II SA/Wa 1882/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), WSA Bronisław Szydło, Protokolant Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], umarzającą – na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – zwaną dalej kpa, postępowanie w sprawie przyznania E. P. renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – zwaną dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS. W uzasadnieniu Prezes ZUS wyjaśnił, że zgodnie z treścią przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem E. P. nie spełnia ostatniego ze wskazanych wyżej warunków, ponieważ z tytułu całkowitej niezdolności do pracy otrzymuje rentę w zwykłym trybie, stąd wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku Prezes ZUS uznał za bezprzedmiotowy i umorzył postępowanie. Prezes ZUS dodał również, że przepisy ustawy nie przewidują zbiegu świadczenia w drodze wyjątku ze świadczeniami przyznawanymi w zwykłym trybie, zatem otrzymywanie renty z tytułu niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania renty w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. P. podniosła, że jej obecne dochody nie zaspokajają wszystkich potrzeb. Dodała, że domaga się renty również z uwagi na fakt, że otrzymywała ją jej nieżyjąca już starsza siostra, a w ocenie skarżącej po śmierci siostry jej renta powinna przypaść skarżącej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że ani sąd okręgowy, ani apelacyjny nie stwierdziły, by skarżąca nabyła prawo do renty rodzinnej ustawowej. Nadto niemożliwe jest przejście renty siostry na skarżącą nawet w drodze wyjątku, ani też potraktowanie renty rodzinnej wyjątkowej jako dodatku do zbyt niskiego, zdaniem skarżącej, dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ale z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżąca. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w myśl którego Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z treścią art. 105 § 1 kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Natomiast bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, stąd nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006, s. 489). Należy jednak odróżnić bezprzedmiotowość postępowania od sytuacji, w której brak jest przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Umorzenie postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości będzie miało miejsce, gdy w sprawie zaistnieje przeszkoda procesowa do jej merytorycznego zakończenia. W doktrynie przyjmuje się na ogół, że przedmiotem ogólnego postępowania jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 kpa, co prowadzi do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wydanie II, Zakamycze 2005, s. 619). Wyjaśnić zatem należy, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Tymczasem zarówno w zaskarżonej, jak i w poprzedzającej ją decyzji Prezes ZUS podniósł, że E. P. posiada środki utrzymania, ponieważ otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy w zwykłym trybie, co oznacza, że wniosek skarżącej o przyznanie renty w drodze wyjątku został rozpatrzony merytorycznie. Posiadanie bowiem środków utrzymania stanowi przeszkodę materialnoprawną uzyskania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, nie zaś procesową. Należy jednak w pełni zgodzić się z Prezesem ZUS, że w przypadku pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy na warunkach ustawowych nie można otrzymać jednocześnie świadczenia w drodze wyjątku. Jest ono bowiem przewidziane i skierowane tylko dla osób, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS rozpozna wniosek skarżącej oceniając czy w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a następnie wyda decyzję merytoryczną (o przyznaniu albo odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia). Z uwagi zaś na treść rozstrzygnięcia zbędne było rozpoznawanie sprawy pod kątem zarzutów podniesionych w skardze. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.