I OW 113/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędziowie NSA Jerzy Stelmasiak del.WSA Leszek Kamiński Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza M. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem M. a Wójtem Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku B. O. w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych postanawia: wskazać Wójta Gminy K. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku. Wnioskiem z dnia 6 lipca 2009 r. Burmistrz M. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w M. a Wójtem Gminy K. w przedmiocie rozstrzygnięcia wniosku B. O. w sprawie o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem z dnia [...] 2009 r. Wójt Gminy K. przekazał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. podanie B. O. - zamieszkałego [...] 29, K. - o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że skoro decyzja przyznająca zaliczkę alimentacyjną na rzecz wierzyciela została wydana przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., to tylko ten organ jest uprawniony do dokonywania umorzeń, o których mowa w art. 30 § 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M. zaznaczył, iż B. O. w dniu 8 października 2008 r. zwrócił się do tego Ośrodka o umorzenie zaległości alimentacyjnych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Na podstawie art. 9a w związku z art. 12, art. 16 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej Ośrodek wydał decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, Nr [...]. Decyzją z dnia [...] 2009 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Podkreślono, że z dniem 1 października 2008 r. utraciła moc powołana wyżej ustawa - z mocy art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7). W myśl art. 43 § 1 nowej ustawy "egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu aż do zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów." Przepis przejściowy zawarty w art. 43 § 2 tejże ustawy dopuścił jedynie możliwość zawieszenia lub umorzenia egzekucji zaliczek alimentacyjnych za zgodą organu właściwego wierzyciela. Brak zaś przepisów przejściowych dotyczących zasady stosowania ulg w dochodzeniu zwrotu zaliczek alimentacyjnych powoduje konieczność rozpatrywania tych spraw przez organy administracji publicznej w oparciu o przepisy obowiązujące w chwili orzekania przez te organy. Z treści art. 30 § 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że organ właściwy dłużnika (a nie wierzyciela) może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 § 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji winien wezwać stronę do sprecyzowania treści żądania, tj. czy wniosek dotyczy umorzenia zaliczki alimentacyjnej czy też umorzenia egzekucji zaliczki i określić swoją właściwość z uwzględnieniem art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem Ośrodka Pomocy Społecznej w M. - zgodnie z art. 30 § 1, art. 43 § 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - niewłaściwym było przekazanie podania przez Wójta Gminy K., gdyż Ośrodek Pomocy Społecznej w M. jest organem właściwym wierzyciela i jedynie według art. 43 § 2 może wyrazić lub nie zgodę na umorzenie należności. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy K. stwierdził, że właściwym do rozstrzygnięcia sprawy z wniosku B. O. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest Burmistrz M.. Zaliczkę tę wypłacał Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. - jako organ właściwy wierzyciela - na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Wprawdzie z dniem 1 października 2008 r. ustawa ta straciła moc w oparciu o art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), lecz w myśl art. 41 nowej ustawy ( przepis przejściowy ), sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Tym samym, zdaniem Wójta Gminy K., w niniejszej sprawie należy zastosować przepis art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych..., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Obowiązek zapłaty zaliczki powstał z dniem wydania decyzji o jej przyznaniu, a zatem stosowanie przepisów nowej ustawy jest nieuzasadnione. Wskazany zaś przez wnioskodawcę art. 43 § 1 ustawy dotyczy egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek i w przypadku jego braku należałoby stosować do postępowania przepisy nowej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej "p.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 tej ustawy spory te rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało uruchomione na skutek wniosku B. O. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. We wniosku tym B. O. podniósł, iż nie jest w stanie - ze względu na stan zdrowia i stan majątkowy - spłacić należności powstałej z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na rzecz dzieci. Zaliczki alimentacyjne na rzecz dzieci B. O. wypłacał Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M. - organ właściwy wierzyciela - na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Z dniem 1 października 2008 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Z tym dniem straciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) - art. 47 nowej ustawy. Przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) stanowi, iż organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy ( w łącznej wysokości wskazanej w pkt 1- 3 ). W powołanym wyżej przepisie art. 28 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy jest mowa o należnościach powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Należność, której umorzenia dochodzi B. O., jest właśnie należnością powstałą z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym, tj. dzieciom B. O. na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. A zatem, należność, o której umorzenie wnosi B. O. jest należnością, o jakiej mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). W tym stanie rzeczy organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest organ właściwy dłużnika. W myśl zaś art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym dłużnika - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. W niniejszej sprawie dłużnikiem alimentacyjnym jest B. O., zamieszkały: [...] 29, K. To zaś oznacza, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku B. O. o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jest Wójt Gminy K. Powyższej oceny nie może zmienić okoliczność, iż zaliczkę alimentacyjną na rzecz osób uprawnionych do alimentów wypłacał Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M. (organ właściwy wierzyciela). Także przepis art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszego sporu o właściwość. Przepis ten, przewiduje, iż sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Tymczasem niniejsza sprawa nie jest sprawą o zaliczkę alimentacyjną, lecz sprawą powstałą już w wyniku wypłaty zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym (wierzycielowi) - dotyczy kwestii umorzenia wypłaconej zaliczki tj. "uwolnienia" dłużnika od obowiązku zwrotu należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.