II GSK 243/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Jana Bała Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 29 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Go 714/08 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 29 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Go 714/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uwzględnił skargę E. D. i uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Uchylona decyzja utrzymywała w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], którą odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 21.919,70 zł, a także umorzono postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres lipiec-grudzień 2002 r. w łącznej kwocie 269,12 zł. Sąd pierwszej instancji powołał w rozstrzygnięciu ustalenia faktyczne organu administracji, który stwierdził, że wnioskiem z dnia [...] marca 2008 r. E. D. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż prowadzona przez nią w okresie od czerwca 2002 r. do marca 2004 r. działalność gospodarcza nie przyniosła spodziewanego dochodu, a ponadto niepowodzeniem zakończyło się jej uczestnictwo w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, gdzie w wyniku przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania publicznoprawne spółki na członków zarządu, skarżąca została obciążona znacznym zadłużeniem. E. D. podniosła, że uzyskała uprawnienia do prowadzenia własnego biura rachunkowego, co w jej ocenie pozwoli na osiągnięcie w przyszłości dochodów pozwalających na utrzymanie siebie i trojga dzieci, które samotnie wychowuje. Uzasadniając wniosek podniosła ponadto, że dotknięta jest poważnymi problemami zdrowotnymi, dotyczącymi układu hormonalnego, układu krążenia oraz narządu wzroku (występuje u niej poważna wada wzroku z zaleceniem maksymalnie 4-godzinnej pracy przy komputerze dziennie). W toku postępowania ustalono, że na miesięczny dochód E. D. składały się kwoty: 360,15 zł (z tytułu prowadzonej od lutego do marca 2008 r. działalności gospodarczej), 497 zł (z tytułu zasiłku rodzinnego z dodatkami oraz zasiłku pielęgnacyjnego na troje dzieci przyznanego na okres do 31 sierpnia 2008 r.), 1.126 zł brutto (z tytułu umowy pracę) oraz 900 zł (z tytułu alimentów na troje dzieci). Z kolei udokumentowane miesięczne wydatki E. D. stanowiła kwota 1.386,19 zł (należności z tytułu opłat za gaz, energię elektryczną, ogrzewanie w sezonie grzewczym, leki, kredyty w bankach komercyjnych). Skarżąca posiada także zaległe zobowiązania podatkowe w kwocie 11.007,06 zł. Mając powyższe okoliczności na uwadze, organ uznał w zaskarżonej decyzji, że fakt wznowienia przez skarżącą działalności gospodarczej uniemożliwia uznanie zaległych składek za całkowicie nieściągalne, zaś sytuacja życiowa, rodzinna i zdrowotna oraz fakt, że skarżąca spłaca w pierwszej kolejności zobowiązania wobec innych wierzycieli nie dostarczają podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że istota sporu sprowadza się do oceny zagadnienia, czy przy wydawaniu decyzji o odmowie umorzenia należności składkowych organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił "art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", który w ustępie 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, zaś z ustępu 3 omawianego przepisu wynika, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Szczegółowe warunki umorzenia zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z tym rozporządzeniem, umorzenie jest zasadne w stosunku do tych dłużników, których stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na egzekucję, ponieważ powoduje ciężkie, negatywne skutki dla jego rodziny. Oznacza to stan, w którym spłacanie zadłużenia z tytułu składek na własne ubezpieczenie pozbawia rodzinę dłużnika niezbędnych środków utrzymania i nie pozwala na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych. Ponadto powodem umorzenia składek mogą być poniesione przez dłużnika straty spowodowane klęską żywiołową, a także koszty ponoszone na skutek przewlekłej choroby wnioskodawcy lub członka jego rodziny. Sąd pierwszej instancji wskazał, że nieuiszczone składki na ubezpieczenie społeczne umarzane są w całości lub w części w formie decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wydanie takiej decyzji o umorzeniu składek jest możliwe jedynie w przypadku, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, a zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Konstrukcja art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest oparta na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, a to oznacza, że sąd nie ma możliwości merytorycznej kontroli takiego aktu administracyjnego, zaś sądowa kontrola sprowadza się w takiej sytuacji do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania i zbadania formalnej prawidłowości decyzji. Kontrola ta następuje poprzez ocenę pisemnego uzasadnienia wydanej decyzji administracyjnej, zaś uzasadnienie to ma na celu wyjaśnienie stronie - stosownie do tzw. zasady przekonywania (art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako: k.p.a.) - zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., bowiem nie dokonano w nim oceny zebranego materiału dowodowego oraz nie przeprowadzono analizy stanu faktycznego. W ocenie Sądu pierwszej instancji postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ w niniejszej sprawie polegało jedynie na wyliczeniu dowodów zgromadzonych w sprawie. Postępowanie prowadzone przez organ ograniczyło się do wskazania przesłanek, na których jest oparta instytucja prawna umorzenia należności. Zabrakło w nim natomiast oceny sytuacji ekonomicznej i osobistej skarżącej, a także wystarczającej analizy pojęcia "całkowitej nieściągalności". Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił jedynie, że skarżąca samotnie wychowuje trójkę dzieci, a z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej posiada zadłużenie nie tylko względem ZUS, zaś z faktu spłaty zadłużenia wobec innych wierzycieli organ wywiódł możliwość spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem Sądu pierwszej instancji takie lakoniczne stwierdzenie nie może stanowić wystarczającej oceny sytuacji skarżącej w kontekście przesłanek określonych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Zdaniem Sądu, organ nie wyjaśnił także - wbrew art. 11 k.p.a. - czy opłacanie należności publicznoprawnych z tytułu zaległych składek uniemożliwi skarżącej i jej bliskim zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, zaś kwestia ta ma charakter fundamentalny dla podstawowych praw i godności człowieka. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, przeprowadzenie rozprawy, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi organ administracji zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego: - art. 28 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że "materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", podczas gdy podstawą prawną zaskarżonej decyzji nr [...] Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. stanowił przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), przyznający Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kompetencję w zakresie odmowy umarzania w całości należności z tytułu składek przypadających od E. D. jako płatnika, - art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że organ ubezpieczenia społecznego na podstawie dyspozycji art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dysponuje prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych w sprawie skarżącej E. D. w drodze zaskarżonego postanowienia, 2) naruszenie prawa procesowego - art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) poprzez niewyjaśnienie i błędne wskazanie przez Sąd pierwszej instancji zastosowanej w sprawie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zamiast art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz błędne ustalenie, że organ ubezpieczenia społecznego na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dysponuje prawem umorzenia kosztów egzekucyjnych w sprawie skarżącej E. D. w formie postanowienia i przyjęcie, że zaskarżone postanowienie miało uznaniowy charakter, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie wskazanej kwalifikacji prawnej zaskarżonej decyzji i uzasadnienia jest całkowicie błędne. Powołana przez Sąd podstawa materialnoprawna zaskarżonej decyzji, tj. cyt.: "art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie, a ponadto podstawa ta została w sposób wadliwy wskazana przez Sąd, bowiem prawidłowa treść dyspozycji art. 28 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (właściwy tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) odnosi się do administracyjnego postępowania egzekucyjnego i stanowi, że we wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej wierzyciel może wskazać środek egzekucyjny. Odnosi się zatem do sytuacji faktycznej i prawnej, która nie zachodzi w niniejszej sprawie. Odrzucić przy tym należy przypuszczenie, że powyższą podstawę prawną zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji wskazał przez pomyłkę, bowiem analiza treści uzasadnienia wyroku dowodzi, iż Sąd konsekwentnie argumentował swoje stanowisko w powołaniu powyższej błędnej podstawy prawnej. Zdaniem organu wnoszącego skargę kasacyjną, uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji, w szczególności błędnie powołana podstawa prawna, błędne wyjaśnienie, brak spójności i logiki wnioskowań, godzi w zasady realizacji prawidłowej kwalifikacji prawnej przedmiotowego stanu faktycznego, wynikające z art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. Sprzeczne z powyższym przepisem jest także stanowisko Sądu pierwszej instancji, polegające na wskazaniu konieczności rozpatrzenia przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku skarżącej z dnia 8 kwietnia 2008 r. - jak wskazał Sąd - w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu było ustalenie przesłanek prawnych w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przypadających od skarżącej jako płatnika. Zarówno wniosek, jak i odwołanie skarżącej zostały ostatecznie rozpatrzone i rozstrzygnięte zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, tj. art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, natomiast w zakresie formalnoprawnym - w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Błędne jest również, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym wniosek skarżącej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek należało rozpatrzyć w formie postanowienia, w oparciu o wskazaną przez Sąd podstawę zawartą w art. 28 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. E. D. nie skorzystała z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu, choć należy podzielić niektóre z uwag dotyczących rzetelności uzasadnienia Sądu pierwszej instancji. Na wstępie rozważań merytorycznych należy jednak zwrócić uwagę, iż stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednakże z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W badanej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które mogłyby świadczyć o nieważności postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim i których zaistnienie powodowałoby konieczność zakończenia sprawy, co do zasady, już na tym etapie postępowania kasacyjnego. Analizując z kolei skargę kasacyjną w aspekcie podniesionych w niej zarzutów zauważyć trzeba, iż nawiązują one do obydwu podstaw kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 p.p.s.a. tj. wnoszący skargę kasacyjną zarzuca Sądowi pierwszej instancji zarówno naruszenie prawa materialnego (ust. 1), jak i (przynajmniej formalnie) naruszenie przepisów procesowych (ust. 2). To z kolei, przy uwzględnieniu treści i sensu regulacji przewidzianej w art. 188 p.p.s.a., co do zasady nakazuje w pierwszej kolejności zbadanie zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, a dopiero następnie (w razie stwierdzenia bezzasadności podnoszonego uchybienia), zarzutu naruszenia prawa materialnego. Wprawdzie powyższa reguła powinna być traktowana jako zasada rządząca sądowoadministracyjnym postępowaniem kasacyjnym, jednakże z uwagi na specyfikę konkretnych zarzutów, jakie w skardze kasacyjnej mogą zostać przez stronę postawione, a zwłaszcza upatrywanie przez nią naruszenia procedury sądowoadministracyjnej - tak jak częściowo ma to miejsce w niniejszej sprawie - w błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, jakiej dano wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, powoduje iż tak sformułowanemu zarzutowi naruszenia p.p.s.a. w istocie bliżej jest do zarzutu naruszenia prawa materialnego, a nie procesowego. W związku z powyższym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, badanie skargi kasacyjnej organu i zaskarżonego nią orzeczenia należy przeprowadzić przez pryzmat widzianych łącznie zarzutów sformułowanych przez stronę, nie zaś pod kątem poszczególnych zarzutów, badanych niejako osobno. Tym samym należy w pierwszej kolejności wyjaśnić pewną niejasność wywodu skargi kasacyjnej, która - w ramach stawianego zarzutu naruszenia prawa materialnego - wskazuje z jednej strony, iż Sąd pierwszej instancji stosował do oceny sprawy przepis art. 28 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst. jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zaś z drugiej strony wskazuje, iż WSA w Gorzowie Wielkopolskim naruszył art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię w tej samej sprawie. Jak można jedynie przypuszczać, podstawą do takich twierdzeń wnoszącego skargę kasacyjną jest - notabene zasadnie podnoszona - co najmniej niefortunna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku (por. str. 4 i 7), w którym Sąd pierwszej instancji w sposób zupełnie oderwany od realiów sprawy wskazuje, że: "materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", oraz "(...) należy stwierdzić, iż organ ubezpieczenia społecznego dysponował prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych w ramach przewidzianego przepisami prawa uznania administracyjnego. W związku z tym w rozpatrywanej sprawie istniała jedynie potencjalna możliwość, a nie obowiązek wydania pozytywnego dla Zobowiązanego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia kosztów. (...) Z faktu, iż zaskarżone postanowienie miało uznaniowy charakter wynika, iż Sąd nie ma możliwości merytorycznej kontroli tego aktu administracyjnego." Biorąc powyższe pod uwagę zauważyć należy, iż pomimo oczywistego błędu w uzasadnieniu orzeczenia (co do powołanej nazwy aktu prawnego), postawione zarzuty nie mogą być uznane za zasadne. Po pierwsze, jest jasne, co wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę kasacyjną wynika właśnie z konsekwentnego wywodu Sądu pierwszej instancji, że w uzasadnieniu wskazano ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a nie ustawę o sus, przez oczywistą omyłkę. To właśnie z całości wywodu uzasadnienia wyroku wynika, a zwłaszcza z powoływanej daty ustawy (13 października 1998 r.), ze wskazanego publikatora (prawidłowo powołany dziennik ustaw) oraz z przytaczanej treści poszczególnych jednostek redakcyjnych stosowanej ustawy, iż WSA w Gorzowie Wielkopolskim, pomimo stwierdzenia, iż podstawę kontrolowanej decyzji stanowił art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74), w istocie stosował art. 28 ustawy o sus. Powyższego poglądu nie jest w stanie obalić dodatkowe twierdzenie organu wnoszącego skargę kasacyjną, iż Sąd w uzasadnieniu wskazuje również na możliwość umorzenia przez ten organ kosztów egzekucyjnych oraz o tym, iż następuje to w drodze postanowienia o charakterze uznaniowym. Jeszcze raz bowiem należy podkreślić, iż całość wywodu Sądu pierwszej instancji, pomimo oczywiście niewłaściwych zapisów uzasadnienia, które się w nim znalazły, utwierdza NSA w przekonaniu, że w kontrolowanym instancyjnie orzeczeniu prawidłowo oceniono decyzję ZUS z dnia [...] września 2008 r. (nr [...]) z zastosowaniem przepisu art. 28 ustawy o sus. NSA podziela uwagi Sądu pierwszej instancji, sformułowane w odniesieniu do kwestii niewłaściwego zbadania przez organ ubezpieczenia społecznego sprawy z wniosku E. D., w szczególności w zakresie jej sytuacji osobistej i możliwości zarobkowych. Podkreślenia wymaga, iż organ działając w ramach uznania administracyjnego (co w niniejszej sprawie ma miejsce i nie podlega jakiejkolwiek dyskusji), ma obowiązek w sposób wyczerpujący i obiektywny rozważyć wszystkie ewentualności, przemawiające za podjętą decyzją. Analizując zaskarżoną decyzję w tym zakresie nie sposób jednak nie zwrócić uwagi, iż uzasadnieniem dla odmowy umorzenia składek było realizowanie przez skarżącą spłat zadłużenia na rzecz innych wierzycieli, co odczytać można jako swoistą negatywną przesłankę do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie składek. Organ zupełnie pominął natomiast ciążący na nim obowiązek ustosunkowania się do uwag odnośnie do stanu zdrowia skarżącej (jedynie wspomina ten fakt), oraz nieterminowego regulowania alimentów na jej troje dzieci przez ich ojca, co istotnie obniża wpływy do "budżetu domowego". Nadto, organ nie rozważył w sposób wyczerpujący zadłużenia jakie posiada skarżąca nie tylko w instytucjach komercyjnych (banki), ale również wobec skarbu państwa (należności z tytułu nieuiszczonych podatków). Nie wziął pod uwagę widzianego całościowo zadłużenia skarżącej (w ZUS, organach podatkowych i bankach) i nie wskazał jasno, czy przy takim poziomie już samych należności publicznoprawnych istnieje realna możliwość spłaty zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie wyłączając formy ratalnej, po ewentualnym częściowym umorzeniu odpowiednich należności. Badając ponownie sprawę E. D. organ powinien rozważyć wskazane okoliczności i na tej podstawie ukształtować swoją ocenę sytuacji skarżącej, wydając w tym zakresie stosowne rozstrzygnięcie. Na marginesie podkreślenia wymaga, iż obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne jest obowiązkiem o charakterze podstawowym, ciążącym zarówno na ubezpieczonym jak i płatniku składek. Obowiązek ten wynika z istoty systemu ubezpieczeń społecznych i każdy podmiot do tego zobowiązany, od ciężaru tego w sposób nieuzasadniony uchylać się nie może, bowiem mogłoby to godzić w podstawy całego systemu zabezpieczenia społecznego. Od zasady tej przewidziano jednakże wyjątki umożliwiające umorzenie nawet całości nieuiszczonych składek w sytuacjach szczególnych. Rolą organu ubezpieczenia społecznego (z założenia powołanego do administrowania m.in. składkami na ubezpieczenie społeczne i dbania o stabilność oraz płynność całego systemu), jest więc rozważenie, czy w świetle okoliczności podnoszonych przez skarżącą, spełnione są warunki umożliwiające odstąpienie od zasady ogólnej - ponoszenia ciężarów na ubezpieczenie społeczne, czy też nie. Przy tego rodzaju ocenach organ musi się kierować obiektywnymi przesłankami, przemawiającymi zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść strony. Z powyższych względów, skarga kasacyjna jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.