I OZ 110/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na pkt 1 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 698/09 oddalający wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Kielcach z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w pkt 1 oddalił wniosek J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych, oddalił wniosek o ustanowienie adwokata (pkt 2) oraz ustanowił dla skarżącej radcę prawnego w pkt 3 powołanego orzeczenia. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż z formularza złożonego przez J. S. wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wraz z mężem. Jako majątek wskazała dom o powierzchni [...]m2 i nieruchomość rolną o powierzchni [...]ha wraz z budynkami gospodarczymi. Podała, że nie osiąga żadnych dochodów z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, albowiem jest ono nierentowne z uwagi na niską klasę gruntów. Dopłaty do gospodarstwa z Unii Europejskiej zostały z kolei zawieszone ze względu na toczące się postępowania sądowe i administracyjne w przedmiocie ustalenia granic gruntów. Jedynym dochodem rodziny jest emerytura męża w wysokości [...] zł miesięcznie. Z dołączonych do wniosku wydruków bankowych wynika, że mąż J. S. spłaca 2 kredyty w ratach po [...] zł i [...] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni opłaca kwartalną składkę na KRUS w wysokości [...] zł. Do wniosku dołączyła ponadto faktury miesięcznych opłat za telefon komórkowy w wysokości [...] zł i [...] zł, faktury opłat za energię elektryczną w wysokości [...] zł, [...] zł i [...] zł, jak również liczne rachunki za kserokopie dokumentów z ewidencji gruntów. Oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd I instancji stwierdził, że J. S. nie wykazała, że jest osobą żyjąca w ubóstwie, pozbawioną środków do zaspokojenia elementarnych potrzeb swoich i rodziny. Sąd uznał, że skarżąca, przy dochodach męża w wysokości [...] zł na dwuosobową rodzinę, jest w stanie wygospodarować środki finansowe na wpis od skargi w wysokości 200 zł oraz pokryć ewentualne koszty postępowania na późniejszym etapie postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skarżąca nie jest natomiast w stanie przy wykazanych dochodach ponieść kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika z wyboru. Zażalenie na powyższe postanowienie, w części oddalającej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wniosła J. S. Wnosząca zażalenie wskazała, że jej sytuacja jest wyjątkowa, bowiem pozbawiona jest środków finansowych, jej gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, zdana jest na utrzymanie męża, którego dochody nie są wystarczające na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto, środki finansowe pochłaniają zaciągnięte cztery kredyty oraz liczne rachunki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia. Oceniając sytuację majątkową i możliwości płatnicze J. S., Sąd pierwszej instancji, właściwie uznał, że nie uzasadnia ona przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie podkreślenia wymaga fakt, że małżonek skarżącej uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu świadczeń emerytalnych. Wprawdzie dochód ten nie jest znaczny, a strona ponosi także koszty związane z obowiązkiem regulowania zadłużenia wobec banków, jednakże nie można stwierdzić, aby była osobą, wobec której istnieje możliwość zastosowania zwolnienia od kosztów wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego. J. S. nie jest zatem w żadnym przypadku osobą pozbawioną dochodów i znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Za nieuzasadnione należy uznać zarzuty podnoszone w zażaleniu, iż zaciągnięte kredyty uniemożliwiają uiszczenie kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczą one o możliwościach płatniczych strony, przez co wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy. Ponadto, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. W szczególności odnosi się to do sytuacji, w których wpis od skargi nie jest duży (wynosi np. 100 – 200 zł). Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). Mając powyższe na uwadze i uznając zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.