II FZ 289/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 807/09 odmawiającego zmiany postanowienia Referendarza sądowego WSA w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2009 r. w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 23 czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku rolnego za 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 807/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zmiany postanowienia Referendarza sądowego WSA w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. j.w., w sprawie ze skargi J. S. (dalej: Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 23 czerwca 2009 r., nr [...], w przedmiocie wymiaru podatku rolnego za 2009 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Wyrokiem z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 807/09, WSA w Rzeszowie oddalił skargę Skarżącego na w.w. decyzję SKO w T. z dnia 23 czerwca 2009 r. Skarżący pouczony o środku zaskarżenia jakim jest skarga kasacyjna, nadesłał pismo z dnia 29 marca 2010 r. skierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego, nazwane w punkcie pierwszym skargą kasacyjną, natomiast w punkcie drugim zawierające wniosek o przyznanie adwokata z urzędu oraz zwolnienie od kosztów sądowych. 2.2. W złożonym na wezwanie Referendarza sądowego WSA w Rzeszowie w dniu 13 kwietnia 2010 r. urzędowym formularzu PPF, Skarżący podtrzymał żądanie zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak również ustanowienia adwokata, czyli przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podał, że pobiera emeryturę w kwocie 1.382,14 zł, na lekarstwa wydaje od 273 do 300 zł, ponosi wydatki na opłaty komunalne, podatki, niespodziewane wydatki, awarie. Spłaca pożyczki w 4 bankach – łącznie w kwocie 986 zł. Podał także, że żona, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu; organ emerytalny odmówił jej prawa do emerytury. Odnośnie majątku oświadczył, że posiada dom o powierzchni 123 m², nieruchomość rolną o powierzchni 1,69 ha, nie posiada żadnych rzeczy wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Skarżący ujawnił, że posiada samochód osobowy Fiat 126p z roku 1979. 2.3. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. I SA/Rz 807/09, Referendarz sądowy WSA w Rzeszowie rozpoznając wniosek Skarżącego z dnia 19 października 2009 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, zwolnił Skarżącego od kosztów sądowych w całości i odmówił ustanowienia adwokata. 2.4. W trakcie postępowania wpadkowego, by wyeliminować wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego, dwukrotnie kierowano do Skarżącego wezwania do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowego oświadczenia majątkowego. Referendarz sądowy WSA w Rzeszowie wezwał Skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku m.in. poprzez podanie i udokumentowanie kosztów utrzymania, wysokości pobieranego świadczenia emerytalnego, wysokości zadłużenia, do przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za dwa ostanie lata podatkowe, wyciągów z rachunków bankowych, kwestii dopłat do posiadanych gruntów rolnych, wyjaśnienia sytuacji finansowej żony (czy prowadzi działalność gospodarczą). Wykonując wezwania, Skarżący z ich istotnych elementów podał tylko, że nie korzysta z tzw. dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, nie posiada rachunków bankowych, żyje skromnie, spłaca regularnie pożyczki. W załączeniu przedłożył harmonogram spłat kredytu gotówkowego zaciągniętego w A. Bank S.A., z którego wynika, że spłata ostatniej raty w kwocie 772,48 zł przypadała na 15 lutego 2010 r. Na podstawie wszystkich zgromadzonych informacji Referendarz sądowy WSA w Rzeszowie przyznał Skarżącemu w.w. postanowieniem prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, odmówił zaś ustanowienia adwokata. 3. Postanowienie WSA w Rzeszowie: 3.1. Odmawiając zmiany w.w. postanowienia Referendarza sądowego WSA w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2009 r., Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wniosek z dnia 13 kwietnia 2010 r. złożony przez Skarżącego był kolejnym, drugim już wnioskiem o prawo pomocy o takim samym zakresie. Pierwszy wniosek z dnia 19 października 2009 r. został rozpatrzony pozytywnie przez Referendarza sądowego WSA w Rzeszowie w.w. postanowieniem w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast nie uwzględniono żądania ustanowienia adwokata. Od tego postanowienia nie wniesiono sprzeciwu, co spowodowało, że orzeczenie to uzyskało skutek prawomocnego orzeczenia sądu. 3.2. WSA w Rzeszowie stwierdził, że postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Podkreślono, że bez owej zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1970 r., sygn. II CZ 139/70, OSPiKA 1971, nr 10, poz. 178). W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy zmiana musiałaby być tego rodzaju, by przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym stało się zasadne. Mogłoby się to stać tylko w przypadku zmiany polegającej na pogorszeniu się sytuacji materialnej Skarżącego, co wnioskodawca musiałby wykazać, zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wskazał żadnych nowych, istotnych okoliczności, które mogłyby zostać ocenione w korzystny dla niego sposób i tym samym mogłyby uzasadniać wzruszenie prawomocnego postanowienia z dnia 8 grudnia 2009 r. Wniosek Skarżącego z dnia 13 kwietnia 2010 r. podaje dokładnie te same dane, które w poprzednim postępowaniu z zakresu prawa pomocy uznane zostały za niewystarczające do przyznania prawa pomocy. 3.3. Ponadto, Sąd pierwszej instancji ocenił, że analiza akt sprawy prowadziła do odmiennych wniosków: sytuacja Skarżącego powinna była ulec poprawie, ponieważ zgodnie z przedłożonym harmonogramem spłat rat kredytowych, ostatnia z nich przypadała na luty 2010 r. i należało mniemać, że została uregulowana, choćby z tego powodu, że Skarżący wielokrotnie podnosił to, że terminowa spłata tego zobowiązania jest dla niego priorytetem. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego na w.w. postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 26 kwietnia 2010 r. Skarżący podniósł, że "przedłożone dokumenty nie zostały rzetelnie rozpoznane przez Kolegium Odwoławcze w T. i Sąd Administracyjny w Rzeszowie". Następnie zadeklarował chęć zapłacenia podatku rolnego za działkę nr 464, powierzchni 1,29 ha. Zarzucił jednak "Urzędowi", że w jego sprawie kieruje się "złośliwością". Skarżący wniósł o (1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz (2) uchylenie w całości postanowienia Referendarza sądowego WSA w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2009 r. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. 5.2. Skarżący w uzasadnieniu swojego zażalenia podniósł kwestie dotyczące rozpoznania jego sprawy w przedmiocie podatku rolnego za 2009 r. oraz sformułował zarzut wobec postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 26 kwietnia 2010 r. Uwzględniając charakter środka odwoławczego, którym jest zażalenie (art. 194 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest to środek, którego nie można wnieść od wyroku, tylko od postanowień i zarządzeń wdanych w toku postępowania, z reguły o charakterze wpadkowym (np. dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy). Wyjątkowo można wnieść zażalenie od postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, gdy ustawa wyraźnie tak stanowi (np. zażalenie na wyrok odrzucający skargę kasacyjną – art. 194 § 1 pkt 7 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie zażalenie Skarżącego dotyczy postanowienia Sądu pierwszej instancji w zakresie prawa pomocy, jest to więc klasyczne postępowanie wpadkowe. Zatem rozpoznając zażalenie Skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko zarzut przedmiotowo dotyczący prawa pomocy. Poza zakresem niniejszego rozpoznania jest kwestia podatku rolnego za 2009 r. 5.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podnosząc zarzut nierzetelnej oceny dokumentów w sprawie, Skarżący w istocie dąży do ponownego rozpoznania jego wniosku z dnia 19 października 2009 r. W zażaleniu nie zawarto bowiem żadnego zarzutu skierowanego przeciw rozumowaniu i ocenie Sądu pierwszej instancji, które legły u podstaw postanowienia z dnia 26 kwietnia 2010 r. Skarżący jedynie ogólnie kwestionuje nieprzyznanie mu prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie, który w obu wnioskach (z dnia 19 października 2009 r. i z dnia 13 kwietnia 2010 r.) był identyczny i obejmował zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skoro od postanowienia Referendarza sądowego WSA w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2009 r. Skarżący nie złożył sprzeciwu, tym samym na mocy art. 259 § 3 p.p.s.a. w.w. postanowienie ma skutek prawomocnego orzeczenia sądu. W myśl art. 164 p.p.s.a., postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem. Związanie sądu wydanym przez siebie postanowieniem polega na tym, że nie może być ono uchylone lub zmienione przez ten sam sąd, jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej (por. J. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 352). W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji mógł zmienić w.w. postanowienie Referendarza sądowego w WSA Rzeszowie jedynie na podstawie art. 165 p.p.s.a. Przesłanką zastosowania tego przepisu jest "zmiana okoliczności sprawy". Analiza akt sprawy potwierdza ocenę WSA w Rzeszowie, że Skarżący nie przedstawił żadnych informacji uzasadniających ocenę, że w jego sytuacji majątkowej zaistniały zmiany, które spełniałyby przesłanki w.w. przepisu p.p.s.a. Tym samym nie ma podstaw faktycznych, które uzasadniłyby zmianę postanowienia Referendarza sądowego WSA w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2009 r. w trybie art. 165 p.p.s.a. Prawomocne pozostaje więc owo postanowienie, ponieważ ocena Sądu pierwszej instancji w tej kwestii jest prawidłowa i zasługuje na aprobatę. 5.4. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.