I SA/Sz 760/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi T. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podatkowej oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. Nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. Nr [..] Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika następujący stan faktyczny. T Po S.A. z siedzibą w W (dalej zwana S) w dniu [...] r. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S z dnia [...] r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy C określającą ww. S zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za [...] r. Organ I instancji w decyzji z dnia [...] r., powołując się na przepis art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, a także orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2624/06) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji SKO z dnia [...] ze względu na to, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w S toczy się postępowanie ze skargi T P S.A., w którym z urzędu Sąd uwzględnia rażące naruszenia prawa podniesione przez wnioskodawcę w skardze. W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik S wniósł o jej uchylenie i stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S z dnia [...] r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrz C w sprawie podatku od nieruchomości za rok [...] . W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik nie zgodził się z interpretacją art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej przedstawioną przez organ I instancji. Zdaniem pełnomocnika, art. 249 § Ordynacji podatkowej stanowi wyjątek od zasady, zgodnie z którą sprawa powinna być rozstrzygnięta merytorycznie, a więc w zakresie tego, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad, o których mowa w art. 247 § 1 Ordynacji, czy też nie. W ocenie S odmowa prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej uzasadniona jest w przypadku, gdy sąd oddalił już skargę na tę decyzję. Co oznacza, że zdaniem sądu nie była ona dotknięta żadną wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S, działając jako organ II instancji, po rozpoznaniu zarzutów odwołania, rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S wskazało, że S wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r., na którą poprzednio złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Wskazany Sąd wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt I SA/Sz 267/09 oddalił skargę S, co oznacza, że nie stwierdził, iż zaskarżona decyzja z dnia [...] r. była dotknięta żadną wadą z wymienionych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej. Zdaniem organu II instancji odmowa wszczęcia postępowania, choć wynikająca z innych przesłanek, jest uzasadniona. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S z dnia [...] r. pełnomocnik S wniósł o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [..] r.. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przez odmowę merytorycznego rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji podatkowej w sytuacji, w której nie zaistniało zdarzenie uprawniające do takiej odmowy. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podtrzymał argumentację powołaną w odwołaniu stwierdzając, iż art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi wyjątek od zasady, zgodnie z którą organ podatkowy rozpoznaje merytorycznie sprawę stwierdzenia nieważności decyzji, co oznacza, iż przepis ten powinien być stosowany ściśle. Niedopuszczalne jest zatem jakiekolwiek domniemanie sytuacji, w których organ odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Zdaniem autora skargi, użyty w omawianym przepisie zwrot "w szczególności" nie oznacza, że znajduje on zastosowanie w każdej innej sytuacji w nim nie wymienionej, a z uwagi na zasadę zaufania obywateli do organów podatkowych należy uznać, że organ nie może odmówić wszczęcia postępowania w przypadkach innych niż wskazane w art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej. Ponadto wskazano, że wyrok z dnia [...] r. oddalający skargę S nie jest prawomocny. Wobec tego, w ocenie skarżącej, brak jest przeszkód do merytorycznego rozstrzygnięcia przez SKO sprawy stwierdzenia nieważności decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja będąca przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem oceny Sądu jest legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S (decyzja z dnia [...] r. Nr [...] ) utrzymującej w mocy decyzję organu podatkowego z dnia [..] r. Nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Burmistrza C, którą organ ten określił S zobowiązanie w podatku od nieruchomości za [...] r. Spór w sprawie sprowadza się zatem do odmiennej oceny stron tego sporu, a mianowicie skarżącej S oraz organu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, co do dopuszczalności wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym to jest w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji dotyczącej wymiaru zobowiązania podatkowego. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż postępowanie w trybie nadzwyczajnym wymaga do jego wszczęcia wykonania tych samych czynności procesowych, co wszczęcie postępowania w trybie zwykłym, niemniej przesłanki, które stanowią o dopuszczalności podjęcia tych czynności różnią się zasadniczo. W trybie zwykłym postępowanie jest wszczynane w danej sprawie, w której bada się istnienie i zakres interesu prawnego lub obowiązku, o których orzeka się w decyzji. Natomiast postępowanie w trybie nadzwyczajnym wszczyna się w sytuacji, w której istnieje już ostateczna decyzja podatkowa, a możliwość jej wzruszenia wymaga oceny w świetle przesłanek ustawowych. Ustanowienie przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wiąże się niewątpliwie z zasadą trwałości decyzji ostatecznej, wyrażoną w art.128 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołanym przepisem ostateczne są decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Ordynacji podatkowej oraz w ustawach podatkowych. Wskazana zasada pełni ważną funkcję w zakresie ochrony praw nabytych przez stronę, jak również urzeczywistnia potrzebę stabilizacji porządku prawnego, nadając decyzjom ostatecznym walor trwałości i domniemania prawidłowości. W konsekwencji wzruszenie takich decyzji nie jest poddane pełnej swobodzie, lecz ogranicza się do ściśle określonych przypadków. Wyłomem w powyższej zasadzie są właśnie (między innymi) tzw. tryby nadzwyczajne wzruszania decyzji ostatecznych. Stwierdzenie nieważności decyzji, o co wnosiła skarżąca, możliwe jest jedynie w wypadku stwierdzenia, że decyzja ta zawiera jakąkolwiek z wad kwalifikowanych wymienionych enumeratywnie w art. 247 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która: 1) została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, 2) została wydana bez podstawy prawnej, 3) została wydana z rażącym naruszeniem prawa, 4) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 5) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, 6) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, 8) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą. Z omówionej regulacji wynika, że stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową umożliwiającą usuniecie z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, dotkniętych najpoważniejszymi wadami, których katalog został ściśle określony przez ustawodawcę. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem, którego celem nie jest ponowne rozpoznanie sprawy podatkowej, lecz ustalenie czy decyzja ostateczna jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 247 Ordynacji podatkowej. Rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Zgodnie zaś brzmieniem art. 249 § 1 - § 2 Ordynacji podatkowej organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności: żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji czy też sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art.247 §1 pkt 4. Należy wyjaśnić, że brak wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oznacza, że w sprawie nie doszło i nie mogło dojść ani do wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności, ani też decyzji stwierdzającej nieważność. Odmowa wszczęcia postępowania stanowi bowiem odmowę przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie i rozstrzygania merytorycznego o zasadności wniosku o stwierdzenia nieważności, a więc jest rozstrzygnięciem formalnym (por: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt V SA 2093/00, niepubl. oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 865/07 - opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 477252). W skardze, jak i odwołaniu, skarżąca kwestionuje zastosowaną przez organ podatkowy podstawę prawną decyzji, tj. art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, jej zdaniem, bowiem sprawa powinna zostać rozpoznana co do meritum. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod kątem ustalenia, czy organy miały podstawę do odmowy zbadania zaistnienia wskazanej przez wnioskodawcę przesłanki nieważności, czy też miały prawo odmówić wszczęcia postępowania, Sąd w pełni podziela stanowisko organów podatkowych, co do ich obowiązku wydania w rozpoznawanej sprawie decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie bowiem z przywołanym wyżej art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej nie można skutecznie domagać się wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję. Powyższa regulacja wynika z zakazu dwutorowości postępowania, bowiem sąd administracyjny rozpatrując skargę na decyzję podatkową bierze także pod uwagę nieważność decyzji, co strona również sama może zgłosić. Z przepisu art. 249 § 1 pkt 2 O.p. nie wynika, by wyrok oddalający skargę musiał być prawomocny. Wręcz przeciwnie – jak trafnie wskazano w wyroku WSA w W z 20 października 2006r. III SA/Wa 2624/06 – przepis art. 249 § 1 p.2 O.p. ma zastosowanie również w tym przypadku, gdy strona składała wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, co do której wcześniej wniosła skargę do WSA, przed którym toczy się z tej przyczyny postępowanie, a więc przed oddaleniem skargi. W rozpatrywanej sprawie wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt I SA/Sz 267/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w S oddalił skargę T P S.A. w W na decyzję Samorządowego Kolegium w S z dnia [...] r. w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za [...] r. Zatem odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powołanej wyżej decyzji ostatecznej była uzasadniona i zgodna z prawem, a motywy rozstrzygnięcia zostały szczegółowo przedstawione zarówno w decyzji organu pierwszej instancji, jak i w decyzji odwoławczej. W konsekwencji powyższego podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 121 i art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej nie mogły zostać uwzględnione, bowiem działania organów nie naruszyły wskazanych przepisów. Zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z zasadą praworządności i zasadą zaufania, wchodzących w skład ogólnych zasad rządzących postępowaniem podatkowym. Dokonując zatem w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1259 z późn. zm.) kontroli zaskarżonej decyzji z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy podatkowe nie przekroczyły granic swobody interpretacyjnej i nie naruszyły reguł interpretacyjnych ograniczając stosowanie powołanych przepisów do podanego wyżej znaczenia. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.