I SA/Bk 514/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 05 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi K. B. – B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania kserokopii dokumentów oddala skargę. W trakcie postępowania, kontrolnego prowadzonego wobec Pana K. B.-B., Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. wydał 19 lutego 2009 r. postanowienie o włączeniu do akt jako dowód w sprawie kserokopii dokumentów przekazanych przez Komendę Miejską Policji w B., w postaci trzech protokołów spisu z natury, sporządzonych [...] grudnia 2008 r. w garażu domu mieszkalnego oraz miejscach związanych z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą. W związku z tym faktem pełnomocnik podatnika złożył do organu prowadzącego postępowanie kontrolne wniosek o wydanie z akt sprawy kserokopii owych dokumentów. Jednak postanowieniem z [...] marca 2009 r. Dyrektor UKS w B. odmówił ich wydania uzasadniając to tym, że przedmiotowe dokumenty pochodzą z akt postępowania karnego prowadzonego przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w B., który nie wyraził zgody na wydawanie ich kopii i odpisów. Na skutek wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w B. wydanym [...] maja 2009 r. postanowieniem uchylił powyższe postanowienie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy stwierdził, iż aby odmówić stronie prawa do wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, muszą być spełnione przesłanki z art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej, tj. w aktach sprawy powinny znajdować się dokumenty objęte ochroną tajemnicy państwowej lub dokumenty, które organ podatkowy wyłączył z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Zdaniem organu odwoławczego dokumenty, których dotyczył wniosek o wydanie kopii nie były objęte ochroną tajemnicy państwowej, jak również nie zostały wyłączone z akt sprawy ze względu na interes publiczny. W wyniku ponownego rozpoznania tej sprawy, organ pierwszej instancji wydał [...] lipca 2009 r. dwa postanowienia: pierwsze (niezaskarżalne) dotyczyło wyłączenia z akt postępowania kontrolnego przedmiotowych dokumentów z uwagi potrzebę ochrony na interesu publicznego, zaś drugie dotyczyło odmowy wydania stronie kopii tych dokumentów. W postanowieniu o odmowie wydania kopii dokumentów organ powtórzył, że przedmiotowe dokumenty stanowią materiał śledztwa, a prowadzący to śledztwo Prokurator nie wyraził zgody na wydawanie ich kopii. Na to postanowienie, zgodnie z pouczeniem, strona wniosła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w B. Po rozpatrzeniu sprawy, Dyrektor Izby Skarbowej w B. wydanym [...] września 2009 r. postanowieniem nr [...] utrzymał w mocy powyższe postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w myśl art. 178 §1 Ordynacji podatkowej, strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Natomiast zgodnie z art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. W przedmiotowej sprawie dokumenty, których kopię chciał uzyskać pełnomocnik strony zostały wyłączone z akt postępowania kontrolnego ze względu na interes publiczny (dobro prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w B. postępowania Nr [...]). Organ drugiej instancji nie zgodził się z zarzutami zażalenia, iż stanowisko to jest błędne i oparte na rozszerzającej interpretacji przepisów art. 156 § 5 KPK i art. 179 ustawy Ordynacja podatkowa. W złożonej do tut. Sądu skardze pełnomocnik Pana K. B.-B. wniósł o uchylenie opisanego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. oraz o zasadzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Zdaniem strony skarżącej wydane w tej sprawie postanowienie o odmowie wydania kopii dokumentów z akt sprawy narusza art. 31 ust. 3, art. 51 i art. 61 Konstytucji RP, a także art. 122 -123, art. 129, art. 178, art. 179 i art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej. Postanowienie to narusza bowiem prawo do informacji oraz zasadę proporcjonalności. Zaskarżonym postanowieniem organy wprowadziły istotną barierę dla strony skarżącej poprzez rozszerzający interpretację przepisów art. 156 § 5 k.p.k oraz 179 Ordynacji podatkowej. Z uwagi bowiem na zakres przedmiotowy postępowania kontrolnego, jak i zakres żądania strony, niewątpliwym jest, iż żądane dokumenty są dla sprawy elementarne i potrzebne dla prawidłowego przygotowania się strony do czynności podejmowanych przez organ w postępowaniu kontrolnym w zakresie udzielanych wyjaśnień i przygotowania odpowiedzi na stawiane przez kontrolujących pytania. Autor skargi podkreślił, że w trakcie postępowania kontrolnego jak i podatkowego strona kilkakrotnie korzystała z możliwości wglądu w przedmiotowe dokumenty, sporządzała z nich notatki, co niewątpliwie znajduje odzwierciedlenie w aktach tych postępowań. Umożliwienie wcześniejszego wglądu w przedmiotowe protokoły wskazuje na brak zaistnienia ustawowych przesłanek nie tylko co do wyłączenia wspomnianych dokumentów z akt postępowania w dacie 8 lipca 2009 r., ale przed wszystkim brak ustawowych przesłanek do wydania zaskarżonego postanowienia. W tej sytuacji z uwagi na zapis art. 178 oraz 179 Ordynacji podatkowej treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie spełniła wymogów z art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej. Wnioskowane przez stronę udostępnienie materiałów nie posiadało żadnej określonej klauzuli, co do tajemnicy państwowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skargę należało oddalić. Zastosowane w tej sprawie przez organy skarbowe przepisy art. 179 § 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. (w dalszej części powoływanej w skrócie o.p.), pozwalają na wydanie postanowienia o odmowie wydania z akt sprawy kopii dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Nie ma w tej sprawie sporu, co do tego, że dokumenty, których dotyczy zaskarżone postanowienie nie były objęte ochroną tajemnicy państwowej. Spór dotyczy natomiast tego, czy odmowa ich wydania była uzasadniona ze względu na potrzebę ochronę "interesu publicznego". Użyte w art. 179 § 1 o.p., pojęcie "interesu publicznego" nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, przez co utrudniona może być interpretacja wynikającej z tego przepisu normy prawnej. Niemniej jednak, posiłkując się dotychczasowym dorobkiem judykatury można przyjąć, że przez "interes publiczny", o którym mowa w przepisach o.p., należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (zob. np. wyroki: WSA w Lublinie z 16 listopada 2007 r., I SA/Lu 506/07; WSA w Opolu z 28 marca 2008 r., I SA/Op 311/07; WSA w Szczecinie z 17 czerwca 2009 r., I SA/Sz 260/09). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w pojęciu "interesu publicznego", o którym mowa w art. 179 § 1 o.p. mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnienie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa. Potrzeba ochrony tego dobra może zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania podatkowego dostępu do niektórych dokumentów z akt sprawy podatkowej. O tym zaś, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra decyduje organ prowadzący dane postępowanie karne. W tej sprawie dokumenty, których wydania w formie odpisów odmówiono stronie postępowania kontrolnego, pochodzą z akt postępowania karnego prowadzonego przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w B. Organ kontroli skarbowej postąpił właściwie występując do organu prowadzącego śledztwo z zapytaniem o możliwość wydania kserokopii tych dokumentów stronie postępowania kontrolnego. To bowiem Prokurator może najlepiej ocenić, czy wydanie tych dokumentów stronie postępowania kontrolnego może zagrażać dobru prowadzonego przez niego śledztwa. W przedmiotowej sprawie Prokurator zajął jednoznaczne stanowisko, że z uwagi na dobro prowadzonego postępowania organ kontroli skarbowej nie może stronie postępowania kontrolnego wydawać kopii przedmiotowych dokumentów (k. 3 przedłożonych Sądowi akt administracyjnych). W tej sytuacji organ kontroli skarbowej nie mógł, wbrew wyraźnemu zastrzeżeniu Prokuratora, wydać stronie kopii tych dokumentów. W ocenie Sądu, organ prowadzący w tej sprawie postępowanie kontrolne wskazał jednoznacznie, w czym upatruje "interesu publicznego", jako przesłanki normatywnej wydanego przez siebie postanowienia o odmowie wydania z akt sprawy kopii dokumentów. Postanowienie to, jak też utrzymujące je w mocy postanowienie organu drugiej instancji, znajdują oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Zostały też należycie uzasadnione pod względem faktycznym, jak i prawnym. Z tych powodów Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących naruszenia przywołanych w skardze przepisów prawa. W szczególności zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów art. art. 51 i art. 61 Konstytucji RP. Prawo do dostępu do informacji, o którym mowa w tych przepisach, nie charakteru absolutnego, na co wskazują zapisy art. 51 ust. 3 oraz art. 61 ust. 3 Konstytucji RP. Ograniczenie tego prawa może bowiem wynikać z ustawy, między innymi ze względu na ochronę porządku publicznego lub bezpieczeństwa. Takim ograniczeniem jest regulacja zawarta w art. 179 o.p. W tej sprawie nie doszło także do naruszenia zasady proporcjonalności, wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Dopuszczalne jest pozbawienie strony dostępu do tej części akt (dokumentu), która zawiera dane uzasadniające jego wyłączenie z akt sprawy (wyrok WSA w Białymstoku z 17 września 2008 r., I SA/Bk 229/08, opubl. ZNSA 2009, nr 1, s. 131). W realiach niniejszej sprawy, wobec kategorycznego zastrzeżenia Prokuratora, organ kontroli skarbowej na tym etapie postępowania nie mógł udostępnić stronie części żądanych dokumentów. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przepisów art. 122 -123, art. 129, art. 178 -179 i art. 217 § 2 o.p. Jak już wspomniano wydane w tej sprawie postanowienie znajduje oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Zostało podjęte na podstawie prawidłowo ustalonego dla tej kwestii stanu faktycznego i zawiera wystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast przywołany w skardze przepis art. 156 § 5 kodeksu postępowania karnego nie znajdował w tej sprawie zastosowania. Oddzielną natomiast kwestią, którą Sąd może jedynie na marginesie tej sprawy zauważyć, jest problem późniejszego orzekania przez organy skarbowe na podstawie dowodów, do których strona nie miała dostępu w toku postępowania podatkowego. Trzeba bowiem zauważyć, że opisana w art. 179 o.p. instytucja procesowa stanowi wyjątek od podstawowej zasady postępowania podatkowego, tj. konieczności zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 123 o.p.). Zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu podatkowym przejawia się głównie w możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 123 o.p. in fine). Reguła ta została przez ustawodawcę podatkowego potwierdzona i rozwinięta w przepisach art. 192 i art. 200 § 1 o.p. W myśl art. 192 o.p. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Zgodnie zaś z art. 200 § 1 o.p. przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Dlatego też organ prowadzący postępowanie powinien przed wydaniem decyzji ocenić, czy ograniczenie stronie dostępu do akt sprawy jest w dalszym ciągu uzasadnione, czy istnieje nadal przyczyna, dla której odmówiono stronie dostępu do wybranych dokumentów. Jeżeli określony interes publiczny wymaga jedynie czasowej ochrony, np. do czasu zakończenia prowadzonego śledztwa w sprawie karnej, to organ skarbowy nie powinien dalej ograniczać stronie dostępu do dokumentów, na podstawie których zamierza oprzeć swoje ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Na marginesie tej sprawy, orzekający w tym składzie Sąd pragnie także wyrazić pogląd, że w tego typu sprawach nie ma potrzeby wydawania dwóch oddzielnych postanowień: jednego tylko w przedmiocie wyłączenia z akt sprawy dokumentów z uwagi na potrzebę ochrony interesu publicznego, a drugiego w przedmiocie odmowy wydania kopii tych dokumentów stronie postępowania. Taki obowiązek nie wynika bowiem wprost z przepisu art. 179 § 2 o.p. Organ podatkowy (skarbowy) może to uczynić w ramach jednego postanowienia, o którym mowa w art. 179 § 2 i 3 o.p., tym bardziej, że to właśnie w tym postanowieniu organ musi uzasadnić wyłączenie z akt sprawy określonych dokumentów ze względu na potrzebę ochrony interesu publicznego, bowiem tylko na to postanowienie służy stronie zażalenie. Niewystarczające byłoby więc powołanie się w tym postanowieniu na oddzielne i niezaskarżalne postanowienie o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy. W przedmiotowej sprawie nie było więc potrzeby uchylania przez organ odwoławczy pierwszego postanowienia Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z [...] marca 2009 r. Niemniej jednak okoliczność ta nie miała wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na postawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.