I SA/Wa 1360/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., którą na podstawie art. 163 kpa, art. 106 ust. 1, 4 i 5, art. 110 ust. 7, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 oraz art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.) uchylono decyzję Kierownika GOPS w W. nr [...] z dnia [...] maja 2004 r., przyznającą panu J. O. zasiłek stały, zmienioną decyzją tego samego organu administracji nr [...] z dnia [...] października 2006 r., w części przyznającej to świadczenie od dnia 1 lipca 2008 r. i od tego dnia odmówiono przyznania zasiłku stałego W uzasadnieniu decyzji organ przestawił następujący stan faktyczny oraz prawny sprawy: W dniu [...] czerwca 2009 r. Kierownik GOPS w W. wydał decyzję, którą orzekł o uchyleniu w części z dniem 1 lipca 2008 r. własnej decyzji z dnia [...] maja 2004r., przyznającej panu J. O. zasiłek stały. Decyzję zmieniono decyzją tego samego organu administracji z dnia [...] października 2006 r. Jednocześnie orzeczono o odmowie przyznania od dnia 1 lipca 2008 r. prawa do zasiłku stałego. Uchylenie decyzji przyznającej świadczenie nastąpiło z powodu uzyskania informacji, iż J. O. otrzymał świadczenie emerytalne od dnia 1 lipca 2008 r. W tym stanie sytuacja finansowa skarżącego uległa zmianie z uwagi na pozyskanie własnego źródła dochodów, których kwota przekracza wynoszące 477 zł miesięcznie kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Świadczenia z pomocy społecznej mają charakter uzupełniający, przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują możliwości wykorzystywania środków społecznych przez osoby mające możliwość zaspokajania potrzeb życiowych z własnych środków, co wynika z treści art. 2 ust. 1 tego aktu. J. O. w okresie od 1 lipca 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. uzyskiwał równolegle dochód w formie świadczenia emerytalnego i zasiłek stały. Dlatego decyzja o przyznaniu zasiłku stałego została uchylona od 1 lipca 2008 r., zaś panu O. od tego dnia odmówiono przyznania świadczenia. W myśl art. 99 ustawy o pomocy społecznej za okres w którym należna była emerytura i wypłacano zasiłek stały kwota nienależnie pobranego zasiłku zostanie potrącona przez ZUS ze świadczenia emerytalnego i przekazana na rachunek bankowy GOPS w W. Od tej decyzji odwołanie wniósł J. O. Odwołujący się poprosił o odstąpienie od żądania zwrotu wypłaconego za okres od 1 lipca 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. zasiłku stałego, ponieważ świadczenie emerytalne uzyskał dopiero po procesie sądowym w Sądzie Pracy w P., co związane było z koniecznością poniesienia przez niego kosztów kilkakrotnych dojazdów do tego miasta. Poza tym podał, że jest samotny, chory i mieszka w złych warunkach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając złożone odwołanie uznało, że nie podlega ono uwzględnieniu. Sytuację będącą przedmiotem odwołania regulują przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Art. 106 ust. 5 tej ustawy brzmi następująco: "Decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia a także można zmienić łub uchylić decyzję jeżeli wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 11, 12, 107 ust. 3. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Uchylenie decyzji ostatecznej w przypadku J. O. nastąpiło w trybie art. 163 kpa w związku z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej z jednoczesną odmową przyznania świadczenia od 1 lipca 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. Organ podał również, że treść odwołania nie odnosiła się do przedmiotu zaskarżonej decyzji lecz do umorzenia zaległych świadczeń. O umorzenie należności można jednak wystąpić dopiero wtedy, gdy zostanie wydana decyzji orzekająca o obowiązku zwrotu kwoty świadczenia. Decyzja taka jeszcze nie została w ogóle podjęta, zatem prośba o odstąpienie od żądania zwrotu należności jest przedwczesna. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniósł J. O. podnosząc w niej, że nie zataił informacji o swojej sytuacji materialnej, a prawo do emerytury od dnia 1 lipca 2008 r. zostało mu przyznane orzeczeniem Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. Dlatego żądanie od niego zwrotu całego świadczenia wraz z odsetkami jest dla niego krzywdzące. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Punktem wyjścia jest ocena charakteru decyzji administracyjnych wydawanych na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten brzmi, iż: "decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12, i 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody." W sytuacji gdy decyzja wydana na niekorzyść strony stanie się ostateczna, dokonuje się weryfikacja lub odebranie praw nabytych przez stronę a jednocześnie naruszona zostaje zasada trwałości decyzji ostatecznych. W redakcji tego artykułu wyraźnie ustawodawca posługuje się pojęciami: "zmienia" i "uchyla". Oznacza to, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jak i jej uchylenie ma charakter konstytutywny. Wynika to z faktu, że decyzja taka wpływa na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń z pomocy społecznej gdyż zmienia ich wysokość, odmiennie kształtuje lub wręcz je odbiera. Ze względu na ten właśnie konstytutywny charakter decyzja taka może wywierać wyłącznie skutki ex nunc tj. na przyszłość. Podobny charakter mają decyzje wydane na podstawie art. 155 czy 161 k.p.a. Brak zatem jakichkolwiek podstaw by uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej ex tunc tj. wstecz, np. z chwilą zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego. Skutki uchylenia decyzji administracyjnej ex tunc wiązać należy tylko i wyłącznie z decyzjami deklaratoryjnymi tj. takimi, które potwierdzają pewien zaistniały już stan rzeczy, a decyzje tego rodzaju, jak była mowa wyżej - nie są wydawane na gruncie ustawy o pomocy społecznej (podobnie w tezie wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 marca 2004 r. I SA 2337/2003). Przenosząc powyższe na grunt sprawy decyzja Kierownika GOPS w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. mogła mieć jedynie charakter konstytutywny i jako taka zakresem mogła objąć jedynie wysokość świadczeń z tytułu zasiłku stałego w okresie po jej wydaniu, natomiast nie mogła, jak orzekły organy sięgnąć swoim zakresem do zasiłku pobranego już przez J. O. w okresie od 1 lipca 2008 r. Stanowi to naruszenie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że organy dokonały błędnej wykładni art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej przez co dopuściły się naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, co z kolei uzasadnia na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji dokona oceny wpływu ujawnienia nowej okoliczności w postaci uzyskania dochodu przez skarżącego w okresie pobierania zasiłku okresowego od 1 lipca 2008 r. na decyzję z dnia [...] maja 2004 r. z uwzględnieniem zasady konstytutywności decyzji i jej skutkiem działania ex nunc. W pkt II Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.