IV SA/Wa 1697/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej S. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zwanego dalej "Sądem", decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [..] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zwany dalej "Ministrem", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia [...] sierpnia 1977 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o pow. 0,3441 ha położonej na terenie wsi T., stanowiącej byłą własność J. C. Uzasadniając zaskarżoną decyzję, Minister wskazał, co następuje. Na wniosek S. P., zwanej dalej "skarżącą", następczyni prawnej J. C., zwanej dalej "właścicielką nieruchomości", zostało wszczęte postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia [...] sierpnia 1977 r. (zwanej dalej "decyzją z 1977 r." albo "decyzją o przejęciu gospodarstwa") o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o pow. 0,3441 ha położonej na terenie wsi T., stanowiącej byłą własność J. C. We wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1977 r. wnioskodawczyni wskazała, że przedmiotowe gospodarstwo stanowiło własność jej bratowej, a bratowa nie chciała zbyć tych nieruchomości, albowiem utrzymywała się z pracy z gospodarstwa i nie pracowała poza rolnictwem. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Uzasadniając rozstrzygnięcie Minister wskazał, że gospodarstwo nie zostało przejęte z rażącym naruszeniem prawa, albowiem jego właścicielka przyjęła należność, przyznaną jej w zamian za przejęte gospodarstwo, jak również nie złożyła odwołania od decyzji o przejęciu gospodarstwa. Skarżąca wniosła do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że właścicielka gospodarstwa nie wyraziła zgody na jej przejęcie, w tym w szczególności nie złożyła wniosku o takie przejęcie. Rozpatrzywszy sprawę ponownie, Minister utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie. Organ podtrzymał stanowisko, że materiał dowodowy sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że gospodarstwo zostało przejęte z rażącym naruszeniem art.28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw Sygn. akt IV SA/Wa 1697/09 rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz.118), zwanej dalej "ustawą z dnia 29 maja 1974 r.". Właścicielka gospodarstwa podjęła przyznaną jej w zamian za przejętą nieruchomość należność. O powyższym świadczy znajdujący się na decyzji o przejęciu stempel Banku Spółdzielczego w L. Organ podniósł również, że mimo znajdującego się w decyzji o przejęciu pouczenia o prawie wniesienia odwołania, właścicielka gospodarstwa nie kwestionowała tej decyzji, wskutek czego stała się ona ostateczna i prawomocna. W związku z powyższym organ stwierdził, że jakkolwiek w aktach sprawy brak jest wniosku o przejęcie nieruchomości na własność Państwa, który to wniosek przypuszczalnie zaginął lub nie został zgłoszony w przewidzianej przez przepisy prawa formie, to nie można przyjąć, że przekazanie nieruchomości nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i bez zgody czy wbrew woli właścicielki. Odnosząc się do podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów dotyczących niepobrania należności przyznanych w zamian za przejętą nieruchomość oraz czasu uprawomocnienia się decyzji o przejęciu, Minister stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, iż wypłata należności na rzecz właścicielki gospodarstwa miała miejsce. W decyzji o przejęciu gospodarstwa wskazano, iż wypłata należności nastąpi w Banku Spółdzielczym w L. w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji. Wobec niewniesienia odwołania decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w L. uprawomocniła się już przed dniem [...] października 1977 r. W tym dniu Bank Spółdzielczy w L. wypłacił należności byłej właścicielce nieruchomości na podstawie prawomocnej decyzji i tę okoliczność potwierdza pieczęć banku wraz z datą wypłaty. Skarżąca wniosła Sądu skargę na decyzję Ministra z dnia [...] sierpnia 2009 r., wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: * art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa wzw. z art. 138 § 2 i art. 140 kpa poprzez pominięcie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oraz nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów zawartych we wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wcześniejszą decyzją Ministra z dnia [...] lipca 2009 r., * art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne Sygn. akt IV SA/Wa 1697/09 poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia [...] sierpnia 1977 r. w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznaczne wskazuje, że przejęcie na własność Państwa nieruchomości ziemskiej o pow. 0,3441 ha, położonej na terenie wsi T., stanowiącej byłą własność J. C., nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności bez wymaganego wniosku właścicielki tej nieruchomości i wbrew jej woli i wiedzy, - art. 109 § 1 i 110 kpa poprzez pominięcie sprawy nie doręczenia decyzji o przejęciu właścicielce przejętej nieruchomości J. C. oraz związanych z tym skutków prawnych (wprowadzenia decyzji do obrotu prawnego). W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie upoważniał Ministra do wydania zaskarżonej decyzji. Analiza treści decyzji o przejęciu w sposób jednoznaczny wskazuje, że przejęcie nieruchomości nastąpiło bez wymaganego wniosku właścicielki przejętej nieruchomości, a w podstawie prawnej został powołany jedynie przepis kompetencyjny tj. art. 31 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, nie wskazano natomiast w ogóle art.28 tej ustawy. Skarżąca podniosła ponadto, że J. C. nie pobrała żadnej należności pieniężnej za przejętą nieruchomość, a decyzja o przejęciu nigdy nie została jej doręczona, w związku z czym zainteresowana nie mogła odwołać się od niej. Stwierdziła również, że decyzja ta uzyskała przymiot ostateczności dopiero z dniem [...] czerwca 1997 r., co potwierdza stosowna adnotacja urzędowa umieszczona na decyzji, a nie jak podnosi to organ w dniu [...] października 1977 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, Sygn. akt IV SA/Wa 1697/09 a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art.134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem art.7, 77§1 i 80 k.p.a., które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją było zbadanie, czy decyzja o przejęciu gospodarstwa jest obarczona którąkolwiek z kwalifikowanych wad prawnych skatalogowanych w art.156§1 k.p.a. Istotą sprawy było wyjaśnienie, czy decyzja z 1977 r. wydana została z rażącym naruszeniem art.28 ust.1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, stanowiącym, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełnia warunków do uzyskania renty. Z przepisu tego wynika, że przejęcie gospodarstwa może nastąpić wyłącznie na wniosek zainteresowanego rolnika. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt OSK 992/04, wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, wyrok NSA z dnia 27 października 2003 r. sygn. akt IV SA 905/02, wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt V SA 2998/99, wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2000 r. sygn. akt III SA 1935/99) przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa wystąpi wtedy, gdy zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, dająca się ustalić na podstawie prostego zestawienia treści decyzji z literalną wykładnią przepisu, a ponadto za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne, społeczne, a skutki, które wywołała decyzja są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Błędnie uznał Minister, że powyższe przesłanki nie zaistniały w rozpatrywanej sprawie. Jak już wspomniano wcześniej, do przejęcia na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego niezbędny był wniosek rolnika. Powyższe bez wątpienia wynika wprost z art.28 ust.1 ustawy. Bez takiego wniosku postępowanie w przedmiocie przejęcia nieruchomości nie mogło się toczyć, a przejęcie gospodarstwa dojść do skutku. Przejęcie przez Skarb Sygn. akt IV SA/Wa 1697/09 Państwa nieruchomości bez wymaganego wniosku osoby zainteresowanej jest ponadto bez wątpienia, zważywszy na daleko idące skutki ekonomiczne w postaci pozbawienia obywatela prawa własności mienia o dużej wartości, działaniem, które z punktu widzenia zasad praworządności nie może być akceptowane. W ocenie Sądu gospodarstwo będące przedmiotem decyzji z 1977 r. zostało przejęte przez Skarb Państwa bez wniosku jego właścicielki. O powyższym świadczy już sama treść decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia [...] sierpnia 1977 r., w której brak jest jakiejkolwiek wzmianki o tym, iż została ona wydana na wniosek właścicielki nieruchomości J. C. Wskazać należy przy tym, na co słusznie zwraca uwagę skarżąca, że w podstawie prawnej tej decyzji w ogóle nie wskazano art.28 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne a powołano się jedynie na przepis kompetencyjny tj. art. 31 tej ustawy. O tym, że do przejęcia na własność Państwa nieruchomości doszło bez wymaganego prawem wniosku świadczy również analiza akt sprawy, w których brak jest jakiegokolwiek dowodu, iż taki wniosek został w ogóle złożony oraz by organ podejmował jakiekolwiek czynności w celu jego odnalezienia. W uzasadnieniu zaskarżonej obecnie decyzji Minister podniósł, że co prawda w toku prowadzonego postępowania nie odnaleziono formalnego wniosku J. C. o przejęcie nieruchomości, gdyż wniosek może zaginął lub nie został zgłoszony w przewidzianej przez przepisy prawa formie, to jednak powyższe nie daje podstaw by uznać, że decyzja ta rażąco narusza przepis art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Organ podniósł również, że fakt, iż strony nie kwestionowały decyzji o przejęciu, jak również pobranie należności, świadczy o tym, że decyzja była zgodna z wolą właścicieli. Powyższe oceny Ministra są w ocenie Sądu nietrafne. Organ opiera je bowiem facto na domniemaniu złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa na własność Państwa, którego to domniemania nie sposób wywieść z art.28 ust.1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Braku wniosku rolnika nie może sanować fakt niezłożenia przez niego odwołania od decyzji o przejęciu gospodarstwa. Okoliczność ta nie może być interpretowana jako następcze wyrażenie przez rolnika zgody na przejęcie gospodarstwa przez Państwo. Pozbawionym dostatecznych podstaw byłoby twierdzenie, że niezłożenie przez zainteresowanego odwołania było wynikiem pogodzenia się z przejęciem jego gospodarstwa, a nie np. wynikiem życiowej Sygn. akt IV SA/Wa 1697/09 nieporadności, przekonania o bezskuteczności środka odwoławczego, czy też żywionym przeświadczeniem o ewentualnych szykanach, jakie wystąpienie ze środkiem odwoławczym miałoby wywołać. W konsekwencji powyższego uznać należy, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia [...] sierpnia 1977 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o pow. 0,3441 ha położonej na terenie wsi T., stanowiącej byłą własność J. C. wydana została z rażącym naruszeniem art.28 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Z racji powyższego należało wyeliminować z obrotu prawnego obie decyzje Ministra. Decyzje te wydano z naruszeniem art.80 k.p.a., albowiem Minister sformułował błędną ocenę odnośnie tego, czy właścicielka gospodarstwa złożyła wniosek o przejęcie gospodarstwa, czy też nie. Decyzje te wydano również z naruszeniem art.7 i 77§1 k.p.a., albowiem w następstwie sformułowania wskazanej wyżej błędnej oceny organ nie wyjaśnił, czy w związku z wystąpieniem rażącego naruszenia prawa materialnego zaszły warunki do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Rozpoznając sprawę ponownie w razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organ winien zastosować się do oceny prawnej w nim zawartej. Organ winien zatem ustalić, czy w związku z wystąpieniem rażącego naruszenia prawa zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1977 r. Powyższe wymaga oceny, czy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia [...] sierpnia 1977 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.