I FZ 77/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 1009/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. P. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 22 lutego 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1009/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił P. "P. P." sp. z o.o. w Z. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 16 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że strona została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podniosła, że w wyniku działań organów skarbowych Skarżącej zablokowano wszystkie konta bankowe, co uniemożliwia pozyskanie i dysponowanie jakimikolwiek środkami finansowymi. Wszelkie nieruchomości oraz ruchomości spółki zostały zajęte przez komorników. Trwa licytacja tych przedmiotów, a wpisy hipoteczne dotyczące nieruchomości uniemożliwiają ich sprzedaż. Ponadto zdaniem Skarżącej działanie organów skarbowych uniemożliwiło jej odzyskanie należnego od stycznia 2004 r. zwrotu podatku od towarów i usług, co w efekcie doprowadziło do znacznych strat oraz zwolnienia kilkudziesięciu pracowników. Jej kapitał zakładowy wynosi 1700000 zł, a wartość posiadanych środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 4362182,77 zł. W ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w rozmiarze 5169319,24 zł. Na dwóch rachunkach bankowych, które Skarżąca posiada brak jest jakichkolwiek środków pieniężnych. Strona została wezwana do nadesłania szeregu dokumentów, które miały obrazować jej stan majątkowy i finansowy. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów, który to wniosek został uwzględniony. Jednakże po upływie wyznaczonego terminu Spółka nie odpowiedziała na wezwanie i nie uzupełniła wymaganych dokumentów. Sąd pierwszej instancji uznał, że Spółka nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, co więcej w ogóle nie wykazała, jaka jest jej aktualna sytuacja majątkowa. WSA podkreślił, że dokumenty, w sprawie przedłożenia których Skarżąca była wzywana, posiadają istotne znaczenie w sprawie, ponieważ nie wskazanie aktualnej sytuacji majątkowej Spółki nie pozwala na uwzględnienie jej wniosku. Ponadto WSA powołując się na linię orzeczniczą sądów administracyjnych stwierdził, że w świetle powyższej sytuacji wniosku takiego nie można rozpoznawać merytorycznie, lecz trzeba go zostawić bez rozpoznania. Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji i w zażaleniu wniosła o jego uchylenie oraz o zwolnienie jej z kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona podniosła, że przedłożone przez nią postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność jest najbardziej wiarygodnym dokumentem potwierdzającymi jej sytuację finansową i majątkową. W zakresie swoich możliwości płatniczych Skarżąca podała, że jest w stanie funkcjonować jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. Dodatkowo strona wskazała, że w czternastu sprawach z kilkudziesięciu zawisłych przed WSA, na podstawie tych samych dowodów i argumentów przyznano jej prawo pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając Skarżącą o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżąca nie spełniła jednak wezwań Sądu w pełni, więc brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro zatem Strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że Strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Należy wskazać, że również na etapie zażalenia Strona nie wskazała na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Przedstawione przez Stronę w zażaleniu postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczy egzekucji z ruchomości ze stwierdzeniem braku nieruchomości, podczas gdy Strona we wniosku wskazywała, że nie tylko jej majątek ruchomy, ale i nieruchomości stanowią przedmiot postępowania egzekucyjnego. Brak jest także – poza oświadczeniem strony – udokumentowanej informacji co do prowadzenia działalności gospodarczej, co ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Podnoszona przez Spółkę okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych – co zresztą zauważył również Sąd pierwszej instancji – nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zarzuty zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy, ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Wobec tak wielu wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, biernej postawy Strony w realizacji wezwania o dostarczenie stosownej dokumentacji, trafne było uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.