II SA/Wa 1338/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Andrzej Góraj (spr.), , Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji 2. uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], odmawiającą przyznania K.S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W toku postępowania stwierdzono, iż 58 letni K.S. legitymuje się 22 letnim okresem ubezpieczenia. W latach 1974-1975 r. nie podejmował zatrudnienia ani też innej działalności skutkującej ubezpieczeniem społecznym i ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi, a ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] kwietnia 1992 r. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2009 r. uznał wnioskodawcę za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] listopada 1999 r. i niezdolnego do samodzielnej egzystencji z zaznaczeniem, że nie można ustalić jej daty. Okoliczność ta jednak nie tłumaczy wcześniejszego siedmioletniego okresu pozostawania poza ubezpieczeniem. Ustosunkowując się do przedstawionych przez wnioskodawcę zaświadczeń z urzędu pracy wskazujących, iż w latach 1992 r. do 2000 r., z przerwami, był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, organ wyjaśnił, iż pozostawanie bez pracy potwierdzone nawet formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie jest okolicznością szczególną. Odnosząc się natomiast do wyjaśnień wnioskodawcy, iż jego choroba, która w 1999 r. spowodowała całkowitą niezdolność do pracy, rozwijała się już wcześniej, organ wskazał, iż istnienie choroby nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Ponadto sam wnioskodawca nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dokumentów twierdząc, iż dokumentacja medyczna sprzed 1993 r. uległa zniszczeniu. Dodatkowo organ podał, iż ocenie podlegała też sytuacja materialna K.S. Należy jednak mieć na uwadze, iż nie jest to jedyne kryterium oceny i nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K.S. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją. Zarzucił organowi ignorancję i brak obiektywizmu. Stwierdził, iż organ nie ustosunkował się do jego wniosku, by przyznać mu świadczenie do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego. Prezes ZUS całkowicie pominął fakt, iż posiada on 22 letni staż ubezpieczeniowy. Skarżący wskazał też, iż nie brał udziału w postępowaniu. Ponadto wyjaśnił, iż jest chory, ma [...], a wiele lat temu amputowano mu [...]. Obecnie jest osobą bezdomną, samotną i opuszczoną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ przeanalizował w sposób prawidłowy twierdzenia przedstawione przez skarżącego pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i poczynił prawidłowe ustalenia odnośnie stanu faktycznego. Jak wynika z akt sprawy, ubezpieczony upatrywał istnienia po swojej stronie "szczególnych okoliczności", o jakich mowa w powołanym przepisie, w złym stanie swojego zdrowia, istniejącym już w czasie gdy zaprzestał wykonywania pracy, jak również w sytuacji panującej na rynku pracy a związanej z bezrobociem. W świetle takich twierdzeń, organ był więc zobligowany do tego, aby poczynić ustalenia w tym zakresie. W szczególności winien zweryfikować twierdzenia skarżącego o jego złym stanie zdrowia istniejącym już w chwili zaprzestania wykonywania przez niego pracy. Organ mógł zaś to starać się uczynić w oparciu m. in. o dokumentację medyczną zebraną w postępowaniu przed lekarzem orzecznikiem, który stwierdził trwałą niezdolność skarżącego do pracy. Powyższych działań organ jednakże nie podjął. Stwierdzić zaś należy, iż w realiach faktycznych niniejszej sprawy nie występowały okoliczności uprawniające organ do przerzucenia na skarżącego całego ciężaru dowodowego. Przedmiotowy wniosek jest zaś tym bardziej uzasadniony, gdyż skarżący próbował przedstawić dowody dla wykazania podnoszonych twierdzeń, lecz okazało to się niemożliwe, z uwagi na zniszczenie dokumentacji medycznej znajdującej się w przychodni lekarskiej – przyzakładowej, pod której opieką skarżący się znajdował. W świetle powyższego, jako przedwczesny jawi się wniosek zawarty w uzasadnieniu skarżonej decyzji, iż po stronie ubezpieczonego nie występowały "szczególne okoliczności" w postaci złego stanu zdrowia, przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przedmiotowa konkluzja znajduje również zastosowanie odnośnie drugiej z podnoszonych przez skarżącego przesłanek, a mianowicie panującego bezrobocia. Za niewystarczające należy uznać twierdzenia organu, iż bezrobocie nie może być uznane za "szczególną okoliczność". Istnienie takiej przesłanki należy bowiem badać w odniesieniu do każdej, konkretnej sprawy i sytuacji. Stąd, aby móc wysnuć wniosek , iż bezrobocie nie jest "szczególną okolicznością", należy wpierw ustosunkować się do sytuacji panującej na rynku pracy w spornym okresie pomiędzy zaprzestaniem wykonywania przez skarżącego pracy a datą, od której stwierdzono u niego całkowitą niezdolność do wykonywania pracy, a następnie odnieść tę sytuację do grupy zawodowej, z której wywodził się skarżący oraz specyfiki omawianej problematyki w regionie kraju, w którym zamieszkiwał skarżący. Dopiero poczynienie ustaleń faktycznych w w/w zakresie umożliwi organowi ocenę występowania "szczególnych okoliczności". Ustaleń w omawianym zakresie organ jednakże nie poczynił. Tym samym, uznać należało, że nie zebrał w sprawie całego materiału dowodowego, umożliwiającego mu merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Na marginesie podkreślić też trzeba, iż ocena zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie powinna być czyniona w oderwaniu od faktu, iż skarżący przepracował blisko 22 lata i w okresie tym generował środki zasilające Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. W tym stanie sprawy, uznając że organ nie ustalił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art.145 par.1 pkt.1c p.p.s.a.