II SAB/Ol 51/09

Dnia 1 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 roku sprawy ze skargi P. B. na bezczynność Rektora w skreśleniu z listy studentów makrokierunku akwakultura i bezpieczeństwo żywności I. zobowiązuje Rektora do rozpatrzenia odwołania P. B. od decyzji Dziekania Wydziału z dnia "[...]" nr "[...]" w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; II. zasądza od Rektora na rzecz skarżącego P. B. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z przekazanych Sądowi akt administracyjnych wynika, ze decyzją z dnia 31 marca 2009 r. Dziekan Wydziału "[...]" skreślił P.B. z listy studentów pierwszego roku stacjonarnych studiów pierwszego stopnia "[...]", w roku akademickim 2008/2009. Student nie zaliczył bowiem pierwszego semestru w wyznaczonym do dnia 16 lutego 2009 r. terminie. Decyzję doręczono stronie dnia 16 kwietnia 2009 r. P.B. złożył w dniu 30 kwietnia 2009 r. wniosek o sprostowanie zawartego w powyżej decyzji pouczenia co do trybu wniesienia odwołania. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2009 r. Dziekan odmówił sprostowania pouczenia, wywodząc, że było ono zgodne z treścią art. 129 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej zwanej K.p.a.), który miał zastosowanie w sprawie na mocy art. 207 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym. Stwierdził, że regulamin studiów, jako akt wewnętrzny, nie może zmieniać norm prawa powszechnie obowiązującego określających tryb wnoszenia odwołania. W złożonym odwołaniu P.B. wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w sprawie. Zarzucił, że Dziekan wszczął postępowanie w sprawach, w których toczyły się już wszczęte wcześniej postępowania, nie zakończone w przewidziany prawem sposób. Ponadto, przeszkodą w prowadzeniu postępowania jest wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., którym uchylono zaskarżoną decyzję Rektora oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana i pierwotną decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie skreślenia skarżącego z listu studentów. Pismem z dnia 15 lipca 2009 r., Dziekan wezwał, na podstawie art. 64 § 2 K.p.a., P.B. do uzupełnienia wniesionego odwołania przez jego podpisanie, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpoznania. W piśmie z dnia 10 sierpnia 2009 r., zatytułowanym "wezwanie do załatwienia spraw", P.B. zarzucił Rektorowi m.in. brak odpowiedzi na odwołanie od decyzji Dziekana z dnia 31 marca 2009 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2009 r. Rektor stwierdził, że zażalenie na jego bezczynność jest niezasadne. W uzasadnieniu podał, że strona nie uzupełniła braków formalnych odwołania, wobec czego decyzja Dziekana stała się prawomocna. W złożonej skardze P.B. zarzucił Rektorowi "[...]" bezczynność w załatwianiu sprawy z odwołania skarżącego od decyzji Dziekana z dnia 31 marca 2009 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Skarżący wniósł o zobowiązanie Rektora do podjęcia, rozpoznania i załatwienia sprawy w postępowaniu odwoławczym, w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podał, że Rektor bezpodstawnie uznał, iż decyzja organu pierwszej instancji jest prawomocna. Oznacza to, w ocenie skarżącego, że organ odwoławczy nie zamierza rozpoznać wniesionego odwołania i uchyla się od jego oceny także pod względem formalnym. Podniósł ponadto, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych odwołania pochodziło od niewłaściwego organu, wobec czego nie został wezwany skutecznie do uzupełnienia braków. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu stwierdził, iż żaden przepis K.p.a. nie wskazuje organu uprawnionego do wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Skoro pismo strony zostało złożone do organu pierwszej instancji, to ten organ musiał mieć pewność, jak je zakwalifikować, aby podjąć decyzję co do dalszego postępowania. Zdaniem organu, złożone przez stronę niepodpisane pismo, nie stanowiło odwołania w rozumieniu przepisów K.p.a. i nie mogło być przekazane organowi drugiej instancji. Rektor nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, że tylko organ odwoławczy posiada uprawnienia do badania odwołania pod względem formalnym. Wskazał, że organ ten bada wstępnie dopuszczalność odwołania tylko wówczas, gdy pismo spełnia warunki do zakwalifikowania go jako odwołanie. Zgodnie bowiem z art. 133 K.p.a. organ pierwszej instancji przesyła organowi wyższej instancji odwołanie wraz z aktami. Natomiast złożone przez stronę pismo nie było odwołaniem, gdyż zawierało braki formalne uniemożliwiające nadanie mu dalszego biegu. Odwołanie jest podaniem w rozumieniu art. 63 § 1 K.p.a., wobec czego powinno zawierać elementy określone w art. 63 § 2 i § 3. Organ, powołując się na wyroki sądów administracyjnych, wywiódł, że uznanie za odwołanie pisma nie podpisanego przez osobę wnoszącą odwołanie powoduje, że organ drugiej instancji bez podstawy prawnej występuje w charakterze organu odwoławczego. Zauważył również, że przyjęcie, iż to organ odwoławczy powinien wzywać stronę do uzupełnienia braków formalnych pisma, skutkowałoby pozbawieniem organu pierwszej instancji możliwości dokonania samokontroli w trybie art. 132 K.p.a., a żaden przepis K.p.a. nie daje możliwości wyłączenia stosowania art. 132 K.p.a. Rektor stwierdził, że skoro o złożonym przez stronę piśmie dowiedział się dopiero w chwili złożenia skargi na bezczynność, to nie można zarzucić mu zwłoki lub zaniechania, szczególnie, że wezwanie organu pierwszej instancji do uzupełnienia braków formalnych było skuteczne i strona powinna była się do niego zastosować. Na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. skarżący złożył do akt pismo z dnia 30 listopada 2009 r. – wniosek o wymierzenie grzywny, w którym podał m.in., że Rektor nie przekazał Sądowi swojego pisma z dnia 21 września 2009 r., którym wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych odwołania i pisma skarżącego usuwającego brak w terminie wskazanym przez organ, nadanego w dniu 23 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawie skarg na akty administracyjne lub czynności z zakresu administracji publicznej, enumeratywnie wymienione w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako p.p.s.a.), jak również na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a art. 3 § 2 p.p.s.a., gdy organ w ustalonym w przepisach prawa terminie nie wydał decyzji administracyjnej lub postanowienia, bądź innego aktu albo nie podjął innej czynności z zakresu administracji publicznej. Uwzględniając skargę na bezczynność, sąd administracyjny, na mocy art. 149 p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisu prawa. W przypadku skargi na bezczynność Sąd sprawdza czy istotnie organ administracji publicznej pozostaje w zwłoce w załatwieniu sprawy. Przypomnieć należy, że w art. 35 § 1 - § 3 K.p.a. ustawodawca zobowiązał organ administracji do załatwienia sprawy administracyjnej bez zbędnej zwłoki, przy czym załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu jednego miesiąca, natomiast w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej czas ten nie może przekroczyć dwóch miesięcy. Załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno zaś nastąpić w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do tych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania i okresów opóźnień spowodowanych z winy strony, czy powstałych z przyczyn niezależnych od organu (§ 5 art. 35 K.p.a.). Jeżeli sprawy nie można załatwić w powyższych terminach organ administracji publicznej zobowiązany jest zawiadomić strony o tym fakcie, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 K.p.a.). Bezczynność organu administracji publicznej będzie miała zatem miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu. Podkreślenia wymaga też, że dla oceny zasadności skargi na bezczynność bez znaczenia jest, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, w szczególności czy bezczynność organu spowodowana została opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 września 2004 r., sygn. akt I SAB 287/03, LEX nr 156902 oraz T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie administracyjne, Warszawa 2004, s. 84). W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest czy Rektor Uniwersytetu, będący organem właściwym do rozpatrzenia odwołania P.B. od decyzji Dziekana Wydziału "[...]" z dnia 31 marca 2009 r. w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów, dopuścił się bezczynności w załatwieniu tej sprawy. Przede wszystkim błędne jest twierdzenie Rektora, że w sytuacji braku reakcji na pismo organu pierwszej instancji wzywające stronę do podpisania odwołania z zastrzeżeniem pozostawienia podania bez rozpoznania, organ pierwszej instancji nie jest zobowiązany do przekazania odwołania organowi odwoławczemu. Należy zauważyć, że wprawdzie czynność organu pierwszej instancji polegająca na wezwaniu strony do podpisania odwołania jest dopuszczalna, gdyż tylko odwołanie spełniające wymogi formalne mogłoby ewentualnie skutkować uwzględnieniem odwołania przez organ pierwszej instancji w ramach przewidzianej w art. 132 K.p.a. autokontroli jednakże pozostawienie odwołania bez rozpoznania przez organ pierwszej instancji nie jest skuteczne wobec jednoznacznego brzmienia przepisów art. 131, art. 132 i art. 133 K.p.a., określających dopuszczalne czynności organu pierwszej instancji podjęte na skutek wniesienia odwołania. Należą do nich: zawiadomienie pozostałych stron o wniesionym odwołaniu (art. 131 K.p.a.), autokontrola organu (art. 132 K.p.a.) oraz w przypadku nieskorzystania przez organ z uprawnień autokontrolnych - przesłanie odwołania wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu w terminie 7 dni od dnia, w którym organ pierwszej instancji otrzymał odwołanie (art. 133 K.p.a.). Wskazane przepisy nie pozostawiają wątpliwości, że zarówno badanie dopuszczalności odwołania, terminu jego wniesienia, jak i warunków formalnych jego sporządzenia, należy wyłącznie do organu odwoławczego, który stosownie do wyniku podjętej w tym zakresie kontroli uprawniony jest do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania lub uchybienia terminu do jego wniesienia (art. 134 K.p.a.) lub pozostawienia odwołania bez rozpoznania, w sytuacji nieuzupełnienia jego braków formalnych (art. 64 K.p.a.). Organ pierwszej instancji nie jest zatem uprawniony do pozostawienia odwołania bez rozpoznania. Wobec powyższego, Rektor już w momencie powzięcia wiadomości o nieprzekazaniu przez organ pierwszej instancji odwołania P.B., co nastąpiło najpóźniej po wniesieniu przez skarżącego pisma w dniu 12 sierpnia 2009 r., powinien był niezwłocznie zobowiązać Dziekana do jego przekazania, zgodnie z dyspozycją art. 133 K.p.a. Zaniechanie przez organ odwoławczy podjęcia takiego działania narusza prawo. W sytuacji zaś uzupełnienia przez skarżącego braku formalnego wniesionego odwołania, Rektor Uniwersytetu najpóźniej od tego momentu zobowiązany był rozpatrzeć je i w ciągu ustawowego miesięcznego terminu załatwić sprawę wydając decyzję lub postanowienie. Na dzień rozpatrywania sprawy przez Sąd Rektor nie wydał jednak takiego rozstrzygnięcia. Ponadto, nie zawiadomił strony o przyczynach zwłoki i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy, wbrew treści art. 36 K.p.a. Na marginesie należy zauważyć, że organ odwoławczy nie przeprowadza ponownie dowodów uprzednio przeprowadzonych przez organ pierwszej instancji, lecz ocenia materiał dowodowy, dotyczący stanu faktycznego stwierdzonego w czasie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, jak i te okoliczności faktyczne, które po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji uległy zmianie, oraz te, które w świetle zmienionych przepisów prawa mają znaczenie prawne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2000 r., sygn. akt V SA 102/00). Organ odwoławczy nie przeprowadza więc postępowania wyjaśniającego w całości, wobec powyższego zobligowany jest do sprawnego rozpoznania sprawy i tylko wyjątkowe okoliczności rzeczywiście uzasadniają konieczność zastosowania art. 36 K.p.a. i wyznaczenia przez ten organ nowego terminu załatwienia sprawy. Skoro zatem sprawa nie została rozstrzygnięta co do istoty przez Rektora Uniwersytetu, to należało zobowiązać ten organ do rozpatrzenia odwołania skarżącego z dnia 2 lipca 2009 r. w zakreślonym terminie. Rozpatrując skargę na bezczynność organu administracji publicznej Sąd nie przesądza o treści i formie rozstrzygnięcia, które ma wydać organ administracji, lecz zobowiązuje jedynie do jego wydania. Na marginesie wskazać należy, iż termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez Sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi (art. 286 § 1 p.p.s.a.). Wobec powyższego, na podstawie art. 149 p.p.s.a., Sąd, nie przesądzając merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.