I FZ 458/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Wasilewska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 października 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 1000/09 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 lipca 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 25 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1000/09 ze skargi I. Sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 21 lipca 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu do tego rozstrzygnięcia Sąd przedstawił, w oparciu o informacje nadesłane przez stronę, sytuację finansową spółki. W tych ramach wskazano, że spółka nie posiada oszczędności gotówkowych, akcji czy obligacji, a prowadzona przez nią działalność gospodarcza wykazała stratę. W formularzu FPP podano, że wartość środków trwałych spółki wynosi 2.024.729,36 zł, a wysokość kapitału zakładowego 6.000.000 zł. Sąd wskazał również, że skarżąc spółka została szczegółowo wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów, jednak takowych do akt nie przedłożyła, stwierdzając, iż do sprawy nic nie wniosą, a żądanie ich nadesłania określiła jako działalność nakierowaną na zniszczenie jej przedsiębiorstwa. Biorąc pod uwagę powyższe fakty, Sąd uznał, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania jej po myśli art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a.") prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Sąd stwierdził, że skarżąca w ogóle nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazała jaka jest jej aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Do momentu wydania postanowienia skarżąca nie przedstawiła całokształtu dokumentów w tym zakresie, ograniczając się tylko do stwierdzenia, że "nie będzie brała udziału w fikcji prawnej dla uzasadnienia politycznego zniszczenia naszego przedsiębiorstwa". Tymczasem w świetle art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak Sąd zaznaczył, że to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W zażaleniu na opisane postanowienie wniesiono o jego uchylenie w całości i zwolnienie skarżącej spółki z wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w zażaleniu nie sformułowano żadnych zarzutów pod adresem zaskarżonego postanowienia ani jakiegokolwiek uzasadnienia. Tymczasem zgodnie z art. 194 § 3 p.p.s.a. in fine zażalenie powinno zawierać zwięzłe uzasadnienie. Niemniej jednak zasygnalizowana wada konstrukcyjna zażalenia nie stanowi przeszkody dla sądu kasacyjnego do rozstrzygnięcia kwestii legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie oraz literaturze dominuje bowiem pogląd, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami zażalenia (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka–Medek – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – komentarz, wyd. Zakamycze 2005 r. str. 502.). Zatem tut. Sąd rozpoznając wniesiony środek odwoławczy może wyjść poza zakres postawionego w nim zarzutu (ewentualnie w razie ich braku) i zbadać czy orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest zgodne z przepisami prawa, które miały zastosowanie w sprawie. Mając na uwadze treść art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowiącego faktyczną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, trudno zgodzić się z żalącym, że Sąd pierwszej instancji wadliwie ocenił sytuację finansową skarżącej spółki w kontekście wymogów przewidzianych we wskazanym przepisie. Artykuł 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że osobie prawnej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W świetle cytowanej regulacji oczywistym jawi się to, że Sąd pierwszej instancji wydał prawidłowe rozstrzygnięcie. Postępowanie, którego przedmiotem jest kwestia udzielenia stronie pomocy z budżetu państwa charakteryzuje się (przynajmniej od teoretycznej strony) współdziałaniem Sądu i strony. W tym zakresie podział ról między te podmioty jest następujący: inicjatywa wszczęcia postępowania należy wyłącznie do strony i w związku z tym zobowiązana jest ona do dostarczenia "materiału" co oceny zasadności jej żądań, natomiast Sąd ma ocenić w oparciu o dostarczone dane, ewentualnie o okoliczności znane z urzędu (np. inne zawisłe przed tym samym Sądem sprawy), a także doświadczenie życiowe i zasady logiki, czy zgłoszone żądanie w świetle odpowiednich przepisów jest zasadne. W niniejszej sprawie Sąd uznając, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wezwał ją do nadesłania konicznych dokumentów. Wezwanie to zostało w sposób prawidłowy doręczone. Nie ma zatem wątpliwości, że skarżąca spółka oczekiwanych dokumentów nie dostarczyła, a wręcz odmówiła ich przedłożenia, oświadczając, że nie wniosą nic do sprawy. W tych okolicznościach Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na informacjach zawartych we wniosku. W tym więc zakresie postępowanie Sądu był prawidłowe. W nawiązaniu do zasygnalizowanego podziału ról między Sąd a stronę, w niniejszej sprawie Sąd nie mógł "wyręczyć" skarżącej i rozstrzygnąć wszystkich wątpliwości na rzecz strony, skoro to na niej spoczywał obowiązek usunięcia tych wątpliwości przez przedłożenie stosownych dokumentów. Podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który zachowuje bierną postawę, a w szczególności nie reaguje na wezwania Sądu, nie może następnie "przerzucać" odpowiedzialności za wynik postępowania na Sąd i oczekiwać pozytywnego dla siebie rozstrzygnięcia. W kwestii zaś prowadzonych wobec spółki postępowań egzekucyjnych wyjaśnić należy, że ich wszczęcie jest naturalną konsekwencją wydanych decyzji podatkowych. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie powoduje ex lege wstrzymania wykonania takich decyzji, dlatego organy podatkowe są uprawnione do działania przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy sądowoadministracyjnej. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.