III SA/Wa 322/09
WyrokWSA w Warszawie2009-12-10
Skład orzekający: Jolanta Sokołowska, Krystyna Kleiber, Hieronim Sęk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Dyrektor Izby Skarbowej, utrzymując w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o zaliczeniu wpłat wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym na poczet zaległości podatkowych, prawidłowo zastosował zasadę dwuinstancyjności postępowania, nie przeprowadzając własnej weryfikacji ustaleń faktycznych organu pierwszej instancji?Ratio decidendi
Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, nie zweryfikował samodzielnie ustaleń faktycznych ani nie zebrał niezbędnego materiału dowodowego, co narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, nakazując organowi uzupełnienie materiału dowodowego i ponowne rozstrzygnięcie sprawy.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła zaliczenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłat wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres od kwietnia do sierpnia 1997 r. oraz odsetek za zwłokę. Strona skarżąca kwestionowała istnienie tych zaległości, wskazując na posiadane nadpłaty i błędy w rozliczeniach organu. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności zasadę dwuinstancyjności.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. Stwierdzono, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości. Zasądzono od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz W. M. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Hieronim Sęk (sprawozdawca), Protokolant Ewa Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłat wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz W. M. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
1. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (dalej: Naczelnik US) postanowieniem dnia [...] marca 2008 r., nr [...], skierowanym do W. M. (dalej: Strona lub Skarżąca) dokonał w sposób wskazany w jego sentencji zaliczenia wpłat wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym w dniu 8 kwietnia 2002 r. (3.597,40 zł) i w dniu 19 kwietnia 2002 r. (919,95 zł) na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT-4) za okres od kwietnia do sierpnia 1997 r. na należność główną (odpowiednio w kwotach: 241,80 zł; 309,70 zł; 329,70 zł; 337,70 zł /314,50 + 23,20/; 292,50 zł) oraz na odsetki za zwłokę od tych zaległości liczone od dnia następnego po upływie terminu płatności poszczególnych zobowiązań, tj. 21 maja, 21 czerwca, 22 lipca, 22 sierpnia, 23 września 1997 r., do dnia wpłaty 8 i 19 kwietnia 2002 r. (odpowiednio w kwotach: 502,40 zł; 630,10 zł; 656,50 zł; 658,10 zł /612,70 + 45,40/; 558,85 zł).
Wyjaśnił, że wobec Strony prowadzone było postępowanie egzekucyjne obejmujące zobowiązania w podatku od towarów i usług (dalej: podatek VAT) za grudzień 1996 r. i marzec 2000 r. W wyniku zajęcia rachunku bankowego wyegzekwowano w dniu 8 kwietnia 2002 r. kwotę 3.826,10 zł oraz w dniu 19 kwietnia 2002 r. kwotę 919,95 zł. Kwoty te były jednak wyegzekwowane niesłusznie z uwagi na uregulowanie zaległości i cześć z nich (228,70 zł) została zwrócona Stronie. Wobec jednak istnienia – zdaniem Naczelnika US – innych zaległości podatkowych pozostałą kwotę w wysokości 4.517,35 zł zaliczono na te zaległości. Organ podatkowy stwierdził, że dokonał szczegółowej analizy rozliczeń z tytułu zobowiązań podatkowych za lata 1995-2002 w zakresie: wpłat dokonanych przez Stronę z tytułu różnych zobowiązań podatkowych, posiadanych nadpłat i sposobu ich zarachowania na inne należności podatkowe lub ich zwrotu oraz prawidłowość księgowania na kartach kontowych. Podniósł, że wziął również pod uwagę przyczyny uchylenia uprzednio wydanych postanowień, ich wpływu na aktualny stan zaległości oraz usunął stwierdzone nieprawidłowości. Stąd na dzień wyegzekwowania ww. kwot ustalił, że Strona posiadała zaległości w podatku dochodowym od łącznej kwoty wypłat według deklaracji PIT-4 za miesiące od kwietnia do sierpnia 1997 r., od lutego do maja 1998 r., za kwiecień, czerwiec, wrzesień 1999 r., lipiec 2000 r. (odpowiednio 241,80 zł; 309,70 zł; 329,70 zł; 337,70 zł; 337,70 zł; 6,90 zł; 1,30 zł; 33,50 zł; 2 zł; 5,40 zł) oraz w podatku VAT według deklaracji VAT-7 za lipiec i grudzień 2000 r. (odpowiednio 643,80 zł i 39,80 zł). Stosownie do tych ustaleń dokonał ww. zaliczenia.
2. Pismem z dnia 2 czerwca 2008 r. Strona wniosła zażalenie na postanowienie Naczelnika US. Podkreśliła, że nie posiada zaległości podatkowych na poczet których dokonano zaliczenia wpłat. Na koniec zaś 1999 r., zgodnie z księgowością urzędu skarbowego uwzględniającej rozliczenie deklaracji i zapłat, figurowała na jej koncie nadpłata podatkowa (bez naliczania odsetek) z powodu: do października 1999 r. nie rozksięgowania nadpłat podatkowych zgodnie z pisemną dyspozycją Strony zgłaszaną w urzędzie, a od listopada 1999 r. na skutek zapłaty podatku, którą była dopłata pokrywająca niedopłatę powstałą w wyniku błędnego informowania Strony o istniejącej nadpłacie, której de facto nie było. W tej sytuacji organ podatkowy nie był uprawniony do naliczania odsetek, gdyż Strona nie posiadała zobowiązań podatkowych oraz odsetkowych.
3. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IS) postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US.
W uzasadnieniu wskazał, że Naczelnik US kierując się zaleceniami zawartymi w postanowieniu Dyrektora IS z dnia [...] czerwca 2004 r. dokonał ponownej analizy rozliczeń z tytułu zobowiązań podatkowych oraz aktualizacji zapisów księgowych na kartach kontowych W. M. za lata 1996-2002. Zestawienie to zostało doręczone Stronie, która nie wniosła żadnych uwag. W wyniku tej analizy Naczelnik US ustalił, że na dzień wpłat kwot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym do uregulowania przez Stronę pozostały wyżej podane zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych i w podatku VAT. Z tej przyczyny twierdzenie Strony, że w datach dokonania czynności egzekucyjnych, tj. 8 i 19 kwietnia 2002 r. nie posiadała żadnych zaległości podatkowych Dyrektor IS uznał za niezasadne. Podniósł, że: Naczelnik US dokonał zaliczenia wpłat na poczet podatków, począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności, zgodnie z dyspozycją art. 62 § 1 O.p.; błędnie wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia (art. 76a § 1 O.p. dotyczący zaliczania nadpłat na zaległości zamiast art. 62 § 4 O.p. dotyczącego zaliczania wpłat na zaległości), ale nie miało to wpływu na wynik sprawy; naliczenie odsetek za zwłokę było automatycznym skutkiem powstania zaległości, a wyjątki od ich naliczania nie wystąpiły. W tych okolicznościach Dyrektor IS uznał postanowienie organu pierwszej instancji za odpowiadające prawu. Dodatkowo zauważył, że nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za: - 1995 r. w kwocie 2.805,40 zł została zaliczona na poczet bieżących zobowiązań podatkowych (postanowienie z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...] utrzymane w mocy postanowieniem z dnia [...] czerwca 2004 r.); - 1996 r. w kwocie 3.908 zł została zaliczona na poczet zaległości podatkowych (postanowienie z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...] - 1999 r. w kwocie 3.752,55 zł została zaliczona na poczet zaległości podatkowych (pismo informujące Stronę z dnia 14 maja 2001 r., nr [...]- 2000 r. w kwocie 5.569,70 zł została zaliczona na poczet bieżących zobowiązań podatkowych (pismo informujące Stronę z dnia 10 września 2001 r., nr [...]- 2001 r. w kwocie 1.337,70 zł została zaliczona na poczet zaległości podatkowych (postanowienie z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] utrzymane w mocy postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r.); - 2004 r. została zaliczona na poczet zaległości w podatku VAT (postanowienie z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] - 2005 r. i 2006 r. została zaliczona na poczet podatku VAT (postanowienie z dnia 7 grudnia 2007 r., nr [...] utrzymane w mocy postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r.). Natomiast nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. ujawniona w wyniku złożenia przez Stronę w dniu 25 czerwca 2008 r. korekty zeznania została zaliczona na poczet podatku VAT (postanowienie z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...]); nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r., ujawniona w wyniku korekty dokonanej w trybie art. 274 O.p. została zaliczona postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...]; nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r., 1998 r., 2002 r. i 2003 r. została zwrócona Stronie na wskazany rachunek bankowy.
4. W skardze z dnia 17 stycznia 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] Skarżąca zarzuciła błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego postanowienia. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu ponownie wskazała, że nie posiada zaległości podatkowych objętych postanowieniem Naczelnika US z dnia [...] marca 2008 r. Wykazane przez organ podatkowy zobowiązania są wynikiem nie stosowania się do wniosków Skarżącej o przeksięgowanie nadpłat podatkowych za lata 1995-1999, a następnie rozksięgowania ich po kilku latach z odsetkami na podstawie art. 53 § 1 zamiast na podstawie art. 78 § 3 pkt 2 i art. 76 § 1 O.p., a także niezgodnie z art. 75 i art. 51 § 1 tej ustawy. Z tego powodu figurowały na koncie urzędu zobowiązania z roku 1997-2000 nie rozksięgowane do 6 marca 2008 r., zgodnie z którymi urząd dopomina się zapłat podatków za powyższe lata nadpłatami z 2001 r. Spowodowało to błędne poinformowanie Skarżącej o istniejącej nadpłacie i zwrot nadpłat za 1997 r., 1998 r., 2001 r., mimo że organ podatkowy nie powinien tego uczynić z uwagi na istnienie zobowiązań podatkowych. Zarzuciła, że zaskarżone postanowienie zostało sporządzone, aby wykazać rzekome zobowiązania podatkowe.
5. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
6. W pismach procesowych z dnia 15 czerwca, 23 czerwca, 31 lipca i 22 września 2009 r. Skarżąca podtrzymała zarzuty zawarte w skardze. Dodatkowo zarzuciła organowi podatkowemu: - dokonanie wszystkich rozliczeń z wieloletnim uchybieniem terminowi; - nie stosowanie się do bieżąco składanych wraz z deklaracjami podatkowymi wniosków o przerachowanie nadpłat; - brak chronologii w zaliczaniu wpłat; - brak uwzględnienia wpłat podwójnie zapłaconego podatku; - braki w księgowaniu korekt i dopłat do korekt; - pokrywanie po 11 latach przedawnionych zobowiązań podatkowych, z drastycznie wysokimi nienależnymi odsetkami od nadpłat, dopłat oraz kwot z egzekucji. Wywodziła, że od 1995 r. składała wnioski, pisma i zażalenia w sprawie prawidłowego rozliczenia podatków, jednak organ podatkowy przy uwzględnianiu nadpłat wykazywał bezczynność i nie odpowiadał na wnioski o przerachowanie nadpłaty na konkretne zobowiązania podatkowe. Podniosła zarzut przedawnienia zobowiązań i bezpodstawnego naliczania odsetek. Wniosła o zwrot z odsetkami nadpłat podatkowych wynikających z zaliczenia nadpłat i dopłat, kwot uzyskanych z egzekucji oraz przedstawienie całości rozliczeń za okres od 1996 r. do chwili obecnej z uwzględnieniem deklaracji, zapłat, nadpłat, zaliczeń z nadpłat, odsetek, na koniec każdego miesiąca, każdego roku we wszystkich rodzajach podatków.
7. Dyrektor IS odniósł się do twierdzeń Skarżącej w pismach procesowych z dnia 1 września i 19 listopada 2009 r., dołączając sumaryczne zestawienie zobowiązań podatkowych Skarżącej za lata 1996-2003 oraz opinię biegłego sądowego z zakresu rachunkowości w sprawie o sygn. akt [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Zaskarżone postanowienie w wyniku złożonej skargi należało uchylić.
I. W ocenie Sądu postanowienie Dyrektora IS z dnia [...] grudnia 2008 r. zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy przed wydaniem ostatecznego orzeczenia nie zweryfikował ustaleń faktycznych przedstawionych przez Naczelnika US, nie pozyskał materiału dowodowego niezbędnego do takiej weryfikacji oraz do oceny trafności zarzutów zawartych w zażaleniu, a także nie dokonał w oparciu o konkretnie wskazane dowody własnej oceny i ustaleń faktycznych koniecznych do zastosowania prawa materialnego.
II. Zwrócić należało uwagę, że utrzymanie w mocy postanowienia nie oznacza, jak to wskazuje na pozór sformułowanie art. 233 § 1 pkt 1 O.p., iż organ odwoławczy nie musi przeprowadzić postępowania odwoławczego polegającego na zbadaniu sprawy i podjęciu ponownego rozstrzygnięcia. "Utrzymanie postanowienia w mocy" jest określeniem, które wskazuje jedynie formalnie na utrzymanie w mocy bytu postanowienia organu pierwszej instancji, ale i oznacza zarazem, że treść rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, choć tożsama z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, stanowi wynik przeprowadzonego samodzielnie przez organ wyższego stopnia postępowania. Zgodnie bowiem z zasadą dwuinstancyjności postępowania, wyrażoną w art. 127 O.p., organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę załatwioną decyzją lub postanowieniem organu niższego stopnia (z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w art. 233 § 2 i § 3 O.p.). Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli aktu (decyzji, postanowienia) wydanego przez organu pierwszej instancji, lecz ma obowiązek rozstrzygnąć sprawę we własnym zakresie merytorycznie w ramach jej przedmiotu. Organ odwoławczy nie może też ograniczyć się tylko do rozpatrzenia zarzutów podniesionych w środku zaskarżenia instancyjnego. Zasada dwuinstancyjności oznacza, że w wyniku złożenia odwołania lub zażalenia sprawa podatkowa będzie w jej całokształcie ponownie przedmiotem postępowania przed organem drugiej instancji. Rodzi to w konsekwencji obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dwukrotnego ustalenia stanu faktycznego i dwukrotnej wykładni przepisów prawa. Dodać też trzeba, iż dwuinstancyjność postępowania należy rozumieć także jako dwukrotne rozstrzyganie sprawy, a więc w postępowaniu drugiej instancji jako ponowną analizę argumentów strony przedstawionych zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i argumentów podniesionych już po jego zakończeniu. Dwuinstancyjność postępowania wymusza na organie odwoławczym odniesienie się w uzasadnieniu wydanego aktu (decyzji, postanowienia) nawet do tych twierdzeń strony, które omówiono już raz w ocenianym rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji.
III. W kontekście powyższego należało zatem zauważyć, że w płaszczyźnie dotyczącej ustaleń faktycznych, zawartych w zaskarżonym postanowieniu, okoliczność dokonania przez organ pierwszej instancji ponownej analizy rozliczeń z tytułu zobowiązań podatkowych oraz aktualizacji zapisów księgowych na kartach kontowych Strony za lata 1996-2002 (na skutek wcześniejszego uchylenia postanowienia przez organ odwoławczy), Dyrektor IS uznał za zwalniającą go z obowiązku dokonania także własnych ustaleń w tej materii. Takie stanowisko stało jednak w oczywistej sprzeczności z omówioną już istotą postępowania dwuinstancyjnego. Powołanie się przy tym na fakt doręczenia Stronie tabelarycznych zestawień sporządzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i "nie wniesienia od nich uwag" w żaden sposób nie mogło być przez organ odwoławczy potraktowane jako zaaprobowanie przez Stronę danych w niej zawartych, czy zrezygnowanie z prawa do ich kwestionowania. Po pierwsze, trzeba wskazać, że wprawdzie w aktach podatkowych znajdują się opracowane w sposób zbiorczy zestawienia przypisów i wpłat w podatku dochodowym od osób fizycznych według PIT-4, PIT-5 oraz podatku VAT za okres od 1996 r. do 2002 r., a także zestawienia rozliczenia nadpłat w wyniku złożonych zeznań rocznych za lata 1995-2001 oraz niektórych wpłat, niemniej jednak w sytuacji, gdy Strona kwestionuje istnienie zaległości przyjętych w ramach zarachowania w niniejszej sprawie, tudzież sposób uwzględnienia jej wniosków o zarachowanie nadpłat lub wpłat mających mieć wpływ na istnienie tych właśnie zaległości, organ podatkowy ma obowiązek szczegółowego i jasnego wykazania przez wskazanie materiałów źródłowych na podstawie których czyni ustalenia faktyczne, że ujęte w zestawieniu dane mają w tych konkretnych materiałach źródłowych umocowanie, a tym samym jednoznacznie przeczą twierdzeniom podatnika. Bez tego, ani Strona, ani tym bardziej Sąd nie jest w stanie skontrolować przyjętych ustaleń. Po drugie, stanowisko organu odwoławczego w płaszczyźnie ustaleń faktycznych nie może sprowadzać się do założeń typu "jeśli jest tak jak ustalił to organ pierwszej instancji", to w konsekwencji załatwienie sprawy jest prawidłowe. Konieczne jest dokonanie własnych ustaleń faktycznych, bowiem tylko wówczas można mówić o dwukrotnym rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu podatkowym. Jeśli więc Dyrektor IS nie zweryfikował w oparciu o analizę i ocenę materiału źródłowego stanu faktycznego sprawy, to tym samym stwierdzić należy, że dokonał jej rozstrzygnięcia z naruszeniem przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik. Stąd przyjąć należało, że utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika UC w sytuacji jednoczesnego zaniechania własnych ustaleń faktycznych było przedwczesne. Po trzecie, nawet jeśli Strona niekwestionowałaby treści otrzymanych zbiorczych zestawień (co nie miało miejsca, o czym dalej w kolejnej uwadze), to i tak organ odwoławczy miał obowiązek poczynić własne ustalenia niezbędne do podjęcia rozstrzygnięcia, a następnie dać im wyraz w uzasadnieniu faktycznym postanowienia, o czym już była mowa. Po czwarte, z akt podatkowych przekazanych Sądowi nie wynika, aby Strona wniosła przed wydaniem postanowienia w pierwszej instancji odrębne pismo, w którym podważałaby informacje ujęte w doręczonych jej zestawieniach, bądź zgłaszała do nich uwagi w zakresie mającym znaczenie dla niniejszej sprawy. Akta podatkowe takich pism nie zawierają. Na okoliczność ich złożenia Strona powołuje się natomiast w pismach składanych w toku postępowania sądowego, dołączając do jednego z nich (pismo procesowe z dnia 15 czerwca 2009 r.) kserokopię pisma z dnia 15 grudnia 2004 r. adresowanego do Naczelnika US, które w swej treści między innymi kwestionuje prawidłowość pokrywania "zobowiązań roku 1997 rokiem 2002". W tej sprawie istotne jest, że niezależnie od pisma przywołanego przez Stronę, bez wątpienia wyraziła ona swoją wyraźną dezaprobatę dla przedstawionych jej zestawień na etapie zażalenia złożonego od postanowienia z dnia 6 marca 2008 r. W piśmie je zawierającym z dnia 2 czerwca 2008 r. wprost stwierdziła, iż jej zdaniem nie ma zaległości wskazanych w postanowieniu Naczelnika US a więc dotyczących okresu kwiecień – sierpień 1997 r., że ma nadpłaty, że nie rozksięgowano jej nadpłat w sposób odpowiadający złożonej pisemnej dyspozycji oraz wywołano inne czynności mające źródło – w ocenie Strony – w mylnym informowaniu o istniejącej nadpłacie. W takim stanie rzeczy sugerowanie w motywach postanowienia drugoistancyjnego, że Strona nie miała uwag do zestawień jest zdecydowanie mylące. Tym bardziej zatem konieczne było odniesienie się przez Dyrektora IS do twierdzeń Strony, czy istotnie składane przez nią wnioski o określone sposoby zarachowania wykazanych nadpłat, które w świetle twierdzeń Strony pominięto, nie załatwione ostatecznymi postanowieniami miały wpływ na przyjęte zaległości, czy wszelkie dokonane wpłaty wzięto pod uwagę przy formułowaniu zestawień, czy dokonano ich rozksięgowania według wniosków Strony. W tym celu niezbędne było w szczególności sięgnięcie do materiałów źródłowych mających wpływ na ustalenie zaległości za poszczególne miesiące od kwietnia do sierpnia 1997 r. Nie sposób bowiem ocenić zasadności twierdzeń Strony, kwestionujących w gruncie rzeczy poprawność sporządzonych zestawień, bez skonfrontowania ich z dowodami stanowiącymi podstawę do sporządzenia zestawień. Tej podstawowej czynności jednak w znacznej mierze zaniechano. Brak bowiem nie tylko w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia analizy dyspozycji jakie składał podatnik, ale także w samych aktach podatkowych, które służyły do wydania zaskarżonego postanowienia i które przekazano Sądowi, nie umieszczono dokumentów niezbędnych do oceny twierdzeń Strony. Jeśli zatem tych dokumentów w pełnym wymiarze nie było, to tym samym nie stały się one (bo stać się nie mogły) przedmiotem oceny ze strony organu odwoławczego. Sytuacja taka w znacznym stopniu spowodowała podnoszenie szeregu szczegółowych okoliczności faktycznych na etapie postępowania sądowego, w ramach którego Skarżąca zintensyfikowała własne zaangażowanie w wykazywanie swoich racji.
Sąd nie ma kompetencji do tego, aby za organ podatkowy zbierać zasadniczy w sprawie materiał dowodowy i poddawać go ocenie w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy. Rola Sądu w rozpoznanej sprawie sprowadza się do ceny legalności działania organu podatkowego w procesie wydania zaskarżonego aktu (postanowienia), a nie do tego, aby w miejsce tego organu Sąd dokonał własnych ustaleń faktycznych bo takowych na etapie odwoławczym zabrakło. Jeśli takowe działania organu orzekającego były niedostateczne, niepełne, wadliwe, Sąd uchyla zaskarżony akt celem usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości i dokonania przez ten organ ustaleń faktycznych sprawy z poszanowaniem zasad postępowania podatkowego. Tak się też stało w rozpoznanej sprawie, albowiem omówione wyżej zachowania procesowe organu odwoławczego stały w sprzeczności z zasadami dwuinstancyjności postępowania podatkowego, podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w tym zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wyrażonych odpowiednio w art. 127, art. 122, art. 187 § 1 O.p. Jak już stwierdzono uchybienia wskazanym przepisom mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia.
IV. W ponownie prowadzonym postępowaniu Dyrektor IS uzupełni materiał dowodowy o materiał źródłowy konieczny do własnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do dokonania czynności zarachowania kwot nienależnie uzyskanych w postępowaniu egzekucyjnym. Wynikiem tego winno być pełne wykazanie i wyjaśnienie wysokości ewentualnych zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych obejmujących okres od kwietnia do sierpnia 1997 r., wskazanie podstaw faktycznych przyjętych ustaleń, w szczególności dowodów w oparciu o które stan faktyczny zostanie ustalony, a następnie dokonanie ponownego rozstrzygnięcia sprawy.
V. Uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, na podstawie art. 152 P.p.s.a., czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.
Wobec przedstawionego stanu faktycznego i prawnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o wskazane przepisy orzekł jak w sentencji.
VI. Odnośnie do wniosku o zwrot kosztów, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do kosztów tych zalicza się między innymi koszty sądowe, w tym wpis, a także koszty zastępstwa procesowego, o czym stanowi art. 205 § 1 i § 2 oraz art. 212 § 1 P.p.s.a.
Wniosek o zwrot kosztów Sąd rozstrzygnął zatem w oparciu o wskazane przepisy, zasądzając na rzecz Skarżącej kwotę 100 zł, stanowiącą kwotę uiszczonego w sprawie wpisu sądowego. Strona nie była bowiem reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, stąd koszty tego rodzaju podlegające zwrotowi nie wystąpiły.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło