II GZ 63/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1475/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1475/09 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy W. S. (zwanego dalej "skarżącym") w zakresie całkowitym. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o uwzględnienie wniosku. Według niego, tak jak i większa część społeczeństwa znajduje się on w trudnej sytuacji w związku z panującym kryzysem światowym, a ponadto jest uzależniony od polityki rządu, która nie gwarantuje minimalnych cen za płody rolne i zbytu tych płodów. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1475/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak ustalił Sąd I instancji, w przedłożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z pełnoletnią córką, posiada dom o pow. 120 m², budynki gospodarcze oraz nieruchomość rolną o pow. 10 ha. Nie uzyskuje żadnego dochodu, a jego córka uczy się i nie posiada majątku. Według skarżącego, w związku z suszą i pożarem zboża ma trudną sytuację. Do wniosku dołączył kserokopię zaświadczenia o pożarze zboża w dniu 29 lipca 2008 r. oraz decyzji o przyznaniu jednorazowego zasiłku celowego w związku z suszą w 2006 r. Zdaniem Sądu I instancji, złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, dlatego też, zarządzeniem z 15 grudnia 2009 r., skarżący został wezwany do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 23 grudnia 2009 r., w którym wyjaśnił, iż nie uzyskuje dochodu z prowadzonego gospodarstwa, utrzymuje się ze sprzedaży płodów wyprodukowanych we własnym gospodarstwie, a pieniądze uzyskane ze sprzedaży płodów nie wystarczają na zakup właściwego sprzętu celem zwiększenia produkcji. Do pisma ponownie załączył kserokopie dokumentów złożonych wraz z formularzem PPF. W ocenie Sądu I instancji, pomimo kierowanego pod adresem skarżącego w dniu 15 grudnia 2009 r. wezwania do udzielenia dodatkowych informacji strona nie udzieliła odpowiedzi na kluczowe dla oceny wniosku pytania, dotyczące miesięcznych wydatków jego rodziny związanych z mieszkaniem i utrzymaniem, jak również co do ewentualnie posiadanych zasobów pieniężnych. Analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o uzyskiwane dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadane ewentualnie środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. W ocenie Sądu, nie można uznać za odpowiedź na zadane pytania ogólnych twierdzeń skarżącego o jego ciężkiej sytuacji, a z załączonych kserokopii dokumentów wynika, iż w wyniku pożaru w 2008 roku zniszczeniu uległo 0,5 ha zboża, natomiast susza miała miejsce w roku 2006, podczas gdy wnioskodawca winien wykazać stan majątkowego posiadania w dacie złożenia wniosku oraz przedstawić miesięczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, który domagał się jego uchylenia. W uzasadnieniu wskazał na okoliczności podane już uprzednio w złożonym sprzeciwie – tj. znajdowanie się w trudnej sytuacji w związku z panującym kryzysem oraz brak otrzymywania stałego wynagrodzenia i uzależnienie dochodów od polityki rządu, która nie gwarantuje minimalnych cen na płody rolne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 245 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego i prawnego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji zawarty w zaskarżonym postanowieniu. Wobec braku przedłożenia przez skarżącego stosownych dokumentów nie sposób przyjąć fakt "wykazania" (o którym mowa w art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a.) przez skarżącego braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił dokonaną przez Sąd I instancji ocenę dotyczącą dołączonych przez skarżącego do wniosku dokumentów. Z pewnością zaświadczenia z 2006 r. oraz 2008 r. nie mogą wskazywać na aktualną na dzień złożenia wniosku sytuację materialną skarżącego. Również w złożonym zażaleniu skarżący ograniczył się do ogólnego stwierdzenia o trudnej sytuacji związanej z kryzysem światowym, nie przedkładając żadnych dokumentów ani nie wskazując na zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek. Nie przedstawił więc nowych okoliczności, które mogłyby zmienić ocenę stanu faktycznego sprawy. W tej sytuacji, rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe, pomimo błędnego wskazania podstawy prawnej (art. 246 § 1 pkt. 2 zamiast art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a.). Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a. oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.