikolwiek jej zapis uprawniał lub obligował skarżącą do użytkowania instalacji w takim rozumieniu, jakie wynika z kodeksu cywilnego. Umowa nie uprawniała skarżącej do pobierania pożytków z tytułu posiadania instalacji dla celów usługowych i konserwacyjnych. Pożytkiem tego rodzaju nie jest wynagrodzenie ustalone w umowie za wykonanie czynności, a nie jako przychód z instalacji – ten bowiem pobierały kolejne jednostki organizacyjne W. w postaci opłat za dostarczane odbiorcom ciepło produkowane przy użyciu przedmiotowej instalacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 25 listopada 2009 r. reprezentanci skarżącej spółki podnieśli, że umowa z W. na obsługę urządzeń nie obejmowała uiszczania opłat związanych z ochroną środowiska, ponieważ kwestia ta miała pozostać w gestii [...] w ramach umowy cesji na taryfę cieplną. Wysokość nałożonej kary wynika m.in. z jakości paliwa używanego do opału, który dostarczała [...], a nie skarżący. Obsługa urządzenia obejmuje podanie paliwa i podawanie ciepła, skutkujące użytkowaniem urządzenia i wprawianiu go w ruch. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd rozpoznał skargę na decyzję SKO z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art.276 ust.1 P.o.ś. podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Zgodnie z art.279 ust.1 pkt 1 P.o.ś., jeżeli obowiązek poniesienia opłaty jest związany z eksploatacją instalacji, podmiotem obowiązanym do poniesienia opłat z tytułu emisji, o których mowa w art. 180 pkt 1-3 - jest prowadzący instalację. Przez prowadzącego instalację należy w świetle art.3 pkt 31 P.o.ś. rozumieć podmiot uprawniony na podstawie określonego tytułu prawnego do władania instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska, na zasadach wskazanych w ustawie. Ilekroć w ustawie jest mowa o eksploatacji instalacji lub urządzenia, rozumieć przez to należy w świetle art.3 pkt 3 P.o.ś. użytkowanie instalacji lub urządzenia oraz utrzymywanie ich w sprawności. Z powyższych przepisów wynika, że nałożenie na skarżącą opłaty uzależnione było od wykazania, że w okresie, za który opłata została naliczona, skarżąca była podmiotem prowadzącym instalację, tj. że na podstawie określonego tytułu prawnego była ona uprawniona do władania instalacją w celu jej eksploatacji, tj. w celu jej użytkowania oraz utrzymywania w sprawności. Trafnie oceniły organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, że wskazane wyżej warunki zostały spełnione. W dniu [...] kwietnia 2007 r. skarżąca (wykonawca) zawarła z W. (zamawiającym) Umowę Nr [...]. Umowa ta zawarta została na czas oznaczony: od [...] maja 2007 r. do [...] grudnia 2007 r. Paragraf pierwszy przywołanej umowy ("Przedmiot umowy") stanowił, że: "1. Wykonawca w ramach niniejszej umowy podejmuje się obsługi i konserwacji: a) wysokoparametrowej mechanicznej kotłowni opalanej węglem kamiennym znajdującej się na terenie A. w W. [...], b) sieci ciepłowniczej – w tym sieci cieplnych i niskich parametrów oraz przyłączy o łącznej długości 4.294 metrów bieżących, stanowiących własność E. Spółki Jawnej – obsługującej odbiorców przede wszystkim A., [...] Instytut [...] oraz Wspólnoty Mieszkaniowej – znajdującej się na terenie A. i osiedla mieszkaniowego w W. [...], c) węzłów cieplnych z grupy odbiorców W.I. i W.G. zasilanych z przedmiotowej sieci cieplnej. 2. Wykaz prac dotyczących obsługi i konserwacji kotłowni, sieci i węzłów cieplnych zawiera załącznik Nr 1 do niniejszej umowy.". Paragraf czwarty umowy stanowił w szczególności, że: "Zakres czynności Wykonawcy obejmuje: 1. Prowadzenie obsługi i konserwacji kotłowni, sieci ciepłowniczej i węzłów cieplnych zgodnie z załącznikiem Nr 1 do umowy. 2. Dokonywanie drobnych napraw na własny koszt (wymiana uszczelek, łożysk, dławic pompowych, usuwanie przecieków, wymiana żarówek (świetlówek), bezpieczników elektrycznych, itp. 3. Usuwanie drobnych awarii i ich skutków: 1 – przez awarię należy rozumieć nagłe zdarzenie losowe, którego zaistnienia nie można było przewidzieć, uniemożliwiające eksploatację kotłowni, sieci ciepłowniczej lub węzła cieplnego, (...). (...). 7. Prowadzenie obsługi i konserwacji kotłowni, sieci cieplnej i węzłów cieplnych zgodnie z zasadami określonymi w przepisach odrębnych. (...).". Z powyższego wynika, że zgodnie z umową skarżąca zapewniała kompleksową obsługę i konserwację kotłowni, sieci cieplnej i węzłów cieplnych. Zakres tych czynności upoważnia do stwierdzenia, że skarżąca zajmowała się eksploatacją instalacji w rozumieniu nadanym temu terminowi w art.3 pkt 3 P.o.ś. Zgodnie z definicją wskazaną w powołanym przepisie na eksploatację instalacji składają się dwa rodzaje czynności, występujące łącznie: użytkowanie instalacji oraz utrzymywanie ich w sprawności. Skarżąca nie kwestionuje, że utrzymywała instalację w sprawności (dokonywało się to w ramach jej konserwacji), kwestionuje natomiast konsekwentnie, że instalację użytkowała. W ocenie Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że prowadzenie przez skarżącą obsługi instalacji, przez co należy rozumieć wprowadzanie i utrzymywanie jej w ruchu oznacza, że skarżąca instalację tę użytkowała. Wprowadzanie i utrzymywanie instalacji w ruchu uznać należy za wyczerpujące składniki czynności "użytkowania instalacji" w rozumieniu art.3 pkt 3 P.o.ś. Termin "użytkowanie", o którym mowa w tym przepisie nie jest zatem równoznaczny – wbrew twierdzeniom skargi - z terminem "użytkowanie", o którym mowa w przepisach prawa cywilnego, określającym rodzaj ograniczonego prawa rzeczowego, nie obejmuje bowiem obligatoryjnie pobierania pożytków. Do takiego wniosku prowadzi również celowościowa wykładnia art.3 pkt 3 w związku z art.279 ust.1 P.o.ś. Celem regulacji zawartej w art.279 ust.1 pkt 1 P.o.ś. jest efektywne zapewnienie przestrzegania wymagań środowiska przez podmioty prowadzące instalacje, tj. wyegzekwowanie tego, aby podmioty te nie dokonywały emisji bez wymaganego pozwolenia. Z tego punktu widzenia logicznym jest, aby odpowiedzialnością za naruszenie tych wymogów obciążany był podmiot, którego działania bezpośrednio spowodowały emisję nieobjętą stosownym zezwoleniem. Tym samym, za nie mające istotnego znaczenia uznać należy takie kwestie jak to, kto jest uprawniony do pobiera pożytków instalacji, kto jest jej właścicielem, albo to, jak zostały ułożone relacje cywilnoprawne pomiędzy właścicielem instalacji a podmiotem ją użytkującym. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że emisja bez pozwolenia gazów lub pyłów do powietrza z instalacji do energetycznego spalania paliw, zlokalizowanej na terenie A. i osiedla w W. [...] przy ulicy [...], była niewątpliwie bezpośrednim rezultatem obsługiwania instalacji przez skarżącą. Z tego względu nałożenie na skarżącą opłaty, o której mowa w art.279 ust.1 p.o.ś. było zasadne. Skarga nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.