IV SA/Wr 416/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr SKO [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 7 lit. d oraz art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania S. G. od decyzji z dnia [...] r. nr [...]wydanej przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy K. - Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy K., w sprawie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych w okresie od 1 listopada 2008 r. do 28 lutego 2009 r. za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podało, że w/w decyzją nr [....] z dnia [...] wydaną przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy K. - Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy K. uznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane przez S. G. w okresie od 1 listopada 2008 r. do 28 lutego 2009 r. na córkę A. G. za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązano do ich zwrotu. Organ I instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji podał, że decyzją ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. nr [...] z dnia [...] utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] nr [...] w sprawie uchylenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę A. G. za okres od [...] do [...].Ustalono bowiem, że od października 2008 r. S. G. otrzymywał świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a jednocześnie od listopada 2008 r. otrzymywał przekazy pocztowe tytułem alimentów od dłużniczki alimentacyjnej – E. G.. Zatem świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane i wypłacone S. G. na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] na córkę A.G., które za okres od dnia 1 listopada 2008 r. do 28 lutego 2009 r. wyniosły łącznie 1000 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazano, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest zobowiązana do ich zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl art. 23 ust. 7 ustawowe odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W tej sytuacji orzeczono jak w w/w decyzji. W odwołaniu od decyzji wydanej w niniejszej sprawie przez organ I instancji (z dnia [...] r. nr[...]) S. G. podał, że Prezes Sądu Okręgowego w Ś. po raz kolejny zaliczył wpłaty dokonane przez dłużniczkę alimentacyjną E. G. na poczet zaległości alimentacyjnych. Zdaniem odwołującego się "roszczenie spłaty jest bezprzedmiotowe", co ma wynikać z przedłożonych przez niego dokumentów. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaskarżoną decyzją z dnia [...]. r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podało, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Ś. z dnia [...]r. sygn. akt. [...] orzekającym rozwód, zasądzono od E. G. alimenty na rzecz małoletnich dzieci: [...] w wysokości po 250 zł miesięcznie. Wskazało, że zgodnie z art. 3 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do pojęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Samorządowe Kolegium O. ustaliło, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji przyznał na osobę uprawnioną – A. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 250 zł miesięcznie. W decyzji tej pouczono skarżącego, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona lub jej przedstawiciel ustawowy obowiązani są do niezwłocznego (najpóźniej w terminie 14 dni) powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. Ustalono, że w lipcu 2008 r. dłużnik alimentacyjny – E. G. przekazała na rzecz skarżącego kwotę 400 zł, a w listopadzie i grudniu 2008 r. przekazała 1000 zł. W tym samym czasie S. G. pobierał świadczenie z funduszu alimentacyjnego, w związku z czym organ I instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił decyzję przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej A. G. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 7 lit. d w/w ustawy, świadczenia nienależnie pobrane to między innymi świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Wskazano, że nie uzależnia uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Z tego też względu na ocenę, czy strona pobrała nienależne świadczenie nie ma wpływu fakt, że wpłacone przez dłużnika alimentacyjnego alimenty stanowią zaległość alimentacyjną, która jest zaliczana na poczet powstałej zaległości alimentacyjnej. Wskazano, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. Jest to świadczenie wypłacane zamiast alimentów, ale tylko w przypadku gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Natomiast gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe (za poprzednie miesiące), wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreślono, że nie można jednocześnie otrzymywać alimentów od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje w myśl powołanego wyżej przepisu uznaniem, że wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zgodnie zaś z art. 23 ust. 1 w/w ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. S. G. złożył skargę na powyższą decyzję, podnosząc, że nie pobrał świadczeń alimentacyjnych bezpodstawnie. Zarzucił, że organ I instancji nie udzielił mu informacji, co ma zrobić z pieniędzmi wpłaconymi przez dłużniczkę E. G., przy jednoczesnym pobieraniu świadczeń alimentacyjnych. Podał, że organ ten odesłał go do Sądu w Świdnicy, który wielokrotnie informował go, że może zatrzymać wpłaty od dłużniczki na poczet zaległości alimentacyjnych. Z tych względów informował Sąd o każdorazowej wpłacie dłużniczki. Skarżący podał również, że od prawie trzech lat, po odejściu żony, samotnie wychowuje czworo dzieci i kieruje się jedynie ich dobrem oraz chęcią poprawy sytuacji materialnej. Wyłącznie z tego względu starał się o możliwość pobierania wpłat od dłużniczki na poczet zaległości. Podał, że kolejny raz prosi o umorzenie postępowania. Do skargi dołączył kopię pism z Sądu Okręgowego w Ś. informujących o zaliczeniu kwot wpłacanych przez dłużniczkę na poczet zaległości alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W związku z tym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w sposób określony w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wydane w sprawie decyzje w niczym nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej ustawą, określającej zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów zwanych dalej " świadczeniami z funduszu alimentacyjnego", zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych. Przedmiotem kontroli w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W z dnia [...] r. nr SKO [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 7 lit. d i art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, którą to decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję działającego z upoważnienia Wójta Gminy K., Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy K. z dnia [...] r. w sprawie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych w okresie od 1 listopada 2008 r. do 28 lutego 2009 r. przez S. G na córkę A. G. za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Z kolei w myśl art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Odsetki te naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o czym stanowi art. 23 ust. 7 ustawy. Z prawidłowo ustalonych w sprawie przez organy decyzyjne i niekwestionowanych przez skarżącego okoliczności faktycznych wynika, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 1 grudnia 2008 r. sygn. akt [...] rozwiązującym małżeństwo skarżącego z E. G. przez rozwód, zasądzono od E. G. alimenty na rzecz małoletnich dzieci: G., D., A. oraz M. G. w kwocie po 250 zł miesięcznie na rzecz każdego z nich. Wobec bezskuteczności egzekucji, przyznano skarżącemu odrębnymi decyzjami prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie po 250 zł na każde z dzieci, w tym między innymi decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji przyznał na A. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 250 zł miesięcznie. Powyższa decyzja, prawidłowo doręczona skarżącemu, zawierała pouczenie, w którym - z powołaniem stosownych przepisów ustawy – wskazano, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Wskazano również, że z mocy art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z prawidłowych i niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń poczynionych w sprawie przez organ odwoławczy wynika, że w lipcu 2008 r., będąca dłużnikiem alimentacyjnym E. G., przekazała skarżącemu kwotę 400 zł, natomiast w listopadzie i grudniu 2008 r. przekazała kwotę 1000 zł na poczet alimentów, w związku z czym organ I instancji, na podstawie art. 24 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił decyzję przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 250 zł miesięcznie na rzecz A. G. z dniem 1 listopada 2009 r. W/w decyzja uchylająca organu I instancji została utrzymana w mocy w postępowaniu odwoławczym decyzją ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [....] . Decyzja ta nie została zaskarżona, w związku z czym stała się prawomocna. Po uprawomocnieniu się powyższej decyzji organ I instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 listopada 2008 r. do 28 lutego 2009 r. W tych okolicznościach sprawy, wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego, prawidłowo organy rozpoznające sprawę uznały, mając na względzie wyżej powołany art. 2 pkt 7 lit. d i art. 23 ustawy, że pobierane przez skarżącego w okresie od 1 listopada 2008 r. do 28 lutego 2009 r. na córkę A. Gnojnicką świadczenia z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi wobec faktu otrzymywania przez niego od zobowiązanej do alimentacji E. G. wpłat w formie przekazów pocztowych tytułem alimentów na wspólne dzieci, w tym także na A. G.. Podobnie jak to miało miejsce pod rządami poprzedniej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), dłużnik alimentacyjny ma zakaz uiszczania zaległych alimentów bezpośrednio na rzecz osoby uprawnionej, której przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Zatem od dnia podjęcia pierwszej wpłaty z funduszu, dług alimentacyjny staje się długiem wobec organu, który przyznał świadczenie z funduszu. Osoba pobierająca świadczenie z funduszu nie może pobrać od dłużnika alimentów przysługujących za czas trwania okresu świadczeniowego. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że to pierwsze (świadczenie z funduszu) staje świadczeniem nienależnie pobranym. W istocie bowiem ustawodawca nie uzależnia uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Z tego też względu na ocenę, czy strona pobrała nienależne świadczenie nie ma wpływu fakt, że wpłacone przez dłużnika alimentacyjnego kwoty zostały zaliczone na poczet zaległości alimentacyjnej. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują bowiem wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. Z istoty tego świadczenia wynika, że jest to świadczenie wypłacane zamiast alimentów, ale tylko w przypadku gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Natomiast gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy zaległe zobowiązania, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły przepisów prawa stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Odnosząc się do zawartych w skardze twierdzeń dotyczących wielokrotnie otrzymywanych przez skarżącego informacji z Sądu Okręgowego w Ś. dotyczących możliwości bezpośredniego otrzymywania przez skarżącego zaległych kwot alimentów, należy zauważyć, że fakt ten pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, bowiem informacje te udzielane były w kontekście egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego na podstawie tytułu wykonawczego i dotyczyły interesów skarżącego, jako wierzyciela. Istotne natomiast w sprawie jest, że w postępowaniu administracyjnym skarżący, co wykazano wyżej, został wyczerpująco pouczony w decyzji przyznającej uprawnienie do świadczenia alimentacyjnego o tym, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jako przedstawiciel ustawowy, który złożył wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu, jest zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Organem wypłacającym owo świadczenie jest organ właściwy wierzyciela, którym w rozpatrywanej sprawie jest działający z upoważnienia Wójta Gminy K. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy K.. Podnoszona natomiast w skardze kwestia ewentualnego umorzenia nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami w całości lub części stanowi odrębną sprawę administracyjną i winna być przedmiotem samodzielnie prowadzonego postępowania prowadzonego na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy. W świetle powyższego decyzje zaskarżonej treści uznać należało za prawidłowe, skarga zaś - jako pozbawiona uzasadnionych podstaw - podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.