I OW 75/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska, Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia WSA del. do NSA Monika Nowicka (spr.), Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta m. st. Warszawy o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem m. st. Warszawy a Prezydentem Miasta Wrocławia w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie skierowania W. R. do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Wrocławia jako organ właściwy w sprawie. Wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2009 r. Prezydent m. st. Warszawy – działając na zasadzie art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – wystąpił o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego, zaistniałego pomiędzy działającym z upoważnienia Prezydenta m. st. Warszawy - Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w Warszawie a działającym z upoważnienia Prezydenta Wrocławia - Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu odnośnie właściwości w rozpoznaniu wniosku o skierowanie W. R. do domu pomocy społecznej, wnosząc o wskazanie – jako właściwego do rozpatrzenia w/w wniosku – Prezydenta Wrocławia działającego poprzez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że W. R. (ur. [...] 1923 r.) zamieszkuje we Wrocławiu przy ul. [...], w 3-pokojowym własnościowym lokalu mieszkalnym. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. (netto). W/w posiada dwóch dorosłych synów tj. L. R. oraz J. R. Obydwaj synowie mieszkają na stałe w Stanach Zjednoczonych. W. R. leczy się m.in. z powodu [...],[...], nowotworu [...], nadciśnienia tętniczego oraz przewlekłej niewydolności krążenia. Jest też osobą niedosłyszącą, korzysta z aparatu słuchowego. Wymaga stałej pomocy osób drugich w życiu codziennym, zarówno w formie usług gospodarczych (m.in. przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, itp.), jak i usług pielęgnacyjnych (m.in. pomocy w dbałości o higienę osobistą oraz w ubieraniu się). Postanowieniem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2008 r. (sygn. akt [...]) orzeczono o całkowitym ubezwłasnowolnieniu W. R. z powodu głębokiego zespołu otępiennego. Na podstawie zaś postanowienia Sądu Rejonowego we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2009 r. (sygn. akt [...]) jego opiekunem prawnym został ustanowiony syn – L. R., zameldowany wprawdzie we Wrocławiu przy ul. [...], ale zamieszkały na stałe [...] USA ( vide: zaświadczenie Sądu z dnia [...] lutego 2009 r. ). Pismem z dnia [...] marca 2009 r. działający w imieniu W. R. jego opiekun prawny – L. R. wystąpił do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu o przyjęcie jego ojca do domu pomocy społecznej, z uwagi na fakt, że zainteresowany nie jest w stanie samodzielnie egzystować w środowisku i wymaga całodobowej, kompleksowej opieki. Biorąc powyższe pod uwagę wnioskodawca podniósł, że - zgodnie z art. 21 § l pkt 3 k.p.a. - właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: w innych sprawach według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju – według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma zaś w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. W związku z powyższym, ponieważ w przedmiotowej sprawie ostatnim miejscem zamieszkania w kraju opiekuna prawnego L. R. był Wrocław - to właściwym do rozpoznania wniosku o umieszczenie W. R. w domu pomocy społecznej winien być Ośrodek we Wrocławiu. Ponadto wskazano też, że w myśl art. 21 § 2 k.p.a., jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w § l, to sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, a zatem regulacja ta przemawiałby również za właściwością w/w Ośrodka. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Wrocławia działający poprzez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu wniósł o wskazanie jako organu właściwego do prowadzenia postępowania i wydania decyzji w niniejszej sprawie, Prezydenta m. st. Warszawy – Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej dla Dzielnicy [...]. W uzasadnieniu swego stanowiska organ zauważył, że zgodnie z art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się wg miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa ta nie definiuje jednak pojęcia "miejsca zamieszkania" co oznacza, że należy w tym przypadku posłużyć się definicją zawartą w kodeksie cywilnym. W myśl natomiast art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W przedmiotowej sprawie – zdaniem Prezydenta Wrocławia - winien mieć zastosowanie art. 27 k.c., który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna, który w tym przypadku mieszka w Stanach Zjednoczonych. Pogląd natomiast reprezentowany przez wnioskodawcę, że w niniejszej sprawie miałby zastosowanie przepis wskazujący na ostatnie miejsce zamieszkania opiekuna w Polsce nie był trafny ponieważ opiekun nie jest osobą bezdomną. Z tego względu w tym przypadku – jak wywodził uczestnik postępowania – winien mieć zastosowanie art. 569 § 1 k.p.c. stanowiący, że właściwy w sprawie jest wyłącznie sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć a w braku miejsca zamieszkania – sąd opiekuńczy miejsca pobytu. Jeżeli brak i tej podstawy – właściwy jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy. Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne rozpoznają – na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), z zastrzeżeniem art. 22 § 1 k.p.a. – spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny ( także o właściwość), o którym mowa w art. 4 w/w ustawy procesowej należy zaś rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy ( spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia ( spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie spór zaistniały pomiędzy Prezydentem m. st. Warszawy - Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w Warszawie a Prezydentem Wrocławia - Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu był sporem negatywny i dotyczył skierowania W. R. do domu pomocy społecznej. Istota sporu sprowadzała się więc do ustalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, który z w/w organów jest właściwy do wydania rozstrzygnięcia w powyższej sprawie. Przepisem określającym właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362). Zgodnie z jego treścią, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do powyższej placówki. – art. 59 ust. 1 omawianej ustawy. Oznacza to, że w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej właściwym do jej rozstrzygnięcia będzie zawsze organ gminy miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Biorąc powyższe pod uwagę zgodzić się w tym wypadku należy z Prezydentem Wrocławia, że ponieważ ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", w tej kwestii należy odnieść się do przepisów ogólnych kodeksu cywilnego. Z materiału dowodowego wynikało, iż W. R. jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie i reprezentuje go opiekun prawny. Z tego powodu znajdzie tu zastosowanie art. 27 k.c., który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Z akt sprawy wynikało także, że opiekun prawny W. R. tj. jego syn L. R. zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych a zatem należało przyjąć, że miejscem zamieszkania strony niniejszego postępowania administracyjnego jest ten kraj. Z materiału dowodowego wynikało jednak również, że L. R. nadal jest zameldowany we Wrocławiu w lokalu, do którego tytuł prawny posiada jego ojciec i w którym to lokalu cały czas przebywa. Powyższe pozwala na stwierdzenie, że ostatnim, znanym miejscem zamieszkania ( pobytu) L. R. w Polsce był Wrocław. Zgodnie więc z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. trzeba uznać, że ponieważ ostatnim miejscem zamieszkania ( pobytu) w kraju podopiecznego, będącego stroną postępowania administracyjnego był Wrocław, to organem właściwym do rozstrzygnięcia wniosku o umieszczenie W. R. w domu pomocy społecznej jest – jak słusznie twierdził wnioskodawca - organ gminy Wrocław. Z uwagi na stanowisko zawarte w dalszej części odpowiedzi na wniosek wyjaśnić należy, że postępowanie przed organami administracyjnymi i w związku z tym kwestie odnoszące się do ich właściwości są uregulowane w kodeksie postępowania administracyjnego i nie mają tu zastosowania przepisy kodeksu postępowania cywilnego, dotyczące do właściwości sądów. Przepis zaś art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. nie zawiera ograniczenia, iż ma on jedynie zastosowanie w przypadku osób bezdomnych. Przepis ten dotyczy wszystkich sytuacji, gdy (w braku przepisów szczególnych) strony nie mają miejsca zamieszkania w kraju, ale znane jest ich ostatnie miejsce zamieszkania ( pobytu) w Polsce. Konkludując więc, należało wskazać jako organ właściwy do rozpoznania sprawy o umieszczenie W. R. w domu pomocy społecznej Prezydenta Wrocławia działającego poprzez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu.