II OZ 247/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 842/09 o odmowie przyznania skarżącemu Adamowi Różyckiemu prawa pomocy w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 842/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił skarżącemu A. R. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując jako podstawę orzeczenia przepis art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a). W uzasadnieniu postanowienia Sąd przypomniał, że prawo pomocy jest instytucją mogącą mieć zastosowanie tylko w sytuacjach wyjątkowych, to jest wówczas, gdy poniesienie kosztów sądowych czy też pokrycie kosztów wynagrodzenia adwokata ze środków własnych podmiotu wnioskującego o przyznanie prawa pomocy mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia kosztów utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Sąd uznał, że wbrew twierdzeniom skarżącego uzyskiwany przez jego rodzinę dochód w kwocie 3990 zł nie jest bardzo niski i wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych skarżącego i jego rodziny. Wystarcza on także na zakup żywności, jako że wniosek nie wskazuje, że skarżącemu brak jest środków na powyższe. Sąd podkreślił, że wymienione przez skarżącego wśród kosztów utrzymania wydatki ponoszone na samochód nie mogą być zaliczone do przeznaczanych na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Nadto, jako tego rodzaju wydatków nie można uznać kosztów najmu mieszkania, skoro skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, w której mógłby zamieszkiwać. Zdaniem Sądu nie ma żadnego znaczenia kwestia ewentualnych konfliktów z pozostałymi współwłaścicielami nieruchomości, bowiem konflikty te mogą być zażegnane na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Pismem wniesionym do Sądu w dniu 12 lutego 2010 r., zatytułowanym "zażalenie", A. R. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego prośby o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu pisma skarżący przytoczył argumentację dotyczącą powodów, dla których nie akceptuje rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia [...] września 2009 r. Wspomniał także o konfliktach rodzinnych, które uniemożliwiają mu zamieszkiwanie w nieruchomości będącej w części jego własnością czy też wynajęcie mieszkania w tej nieruchomości innej osobie. Wskazał, że podane przez niego w formularzu PPF kwoty dochodu ze stosunku pracy są "kwotami brutto". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw a zatem nie może odnieść zamierzonego skutku. Przede wszystkim podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności przedstawione przez skarżącego nie dawały podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie takie byłoby bowiem usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Należy bowiem mieć na uwadze, że zarówno skarżący jak i jego żona otrzymują stały dochód miesięczny – wynagrodzenia ze stosunku pracy, a nadto skarżący jest także współwłaścicielem nieruchomości. Należne kwoty wynagrodzeń za pracę w wysokości łącznej 3990 zł, pomniejszonej o należne składki i zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, są wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny (opłacenia mieszkania i wyżywienia, pokrycia kosztów związanych z kształceniem dzieci). Pozwalają także, przy racjonalnym gospodarowaniu tymi środkami, na poniesienie kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodzić się również należy ze stwierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że koszty utrzymania samochodu nie stanowią kosztu utrzymania koniecznego. Również argumentacja skarżącego dotycząca niemożności zamieszkiwania w nieruchomości, której jest współwłaścicielem i konieczności ponoszenia kosztów najmu mieszkania nie mogła mieć przesadzajacego znaczenia przy rozstrzyganiu wniosku o przyznanie prawa pomocy z powodów wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w zaskarżonym postanowieniu. Kierując się powyższymi względami Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.