IV SA/Gl 443/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia[...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...]r., nr [...], wydaną na podstawie art. 8, art. 39, art. 106 ust. 1 art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728) oraz art. 104 k.p.a., odmówił przyznania M.R. zasiłku celowego na zakup żywności w miesiącu lutym 2009r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że odmówiono stronie przyznania zasiłku celowego ponieważ jej dochód w miesiącu styczniu 2009 r., na który składał się zasiłek stały w kwocie [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł, przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (477,00 zł) o kwotę [...] zł. Organ wskazał także, że pomimo występowania przesłanek określonych w art. 7 pkt 1-15 ustawy o pomocy społecznej tj. niepełnosprawność, nie przyznano stronie świadczenia na zakup żywności w postaci zasiłku celowego specjalnego ani celowego zwrotnego z uwagi na ograniczone środki finansowe. Ponadto, jak zaznaczono, M.R. w miesiącu lutym objęty był pomocą w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Organ I instancji wyjaśnił również, że od dochodu strony nie można było odliczyć płaconych alimentów, bowiem wpłaty na rzecz wierzycielki dokonywane są z tytułu zaległości alimentacyjnych. W odwołaniu od powyższej decyzji M.R. wyraził swoje niezadowolenie podnosząc, że decyzja ta jest dla niego upokarzająca, nieludzka i doprowadzi do pogorszenia jego stanu zdrowia. Podniósł również, że zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. z wnioskiem o podanie najwyższej kwoty zasiłku celowego przyznanej na zakup żywności i posiłku w latach 2007-2009 osobie z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w celu dołączenia tej informacji w poczet materiału dowodowego w sprawie. Decyzją z dnia [...]r., nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., Samorządowego Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że strona jest osobą samotnie gospodarującą, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu [...]r. Orzeczenie to zostało wydane na stałe. Na dochód strony w miesiącu styczniu 2009 r. składał się dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł oraz zasiłek stały w kwocie [...] zł, zatem łączny dochód strony wyniósł [...] zł. Organ podkreślił, że z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...]r. wynika, iż sprawa z wniosku wierzycielki D.R. przeciwko dłużnikowi M.R. prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego – wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...]r. oraz wyroku Sadu Rejonowego w G. z dnia [...]r. została umorzona [...]r. z uwagi na zapłatę całości roszczenia, przy czym spłacane były wyłącznie zaległości wobec wierzyciela. Ponadto z drugiego zaświadczenia wydanego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...]r. wynika, że w sprawie prowadzonej z wniosku wierzycielki I.N. przeciwko dłużnikowi M.R. na podstawie tytułu wykonawczego wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]r. i wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]r. wpłaty w okresie od [...]r. do chwili wydania zaświadczenia są dokonywane tytułem spłaty zaległości alimentacyjnych na rzecz wierzycielki. Na tej podstawie organ odwoławczy uznał, że przy ustalaniu dochodu strony nie jest możliwe uwzględnienie potrąceń dokonywanych przez komornika sądowego, bowiem potrącenia te dotyczą zaległości alimentacyjnych, które zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej nie podlegają odliczeniu. W ocenie organu odwoławczego przytoczony przepis umożliwia jedynie odliczenie od dochodu strony bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie tytułu prawnego. Tym samym stwierdzono, że dochód strony w miesiącu styczniu 2009 r. w wysokości [...] zł przekroczył określone w ustawie kryterium dochodowe, stąd też strona nie spełnia wymogów do otrzymania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W dalszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 41 tej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy czy pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ odwoławczy uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na ustalenie, czy strona jest, czy też nie jest w stanie, w ramach własnych środków finansowych zaspokoić zgłoszone potrzeby, a tym samym czy w rodzinie występuje czy też nie szczególnie uzasadniony przypadek z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie wskazał, iż do ustalenia czy w przypadku strony występuje czy też nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, koniecznym jest przeprowadzenie z czynnym udziałem strony pełnej analizy miesięcznych wydatków, a z akt sprawy wynika, iż taka obejmująca okres od września do grudnia 2007 r. nie została dokonana w ramach przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania dowodowego. Ponadto w ocenie Kolegium ta część uzasadnienia decyzji organu I instancji w której jedynie stwierdzono, że pomimo występowania u skarżącego przesłanki z art. 7 pkt 1 -15 ustawy o pomocy społecznej – niepełnosprawności, nieudzielanie wsparcia w postaci zasiłku celowego specjalnego lub celowego zwrotnego spowodowany jest ograniczonymi środkami finansowymi Ośrodka, nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji ma bowiem wyjaśnić stronie tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego. Brak ten powoduje iż nie jest możliwa ocena zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, co uzasadnia podjęcie rozstrzygnięcia o jej uchyleniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.R. stwierdził, że podtrzymuje w całości odwołanie skierowanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zdaniem skarżącego Kolegium rozpatrzyło sprawę z pominięciem ważnego dowodu w postaci odpowiedzi na jego wniosek z jakim zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. o podanie najwyższej kwoty zasiłku celowego w latach 2007-2009 jaka została przyznana osobie z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nadto skarżący wskazał, że organ w piśmie z dnia [...]r. nie udzielił mu oczekiwanych wyjaśnień. Skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o zobowiązanie Ośrodka Pomocy w Z. do wykazania w sprawie prawdziwej najwyższej kwoty zasiłku celowego oraz okresowego na żywność lub posiłek jaką przyznał osobie o takim samym stopniu niepełnosprawności jak ma on w latach 2007, 2008, 2009 r. Skarżący akcentował nadto swoją trudną sytuację, a także brak należytego wyjaśnienia odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wskazał dodatkowo, że dowód zawnioskowany przez skarżącego nie miał znaczenia dla rozpatrzenia sprawy, gdyż nawet po uwzględnieniu wyjaśnień udzielonych przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Z. decyzja organu I instancji podlegałaby uchyleniu. Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę skarżący w piśmie procesowym z dnia [...]r. podtrzymał skargę w całości. Dołączył również szereg kserokopii decyzji celem wykazania przyznania osobom pobierającym zasiłek stały, zasiłku okresowego i celowego na kwoty przekraczające 600 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając w tych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd doszedł do przekonania, że skarga musi odnieść skutek. W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego, zatem w sprawie podstawę materialnoprawną rozpatrzenia tegoż wniosku stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania skarżonej decyzji. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości, stanowi iż, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 7 wskazanej wyżej ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego i zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu Według art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Z materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy wynika, iż skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu [...]r. (wydane na stałe). Na dochód strony w miesiącu styczniu 2009 r. składał się zasiłek stały w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł., zatem łączny dochód strony w miesiącu styczniu 2009 r. wynosił [...] zł. Trzeba wszakże wskazać, iż z zalegającego w aktach sprawy zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...]r. wynika, iż w sprawie prowadzonej z wniosku wierzycielki I.N. przeciwko dłużnikowi M.R. (na podstawie tytułów wykonawczych - wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]r. i wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]r.) wpłaty w okresie od [...]r. do chwili wydania zaświadczenia są dokonywane tytułem spłaty zaległości alimentacyjnych na rzecz wierzycielki. Zdaniem organów obydwu instancji nie jest możliwe przy ustalaniu dochodu strony dla świadczeń z pomocy społecznej uwzględnienie potrąceń dokonywanych przez komornika sądowego, gdyż zajęcia komornicze dotyczą zaległości alimentacyjnych, natomiast zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej jedynie odliczeniu od przychodów podlega kwota miesięcznych, bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie prawnego tytułu tj. bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. Sąd w składzie orzekającym uznał, że organy procedujące w sprawie dokonały błędnej wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Wskazany przepis stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszony o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Analiza tej definicji prowadzi do wniosku, że dochód to suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub z miesiąca złożenia wniosku, uzyskanych bez względu na ich tytuł i źródło, chyba że ustawa stanowi inaczej, pomniejszona o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W świetle tej definicji nie ma zatem znaczenia z jakiego tytułu i źródła pochodzi przychód, o ile ustawa nie stanowi inaczej, a także jakie alimenty i w jaki sposób są świadczone, byleby było to na rzecz innych osób. Stąd też z cyt. art. 8 ust. 3 pkt 3 nie można wyciągnąć takich wniosków jak to uczyniły organy orzekające w sprawie. Skoro dochodem jest przychód uzyskany bez względu na tytuł i źródło, pomniejszony o alimenty, to uzyskany przez skarżącego przychód powinien zostać pomniejszony o alimenty, które z tego przychodu są świadczone. Z przepisu art. 8 ust. 3 omawianej ustawy nie wynika, że dotyczy to tylko alimentów świadczonych dobrowolnie i tylko bieżących. Mówi on wyraźnie o alimentach świadczonych na rzecz innych osób, nie precyzując czy świadczenie to ma być dobrowolne czy nie, a także czy mają to być alimenty bieżące czy zaległe. Stanowi on bowiem, że przychód ma być pomniejszony o alimenty, przy tym też bez względu na to, że, tak jak to jest w przypadku skarżącego, ponosiła by je w istocie pomoc społeczna. Stąd też wysokość dochodu ustalonego przez organy wynikała z błędnej wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej (patrz – wyrok NSA z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt I OSK 94/09 dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). W rzeczywistości zaś dochody skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekraczały (jak też nie były równe) ustalonego przez ustawę kryterium dochodowego. Konsekwencją przyjęcia błędnej wykładni wskazanego wyżej przepisu było z kolei to, że organy obu instancji czyniły swoje ustalenia w kwestii przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w oparciu o przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, gdy tymczasem w sprawie stosowne rozważania należało prowadzić w ramach art. 39 tej ustawy. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako wydane z naruszeniem prawa materialnego. W ponownym postępowaniu właściwy organ orzekający w sprawie oceni ponownie zgromadzony materiał dowodowy zebrany w postępowaniu, w tym zaświadczenie komornika o zajęciu zasiłku stałego, mając na uwadze ocenę prawną dotyczącą art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.