II FSK 844/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Krzysztof Kołtan, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt III SA/Łd 509/09 w sprawie ze skargi "B." S.A. w L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 28 sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, 2) zasądza od "B." S.A. w L. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. kwotę 280 (słownie: dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 509/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi B. S.A. z siedzibą w L. - zwanej dalej "Spółką", na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 28 sierpnia 2009 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta L. z dnia 8 lipca 2009 r. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że z uwagi na zwłokę w zapłacie podatku od nieruchomości za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2009 r., w jakiej pozostawała Spółka, Prezydent Miasta L. wystawił w dniu 22 maja 2009 r. tytuł wykonawczy. Zawiadomieniem z dnia 26 maja 2009 r. zawiadomił Spółkę i Bank M. S.A. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Zawiadomienie doręczono bankowi w dniu 28 maja 2009 r., a Spółce w dniu 10 czerwca 2009 r. Pismem z dnia 17 czerwca 2009 r. Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r. Prezydent Miasta L. oddalił zarzuty. Z powyższym postanowieniem Spółka nie zgodziła się i w zażaleniu z dnia 20 lipca 2009 r. wniosła o jego uchylenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2009 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W swojej argumentacji Spółka podnosiła, że wszczęcie egzekucji i ustalenie kosztów egzekucyjnych było bezpodstawne, ponieważ należność główna wraz z należnymi odsetkami objęta tytułem wykonawczym została zapłacona przed wszczęciem egzekucji. Spółka wskazała, że polecenie zapłaty z rachunku bankowego zostało zrealizowane w dniu 28 maja 2009 r. o godzinie 1210, natomiast zawiadomienie o zajęciu zostało tego dnia odebrane przez uprawnionego pracownika banku o godzinie 1400. Zajęcie rachunku było zatem bezprzedmiotowe wobec uregulowania zaległych należności, zwłaszcza, że zgodnie z art. 60 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2005 r., Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) za termin dokonania zapłaty podatku uważa się w obrocie bezgotówkowym - dzień obciążenia rachunku bankowego podatnika na podstawie polecenia przelewu. Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem Spółki i jego uzasadnieniem. Powołując się na art. 26 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) - określanej dalej w skrócie jako "u.p.e.a.", wskazał, iż co do zasady, chwilą wszczęcia egzekucji jest dzień - konkretna data, w którym dochodzi do określonego zdarzenia wywołującego, w myśl tej regulacji, skutek w postaci wszczęcia egzekucji. Organ odwoławczy stwierdził, iż w dniu 28 maja 2009 r., tj. doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności, którym w sprawie był Bank M. S.A., zawiadomienia o zajęciu - została wszczęta egzekucja, a tym samym nie można przyjąć, iż dokonana w dniu 28 maja 2009 r. przez Spółkę wpłata została zrealizowana przed wszczęciem egzekucji. Tym samym niezasadny jest zarzut z art. 33 § 1 u.p.e.a., albowiem nie nastąpiło wykonanie obowiązku przed wszczęciem egzekucji. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: - art. 77 i art. 78 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, późn. zm.) - powoływanej dalej jako "k.p.a.", przez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego sprawy; - art. 7 § 3 w związku z art. 26 § 5 u.p.e.a., przez zajęcie rachunku Spółki; - art. 33 § 1 u.p.e.a., poprzez nieuwzględnienie zarzutu zapłaty; - art. 45 u.p.e.a., przez jego niezastosowanie i ustalenie kosztów egzekucyjnych oraz ich pobranie; - art. 64 § 8 u.p.e.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie, mimo iż zapłata została dokonana przed dokonaniem zajęcia. Uzasadniając powyższe zarzuty Spółka powołała się na argumenty wskazywane w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w uzasadniając swoje rozstrzygnięcie zauważył, że istotą sporu jest interpretacja sformułowania "chwila wszczęcia postępowania egzekucyjnego" użytego w art. 26 § 5 u.p.e.a. Sąd stwierdził, iż pojęciu "chwili" nie nadano a gruncie języków prawnego i prawniczego określonego znaczenia. Stąd też uznać należy, że "chwili wszczęcia postępowania" w rozumieniu u.p.e.a. nie sposób utożsamiać z dniem jego wszczęcia, lecz konkretnym momentem dokonania czynności, z którą ustawa wiąże określone skutki prawne. Powyższe potwierdza również ratio legis przepisów u.p.e.a., której głównym celem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku w jak najprostszy, sprawny i najmniej uciążliwy sposób. Przejawem tego są zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jak również zarzuty w tym postępowaniu, które pozwalają się uwolnić od prowadzonej egzekucji, w sytuacji wcześniejszego wykonania zobowiązania. Nie ulega więc wątpliwości, że zarówno moment wszczęcia, jak i moment wykonania zobowiązania musi zostać określony ściśle, w sposób dokładny. Może się zatem zdarzyć, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, że oba zdarzenia, z którymi ustawa wiąże określone skutki prawne, następują w tym samym dniu. Rzeczą organu jest zatem jednoznaczne ustalenie chwili zarówno wszczęcia postępowania, jak i wykonania zobowiązania, przy czym organ nie jest zobowiązany do dokonywania oceny czasu nastąpienia tych zdarzeń tylko na podstawie dokumentów przedstawionych przez stronę, lecz również na podstawie własnych ustaleń - chociażby poprzez zwrócenie się do właściwego banku o udzielenie dodatkowych wyjaśnień. Dopiero tak zebrany materiał dowodowy pozwoli na wydanie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. W świetle powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a., jak również art. 26 u.p.e.a., poprzez dokonanie błędnej wykładni zawartego w nim pojęcia "chwili". W skardze kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, w szczególności: a) art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a., poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż chwilą wszczęcia egzekucji jest konkretny moment doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, podczas gdy zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów, chwilą wszczęcia jest dzień takiego doręczenia; b) art. 33 pkt 1 w związku z art. 26 § 5 pkt 2 i art. 7 § 2 u.p.e.a., przez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż decydująca dla oceny zasadności zarzutu polegającego na wykonaniu obowiązku jest chwila wszczęcia egzekucji, podczas gdy decydujące w tym zakresie jest podjęcie przez organ egzekucyjny czynności zmierzających do wyegzekwowania kwot; 2) naruszenie przepisów postępowania, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynika sprawy, w szczególności: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w związku z art. 33 pkt 1 w związku z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a., poprzez uchylenie postanowień w przedmiocie zarzutów, ze względu na bezpodstawne przyjęcie, iż z chwilą wszczęcia egzekucji jest konkretny moment doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, podczas gdy zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów chwilą wszczęcia jest dzień takiego doręczenia oraz bezpodstawne przyjęcie, iż decydująca dla oceny zasadność zarzutu polegającego na wykonaniu obowiązku jest chwila wszczęcia egzekucji, podczas gdy decydujące w tym zakresie jest podjęcie przez organ egzekucyjny czynności zmierzających do wyegzekwowania kwot; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez uchylenie postanowień w przedmiocie zarzutów, ze wskazaniem na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w sytuacji gdy materiał dowodowy w sprawie został zebrany w sposób wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy; c) art. 151 P.p.s.a., poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia, w sytuacji kiedy skarga winna zostać oddalona; d) art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a., poprzez błędne uzasadnienie zaskarżonego wyroku; e) art. 135 P.p.s.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uchylenie postanowienia wydanego przez organ pierwszej instancji, w sytuacji gdy takie postanowienie nie jest objęte normą z art. 135 P.p.s.a. Mając na uwagę powyższe SKO w L. wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Postępowanie przed organami administracyjnymi toczyło się na skutek wniesienia przez Spółkę zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. Spółka wskazywała, iż jeszcze przed wszczęciem egzekucji zapłaciła objęte tytułem wykonawczym należności wraz z odsetkami (wykonała obowiązek), co czyniło wszczęcie tej egzekucji bezpodstawnym. Sąd pierwszej instancji uchylając wydane w sprawie postanowienia uznał, iż dla wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia niezbędne jest dokonanie dodatkowych ustaleń w kwestii, które z dwóch zdarzeń mających miejsce tego samego dnia, tj. 28 maja 2009 r., czyli wykonanie zobowiązania (zapłata podatku) oraz wszczęcie egzekucji, nastąpiło wcześniej. Stanowisko takie Sąd wywiódł z dokonanej przez siebie wykładni przepisu dotyczącego wszczęcia egzekucji - art. 26 § 5 u.p.e.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji wskazując na użyte w powyższym przepisie sformułowanie "z chwilą" odnoszące się do wszczęcia egzekucji, wysnuł na tej podstawie dla rozpoznawanej sprawy zbyt daleko idące i jako takie błędne wnioski. Posłużenie się bowiem w tym przepisie takim sformułowaniem nie oznacza konieczności i zasadności dokładnego umiejscowienia w czasie, co do godziny i minuty pewnych zdarzeń, ani wyciągania w oparciu o takie ustalenia określonych konsekwencji prawnych. Zwłaszcza, iż regulacje prawne odnoszące się do tych zdarzeń nie stwarzają ku temu podstaw. Zdarzeniami tymi w niniejszej sprawie, których dokładne umiejscowienie w czasie nakazał zbadać Sąd pierwszej instancji są - zapłata podatku (wykonanie obowiązku) oraz wszczęcie egzekucji, co nastąpiło poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Odnoszący się do tego pierwszego zdarzenia przepis - art. 60 § 1 Ordynacji podatkowej zarówno jeżeli chodzi o zapłatę podatku gotówką (pkt 1), jak również w przypadku dokonania takiej zapłaty w obrocie bezgotówkowym (pkt 2) odwołuje się do daty dziennej, stanowiąc odpowiednio o dniu wpłacenia podatku oraz dniu obciążenia rachunku bankowego. Z kolei określone w art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji następuje poprzez doręczenie bądź to zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, bądź dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Ani przepisy k.p.a. dotyczące doręczeń, ani w przypadku uskuteczniania doręczenia za pomocą poczty, dodatkowo przepisy normujące tryb doręczania przesyłek poleconych nie przewidują przy dokonywaniu doręczeń podawania godziny i minut. Na pocztowym potwierdzeniu odbioru podaje się jedynie datę dzienną odbioru przesyłki przez adresata i data ta wyznacza jednocześnie dzień wszczęcia egzekucji administracyjnej. Należy więc podzielić słuszność poglądu wyrażonego w zacytowanym przez organ odwoławczy wyroku NSA z dnia12 sierpnia 2008 r., sygn. akt I FSK 1298/06, iż co do zasady chwilą wszczęcia egzekucji w rozumieniu art. 26 § 5 u.p.e.a. jest dzień (konkretna data dniowa), w którym dochodzi do prawem określonego zdarzenia wywołującego po myśli tej regulacji określony w niej skutek w postaci wszczęcia egzekucji. Natomiast faktycznie w pewnych przypadkach istotne jest umiejscowienie danego zdarzenia (czynności) w czasie z dokładnością do godziny i minuty. Wówczas jednak istnieją konkretne regulacje prawne, które taki sposób postępowania przewidują, np. art. 95h § 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158, późn. zm.) - odnośnie dokonania wpisu w rejestrze aktów poświadczenia dziedziczenia, czy też § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbioru dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122, z późn. zm.) - odnośnie wpływu wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Jednakże na gruncie przepisów normujących postępowanie egzekucyjne w administracji takich rozwiązań prawnych nie przewidziano. Mając na uwadze powyższe, za uzasadniony należy uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący błędnej wykładni art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. Zasadny też okazał się zarzut naruszenia art. 33 pkt 1 tej ustawy, skoro bowiem egzekucja administracyjna wszczęta została w dniu 28 maja 2009 r., poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności (bankowi) zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, organy wydające rozstrzygnięcia w sprawie zasadnie przyjęły, iż dokonanej w tym dniu wpłaty nie można uznać za wcześniejsze wykonanie obowiązku, co mogłoby ewentualnie uzasadniać oparty na tym przepisie zarzut w postępowaniu egzekucyjnym. Konsekwencją nieprawidłowej wykładni art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. było także niezasadne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, iż organy podatkowe naruszyły art. 7 art. 8 i art. 77 k.p.a., co czyniło z kolei zasadnym zarzut naruszenia powiązanego z tymi przepisami - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Natomiast niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji, aczkolwiek w dosyć zwięzły sposób, przedstawił w uzasadnieniu wyroku argumentację, w oparciu o którą przyjął, iż istotne w sprawie było ustalenie "dokładnej" chwili wszczęcia egzekucji i zapłaty podatku. Nie był też związany wskazywanym w skardze wyrokiem, w którym prezentowany był odmienny pogląd. To, iż argumentacja ta i wyciągnięte na jej podstawie wnioski były nieprawidłowe nie stanowi samo w sobie naruszenia tego ostatniego przepisu w sytuacji gdy uzasadnienie to zawiera wszystkie wymagane tym przepisem elementy. Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 135 P.p.s.a., albowiem wbrew twierdzeniom skargi, w przepisie tym można upatrywać podstawy prawnej również do uchylenia wydanego w granicach sprawy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe rozważania i wnioski Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i dlatego na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.