II SA/Bd 923/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak ( spr.) Protokolant Ewa Majchrzak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 grudnia 2009r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta [...] zobowiązał J. A. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2007r. do 28 lutego 2009r. w kwocie 4.578,11zł. (należność główna z odsetkami). J. A. we wniosku z dnia [...] r. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o umorzenie tej należności z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił umorzenia kwoty 3.978zł wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 678,04zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Motywując to rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że wnioskodawca posiada stale źródło dochodu w postaci renty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, która po odliczeniu kwoty 100zł potrącenia komorniczego wynosi 635,26zł. Na podstawie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że J. A. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką, której źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie 1.172,33zł. miesięcznie. Wnioskodawca nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, ale uiszcza opłaty z tytułu korzystania z telefonu stacjonarnego. Zdaniem organu I instancji, uwzględnienie szeregu czynników: trwałości uzyskiwanego dochodu, skali wydatków, liczby członków w rodzinie powoduje, że nie zachodzą szczególne okoliczności w sytuacji rodziny wnioskodawcy, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. A. wskazując, że z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną nie jest w stanie sprostać obowiązkowi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż brak jest podstaw do przyjęcia, iż w przypadku skarżącego mają miejsce szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, które uzasadniałaby umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Niekwestionowane przez skarżącego ustalenia poczynione w toku postępowania przed organem I instancji nie uzasadniają wydania decyzji o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń. W ocenie Kolegium sam fakt niepełnosprawności skarżącego nie może stanowić samoistnej przesłanki umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, gdyż przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego zasadniczo wiąże się z niepełnosprawnością, a ta z kolei z koniecznością leczenia. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych dotyczy wszystkich rodzajów świadczeń przewidzianych w ustawie, w tym również zasiłku pielęgnacyjnego. Oceniając natomiast sytuację materialną strony SKO podniosło, że dochód na osobę w rodzinie, po odliczeniu kosztów utrzymania mieszkania i opłat za media, jest znacznie wyższy niż dochody uprawniające do przyznania świadczenia z opieki społecznej wyznaczające niejako minimum egzystencjalne. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że skarżący ma możliwość złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności bądź o rozłożenie należności na raty. Z tych względów SKO przyjęło, że w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny J. A., które pozwoliłyby na umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Na powyższą decyzję J. A. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy podnosząc, że trudna sytuacja finansowa i zły stan zdrowia nie pozwalają mu na uregulowanie należności. Skarżący wskazał ponadto, że we wrześniu otrzymał zalecenie lekarskie zaopatrzenia w sprzęt ortopedyczny, jednak z uwagi na brak środków finansowych nie jest w stanie tego zrealizować. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy ważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy zaznaczyć, że sąd administracyjny sprawuje jedynie kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i co do zasady nie leży w jego kompetencjach orzekanie merytoryczne w sprawie. Sąd nie może zatem dokonać merytorycznego rozstrzygnięcia i orzec o umorzeniu nienależnie pobranego świadczenia. Sąd administracyjny może tylko – o ile stwierdzi istotne naruszenie prawa – usunąć zaskarżoną decyzję z obrotu prawnego (poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności) zobowiązując tym samym organ do ponownego, zgodnego z prawem rozpatrzenia sprawy. Jednakże w przedmiotowej sprawie Sąd nie dostrzega, aby Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się takich uchybień prawa, które skutkowałby koniecznością uchylenia jego decyzji. Rozpatrując niniejszą sprawę organy orzekające powoływały się na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.)-zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 30 ust. 9 tej ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jak słusznie przy tym zauważyły organy orzekające w sprawie, rozstrzyganie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie wymienionego przepisu oparte jest na uznaniu administracyjnym Rozstrzygnięcie sprawy powierzone jest tzw. uznaniu administracyjnemu, wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz daje organowi możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy. Oznacza to, że nawet jeżeliby w wyniku poprawnego zbadania sprawy organ stwierdził, że zachodzą okoliczności warunkujące umorzenie nienależnych świadczeń, to do swobodnego uznania organu pozostaje rozstrzygnięcie co do rozstrzygnięcia sprawy. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ rozstrzygający badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych (tj. czy zbadał okoliczności wskazane przez ustawodawcę jako przesłanki podjęcia decyzji), jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Mając powyższe na uwadze w ocenie sądu organ prawidłowo ustalił, że sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie jest sytuacją szczególną w rozumieniu cytowanego przepisu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzasadniałaby umorzenie stronie skarżącej kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem Sądu, ustalenia te zostały oparte o materiał dowodowy zebrany w sposób wyczerpujący, jak też szczegółowo przeanalizowany. W konsekwencji nie naruszając prawa organ uznał, że w sytuacji, kiedy dochód na osobę w rodzinie skarżącego znacznie przekracza tzw. kryterium dochodowe, to brak jest podstaw do uznania, że występują szczególnie uzasadnione okoliczności, które pozwoliłyby na odstąpienie od określonego w omawianej ustawie obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Organ badając zaistnienie tej przesłanki kierował się również kryterium niepełnosprawności i zasadnie stwierdził, że nie może ono stanowić samoistnej podstawy uznania, że w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności w rozumieniu art.30 ust.9 ustawy. Skoro, co do zasady, do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego uprawnione są osoby niepełnosprawne, to -przy braku stosownego ustawowego wyłączenia wobec takich osób obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia –kryterium to nie może być uznane za okoliczność szczególną. Dlatego też Sąd nie stwierdziwszy innych naruszeń prawa, która mogłaby mieć wpływ na prawidłowość zaskarżonej decyzji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.