I SA/Lu 577/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz,, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Stażysta Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. Ch. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uchylił w całości zaskarżone postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika i umorzył postępowanie w sprawie przywrócenia terminu. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynikało, że w dniu 2 lutego 2009 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynął wniosek M. Ch. o przywrócenie terminu na złożenie wniosku [...]. W dniu 23 lutego 2009 r. Kierownik BP w [...] wydał postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika. Na powyższe postanowienia strona zażaliła się do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR na skutek rozpatrzenia zażalenia uchylił powyższe postanowienie i umorzył postępowanie w sprawie, wyjaśniając, że zakreślony przez przepisy prawa termin 7 miesięcy na złożenie wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika (art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r., Nr 170, poz. 1051, z późno zm.) jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu. Termin ten zakreśla ramy czasowe, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków strony w ramach administracyjnoprawnego stosunku prawnego i jako taki nie może być zmieniany lub przedłużany przez organ administracji. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, powodując wydanie negatywnego rozstrzygnięcia. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Przedmiotowa ustawa nie reguluje takiej sytuacji. Tym samym zachodzi potrzeba uchylenia zaskarżonego z [...] o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku, gdyż wniosek M. Ch. o przywrócenie terminu prawa materialnego nie może być rozpoznawany w oparciu o przepisy art. 58-60 kpa. Instytucja przywrócenia terminu, regulowana ww. przepisami, służy jedynie przywracaniu prawa procesowego i rozstrzygniecie na ich podstawie w przedmiocie przywrócenia terminu prawa materialnego jest niedopuszczalne i stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności wydanego w tym trybie postanowienia (wyrok WSA w Warszawie z dn. 22 stycznia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1845/07). Ponieważ przepisy prawa nie wprowadzają możliwości prawnych obrony przed skutkami prawnymi uchybienia terminu materialnego, to postępowanie w sprawie przywrócenia terminu prawa materialnego nie może być wszczęte, zaś wszczęte jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu. Na powyższe postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zdaniem skarżącego wydane postanowienie narusza przepisy art. 7, 8, 9 kpa poprzez naruszenie jego interesu, jakim było dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego prowadzonego postępowania i udzielanie mu niezbędnych wskazówek i wyjaśnień w taki sposób, aby nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa. W jego ocenie, pracownicy Biura Powiatowego ARiMR, mając informację o zgonie wnioskodawcy (ta informacja wynikała m.in. z adnotacji listonosza na zwrotnym awizo przesyłki z tego organu, iż "adresat zmarł") oraz dysponując danymi osobowymi współwłaścicieli gospodarstwa powinni poinformować ich o uprawnieniu i terminie do złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, przysługującemu spadkobiercy. O takim uprawnieniu strona dowiedziała się przy okazji składania w urzędzie aktu zgonu przez siostrę, jednak 7-miesięczny termin na jego złożenie już minął. M. Ch. podnosił też, że o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia powyższego wniosku, został poinformowany w urzędzie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem Sąd stwierdza, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż dokonując oceny, z jakim terminem mamy do czynienia (materialno – prawnym czy też procesowym) należy brać pod uwagę nie tylko sformułowanie właściwego przepisu, jego umieszczenie (w ustawie normującej prawo materialne, czy w ustawie procesowej), ale też skutek jaki wiąże się z upływem terminu. Jeżeli polega on na wygaśnięciu prawa podmiotowego lub niemożności jego realizacji, termin ma charakter prawnomaterialny, jeżeli natomiast zakreśla granice czasowe dla dokonania określonej czynności procesowej w postępowaniu - jest terminem prawa procesowego. Mając powyższe na względzie wskazać stronie należy, że 7-miesięczny termin od dnia otwarcia spadku do złożenia przez spadkobiercę wniosku o wstąpieniu do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy, określony w przepisie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest terminem prawa materialnego. Za tym stanowiskiem przemawia umieszczenie powyższej regulacji w akcie prawa materialnego jakim jest ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jak również okoliczność, iż zachowanie terminu powoduje powstanie stosunku materialno prawnego, polegającego na tym, że spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy, co oznacza możliwość skutecznego nabycia uprawnień do płatności obszarowych. Skoro, jak wskazano wyżej, termin z przepisu art. 22 powołanej ustawy jest terminem prawa materialnego, to rację ma organ odwoławczy, że w tej sytuacji nie mogą się do tego terminu odnosić zasady, dotyczące przywracania terminu na warunkach i w trybie określonym w przepisach art. 58 i art. 59 Kpa (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 706/08, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 marca 2009r., sygn. akt I SA/Bk 499/08 niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie brak podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, uprawnia organ, w świetle art. 105 kpa, do umorzenia postępowania. W odniesieniu do podnoszonych przez stronę okoliczności, jakoby skarżący w toku postępowania uzyskał w organie I instancji błędną informację w przedmiocie przysługujących mu uprawnień, to jest co do możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 22 ust. 2 ww. ustawy, podnieść należy, iż okoliczności te nie zostały przezeń poparte żadnymi dowodowymi, a nawet przy założeniu, że zdarzenie takie istotnie miało miejsce, pozostaje ono bez wpływu na ocenę uprawnień wnioskodawcy w niniejszej sprawie, wskazując co najwyżej na wadliwą organizację pracy urzędu administracji publicznej. Termin do złożenia wniosku jest bowiem, jak wspomniano, nieprzywracalny, kwestia zatem braku winy w jego uchybieniu przez skarżącego nie podlegała badaniu. Sąd nie podziela również zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia przez organy administracji art. 7, 8 i 9 kpa. Powołane przepisy nakładają na organy prowadzące postępowania obowiązek działania zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwa oraz obowiązek należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków objętych postępowaniem. W ocenie Sądu, organy wyjaśniły stan faktyczny sprawy w sposób nie budzący wątpliwości, podejmując w tym celu wszelkie prawem przewidziane działania. Wskazać należy, że organ administracji publicznej obowiązany na podstawie art. 9 kpa do udzielania pełnej informacji (o okolicznościach faktycznych i okolicznościach prawnych) stronom postępowania, nie jest zobowiązany do udzielania takich informacji osobom nie posiadającym przymiotu strony postępowania. Jak wskazano wyżej, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 22 ust. 2 ustawy o płatnościach "spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy", co oznacza, że do momentu złożenia w sposób skuteczny wniosku, o jakim mowa w tym przepisie, M. Ch. nie miał przymiotu strony postępowania wszczętego wnioskiem zmarłej matki skarżącego, M. Ch., z dnia 13 maja 2008 r. w przedmiocie przyznania jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej na 2008 r. Nie wstąpił też w sposób skuteczny do postępowania na miejsce spadkodawcy. Nie był więc stroną postępowania, w stosunku do której, organ zobowiązany byłby w myśl zasady z art. 9 kpa. Zarzut "nieudzielania niezbędnych wskazówek i wyjaśnień" jest tym bardziej niezasadny z uwagi na okoliczność, iż w ciągu całego 7- miesięcznego terminu od dnia otwarcia spadku, skarżący, będący – jak wskazuje - współwłaścicielem gospodarstwa i świadomym toczącego się postępowania w przedmiocie płatności, wszczętego przez jego matkę, nie wykazywał żadnego zainteresowania przyznaniem mu pomocy unijnej, ani też postępowaniem wszczętym wnioskiem jego zmarłej matki i nawet jej akt zgonu dostarczył dopiero na telefoniczne wezwanie organu przekazane przez sąsiadów. Wobec powyższego, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.