II FZ 104/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia del. WSA : Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Po 965/09 w zakresie cofnięcia prawa pomocy przyznanego skarżącemu postanowieniem z 23 lipca 2008 r. w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 7 kwietnia 2008 r. r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 21 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Po 965/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 249 w związku z art. 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - p.p.s.a.), cofnął przyznane skarżącemu postanowieniem z 23 lipca 2008 r. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w sporządzonym na urzędowym formularzu w dniu 27 czerwca 2008 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie ze względu na trudną sytuację materialną. Skarżący oświadczył, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w stosunku do córki i nie pozostaje on z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi około 850 zł netto. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący podał, że nie pozostaje w związku małżeńskim z W. B. Nie posiada żadnych kont, lokat i rachunków bankowych, a koszty miesięcznego utrzymania wynoszą około 760 zł. Opłaty za media, energię elektryczną i gaz ponosi właścicielka mieszkania W. B. Skarżący oświadczył, że nie posiada telefonu komórkowego, własnego telewizora i radia, samochodu osobowego, nie ma również do spłaty żadnych kredytów. Ze względu na ciężką sytuację materialną nie ponosi żadnych kosztów związanych z leczeniem, pomimo zdiagnozowanych schorzeń stawów i naczyń krwionośnych. Oświadczył również, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów. Mieszkanie, w którym mieszka należy do byłej żony. Do pisma załączył m.in. kserokopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że dochód skarżącego w 2006 r. z tytułu wynagrodzenia wyniósł 9.247,80 zł, zaś w 2007 r. 8.576,06 zł, kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 23 października 2001 r., sygn. akt IC 2154/01, w sprawie o rozwód, kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego i leczenia w trybie jednodniowym, zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości zarobków z dnia 15 lipca 2008 r. W oparciu o powyższe dane postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 lipca 2008 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 2 września 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. przedłożył Sądowi do akt uwierzytelnione kserokopie dokumentów w postaci: - pisma Ministerstwa Sprawiedliwości Centralnej Informacji o Zastawach Rejestrowych Krajowego Rejestru Sądowego oraz Ksiąg Wieczystych w Warszawie, nr [...], - odpisu zupełnego księgi wieczystej o nr [...], wg stanu na dzień 18 kwietnia 2008 r., wskazujący na współudział skarżącego we własności nieruchomości dla której urządzono niniejszą księgę wieczystą, - wydruki komputerowe z Serwisu Prawno - Gospodarczego Lexis Nexis, z których wynika, iż skarżący jest wspólnikiem spółki z o.o. A. w P., ul. M.[...], wpis do KRS nr [...]. Na podstawie tych dokumentów Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący nie ujawnił wszystkich okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej, co ma wpływ na zasadność przyznanej pomocy prawnej. Przede wszystkim we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący zataił fakt, że posiada współudział we własności nieruchomości, co wynika jednoznacznie z odpisu zupełnego księgi wieczystej, wg stanu na dzień 18 kwietnia 2008 r. Oczywiście nie sposób wykluczyć, ze przed złożeniem wniosku z dnia 27 czerwca 2008 r. skarżący zbył powyższy udział w nieruchomości, ale wówczas winien ujawnić dochód z tej sprzedaży. Tymczasem z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący nie poczynił żadnych oszczędności na poczet kosztów ewentualnego procesu, gdyż nie przewidywał możliwości wydania zaskarżonej decyzji. Powyższe twierdzenie pozostaje w sprzeczności z faktami, gdyż zaskarżona decyzja została doręczona stronie 18 kwietnia 2008 r. (kiedy skarżący był współwłaścicielem nieruchomości), a skargę wniesiono w dniu 15 maja 2008 r. Skarżący pominął również fakt, że jest wspólnikiem spółki A. w P. Zdaniem Sądu, okoliczność ta nie została ujawniona, bo jak wskazuje doświadczenie życiowe, strona mogła z tego tytułu uzyskiwać dodatkowe dochody. Tymczasem w uzupełnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów poza wynagrodzeniem netto w wysokości 850,17 zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał przedstawione przez skarżącego dane za niepełne, a przez to niewiarygodne, stąd też nie mogły być one podstawą do udzielania prawa pomocy. Wbrew pierwotnej ocenie dokonanej w postanowieniu z dnia 23 lipca 2008 r., z dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy nie wynikało, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie okazało się, że okoliczności, na podstawie których przyznano prawo pomocy nie istniały, albowiem skarżący zataił przed Sądem istotne fakty. Z uwagi na powyższe brak było podstaw do przerzucenia ciężaru ponoszenia kosztów niniejszego postępowania na Skarb Państwa, a w efekcie na innych współobywateli. W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 243 i nast. p.p.s.a., polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym oraz wydanie ponownie postanowienia o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie skarżącego z opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nigdy nie pobierał żadnego wynagrodzenia, w szczególności jakiejkolwiek dywidendy jako wspólnik spółki kapitałowej A. Podkreślił, że pomimo zgłoszenia tej spółki do Rejestru Przedsiębiorców, od 2003 r. nie prowadziła ona żadnej działalności gospodarczej. Spółka nie składała w powyższym zakresie jakichkolwiek sprawozdań finansowych, zaś wskazany wpis do KRS-u jest jedynym potwierdzeniem jej istnienia. Ponadto skarżący dodał, że od 2003 r. nie ma żadnego kontaktu z ówczesnymi udziałowcami spółki, ani też z członkami zarządu. Skarżącemu nieznane są przyczyny niewykreślenia spółki z rejestru. Skarżący wskazał również, że jako osoba fizyczna dokonał zakupu dwóch mieszkań-kawalerek, które miały powstać w S. przy ul. Ś. [...]. Jednak mieszkania te nigdy nie powstały, a skarżącemu przypisano udział we wspólnej nieruchomości gruntowej, na której osiedle I. miało powstać. Powyższa inwestycja od paru lat nie była realizowana ze względu na brak inwestora, wstrzymane zostały także pozwolenia na budowę. Tym sposobem nie można dokonać sprzedaży w/w nieruchomości, w celu pozyskania jakichkolwiek środków finansowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Dyrektor Izby Skarbowej w P., mógł zweryfikować potencjalny fakt uzyskiwania dodatkowych dochodów przez skarżącego, poprzez sprawdzenie jego corocznych deklaracji podatkowych począwszy od 2003 r. Tego jednak organ nie zrobił, co zdaniem skarżącego zaważyło na wadliwej argumentacji i wydaniu przez Sąd I instancji wadliwego postanowienia. Skarżący wskazał, że nie jest w dalszym ciągu w stanie ponosić kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację majątkową, gdyż jego miesięczne wynagrodzenie z tytułu pracy nie zwiększyło się. W związku z powyższym dochód osiągany z wykonywanej pracy musi przeznaczać tylko i wyłącznie na utrzymanie siebie i zaspokojenie swoich najprostszych potrzeb życiowych oraz wykonywanie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Poza tym wskazał, że jego stan zdrowia nie uległ poprawie i oczekuje na kolejne badania u specjalisty z zakresu reumatologii. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też, zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (art. 200 p.p.s.a.). Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania sytuacji majątkowej i rodzinnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona zostaje pouczona - stosownie do treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego - o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Zgodnie z art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z przepisu tego wynika, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić w wypadku, gdy strona wprowadziła sąd w błąd, co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych. W niniejszej sprawie Sąd I instancji, orzekając o cofnięciu przyznania prawa pomocy ocenił okoliczności powołane przez stronę skarżącą, a w tym dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy konfrontując je z informacjami zawartymi w kserokopiach dokumentów przesłanych przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. w dniu 2 września 2008 r., które poddają w wątpliwość rzetelność oświadczenia skarżącego i z których wynika, że skarżący oprócz majątku ujawnionego we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest współwłaścicielem nieruchomości oraz wspólnikiem spółki z o.o. w P. Skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy - wbrew wyraźnemu pouczeniu zawartemu w formularzu - nie podał tych okoliczności. Wyraźnie w rubryce nieruchomości wpisał, że nic nie posiada, a rubryka dodatkowe informacje o stanie majątkowym była pusta. Należy zwrócić uwagę, że w piśmiennictwie wyrażany jest pogląd, że "każdorazowo sąd powinien cofnąć przyznanie prawa pomocy, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych" (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka - Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", LexisNexis Warszawa 2007, str. 271). W tym przypadku trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarżący zataił swój prawdziwy stan majątkowy. Uzasadniało to wniosek, że nie wykazał on w sposób niewątpliwy niemożliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Cofnięcie prawa pomocy na podstawie art. 249 p.p.s.a. było zatem prawidłowe. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.