I OW 173/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie NSA Jerzy Stelmasiak del.WSA Leszek Kamiński (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Grudziądza o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Grudziądza a Prezydentem Miasta Bielska-Białej w przedmiocie rozpoznania wniosku M. K. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Grudziądza jako organ właściwy do rozpoznania wniosku. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Grudziądzu, zw. dalej MOPR w Grudziądzu, złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Prezydentem Bielska-Białej jako organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku M. K. o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący. Pismem z dnia [...] lipca 2009 r. M. K., zam. przy ul. [...] w Grudziądzu zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bielsku-Białej, zw. dalej MOPS w Bielsku Białej, o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wniosek swój uzasadnił tym, iż jest osobą bezrobotną, korzystającą z pomocy społecznej, chorującą i ponoszącą duże wydatki na alimenty. Wniosek ten został skierowany do organu właściwego wierzyciela w rozumieniu art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7, ze zm.), zw. dalej ustawą. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r., znak [...], Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w Bielsku-Białej, przekazał do MOPR w Grudziądzu wniosek M. K., jako do organu właściwego. Ze stanowiskiem tym nie zgodził się Dyrektor MOPR w Grudziądzu, wskazując we wniosku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewidziano dwa przypadki umorzenia należności. Po pierwsze, umorzenie należności może mieć miejsce, gdy dłużnik alimentacyjny systematycznie przez określony czas spłaca swoje zadłużenie. Po drugie, umorzenie może nastąpić na wniosek dłużnika alimentacyjnego i nie jest ono związane ze spłacaniem zadłużenia. W każdym z tych dwóch przypadków inaczej ustawodawca określił właściwość rzeczową, w pierwszym organem właściwym jest organ właściwy dłużnika (art. 30 ust. 1 ustawy), w drugim organem tym jest organ właściwy wierzyciela (art. 30 ust. 2 i 3 cyt. ustawy). Prezydent Bielska-Białej jest w tej sprawie organem właściwym wierzyciela, a Prezydent Grudziądza organem właściwym dłużnika, wobec czego wniosek M. K. powinien zostać rozpatrzony na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem organem właściwym jest Prezydent Bielska-Białej. Wnioskujący i MOPS w Bielsku-Białej nie mają wspólnego organu wyższego stopnia, gdyż dla skarżącego jest to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu, dla strony przeciwnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej. Z tego względu z uwagi na spór miedzy organami MOPR w Grudziądzu pismem z dnia [...] września 2009 r. złożył wskazany na wstępnie wniosek. MOPS w Bielsku-Białej, działając z upoważnienia Prezydenta Bielska-Białej, w odpowiedzi na wniosek wskazał, że okoliczności faktyczne między stronami są bezsporne, jednakże nie zgadza się z ocenami prawnymi skarżącego wywiedzionymi w jego wniosku z dnia [...] września 2009 r. Wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 (należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego), pkt 2 (należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych) i pkt 4 ustawy (należności likwidatora funduszu alimentacyjnego), w łącznej wysokości: - 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; - 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; - 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W sytuacji opisanej w art. 30 ust. 1 ustawy organem właściwym do umorzenia należności jest organ właściwy dłużnika, co w niniejszym wypadku zgodnie z definicją z art. 2 pkt 9 ustawy oznacza wnioskującego. Na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organem właściwym wierzyciela zgodnie z definicją z art. 2 pkt 10 ustawy jest Prezydent Miasta Bielska-Białej. Przesłanką do udzielenia ulgi w jakiejkolwiek postaci jest sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, jednakże MOPS w Bielsku-Białej wskazał, że zastosowanie ulgi na podstawie art. 30 ust.2 ustawy możliwe jest jedynie wobec wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. świadczeń wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy. W przedmiotowej sprawie dłużnik alimentacyjny pismem z dnia [...] lipca 2009 r. wniósł o umorzenie zaległości alimentacyjnej, na którą składało się prócz świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, zaległa zaliczka alimentacyjna w wysokości [...] zł, a zatem należność inna niż rodzaj świadczeń wymienionych w art. 30 ust.2 ustawy. Zaliczka alimentacyjna była przyznawana wierzycielce w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. i od 1 września 2006 r. do 28 lutego 2007 r. Natomiast od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 30 września 2009 r. wierzycielka miała przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Na dzień pisania niniejszej odpowiedzi organ nie wydał decyzji o zwrocie należności dłużnikowi alimentacyjnemu zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy wraz z ustawowymi odsetkami, jednakże toczy się w tym zakresie postępowanie zainicjowane zawiadomieniem o wszczęciu z dnia 1 października 2009 r. Zatem skoro do dnia sporządzenia odpowiedzi na wniosek organ nie wskazał dłużnikowi decyzją administracyjną jaka jest wysokość wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz nie wyliczył mu ustawowych odsetek to wniosek dłużnika w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy w zakresie umorzenia wypłaconych wierzycielce świadczeń z funduszu jest zdaniem organu przedwczesny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do treści art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zw. p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 tej ustawy spory te rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało uruchomione na skutek wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. We wniosku tym podniesiono, iż wnioskodawca nie jest w stanie, ze względu na stan bezrobocia i stan majątkowy, spłacić należności powstałej z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (organ właściwy wierzyciela) na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Z dniem 1 października 2008 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.). Z tym dniem straciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), jak wynika z art. 47 nowej ustawy. Przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.) stanowi, iż organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy ( w łącznej wysokości wskazanej w pkt 1- 3 ). W ust. 1 pkt 2 tego ostatniego przepisu jest mowa o należnościach powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Należność zaś objęta wnioskiem o umorzenie, jest należnością powstałą z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a więc jest należnością, o której mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tej sytuacji organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest organ właściwy dłużnika. W myśl zaś art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym dłużnika oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Wobec tego, że dłużnik alimentacyjny zamieszkuje na terenie m. Grudziądz oznacza to, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jest Prezydent Miasta Grudziądz. Przepis art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) przewidujący, iż sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszego sporu o właściwość, gdyż niniejsza sprawa nie jest sprawą o zaliczkę alimentacyjną, lecz sprawą powstałą już w wyniku wypłaty zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym (wierzycielowi ) i dotyczy umorzenia wypłaconej zaliczki tj. "uwolnienia" dłużnika od obowiązku zwrotu należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.