I OSK 1270/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia del. WSA Małgorzata Masternak - Kubiak Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gugała - Szczerbicka po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1955/09 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 17.03.2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1955/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2009 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], komunalizująca na rzecz Gminy Lubań nieruchomość położoną w L., oznaczoną jako działka nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że organ odwoławczy nie uznał roszczeń [...] co do w/w nieruchomości z powodu braku tytułu prawnego i stwierdził, że akta sprawy pozwalają na uznanie prawidłowości tego stanowiska i podkreślił, że organy nie naruszyły art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Podstawą do komunalizacji mienia mógłby być tylko tytuł do nieruchomości, jednakże [...] go nie wykazało, bowiem takim dokumentem mogłaby być tylko decyzja o oddaniu w zarząd, umowa o przekazaniu nieruchomości między jednostkami organizacyjnymi bądź umowa o nabyciu nieruchomości, jak tego wymagał art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) – podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zdaniem Sądu tytuł prawny do nieruchomości nie mógł wynikać z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących [...], nadto na przeszkodzie komunalizacji nie stoi też art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy Przepisy wprowadzające, gdyż [...] nie jest podmiotem w tym przepisie wskazanym, nie jest też ujęte w wykazie przedsiębiorstw, których mienie nie podlegało komunalizacji. Reprezentowane przez radcę prawnego, [...] złożyły skargę kasacyjną od tego wyroku, wnosząc o: – uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji poprzez uchylenie decyzji [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Dolnośląskiego nr [...] z dnia [...] września 2006 r. i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania lub ewentualnie – uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i uchylenie wyżej wymienionych decyzji w razie uznania, że zachodzi jedynie przypadek naruszenia przepisów prawa materialnego bez naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego 1) art. 4 ust. 1, art. 6 oraz art. 7 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312) oraz art. 7 dekretu z dnia 13 listopada 1945 r. o zarządzie Ziem Odzyskanych (Dz. U. z 1945 r. Nr 51, poz. 2950) oraz art. 37 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159) poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że do powstania tytułu prawnego do nieruchomości niezbędne było wydanie decyzji administracyjnej bądź zawarcie umowy o nabycie nieruchomości w warunkach, gdy przedmiotowe przepisy wskazują na normę rangi ustawowej jako źródła zarządu i użytkowania nieruchomości państwowych; 2) naruszenie art. 37 ustawy o gospodarce terenami w miasta i osiedlach z dnia 14 lipca 1961 r. w związku z art. 12 ustawy z dnia 1 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. z 1970 r. Nr 9, poz. 76) oraz w związku z art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, iż jednostka taka musi legitymować się decyzją administracyjną w zakresie zarządu lub użytkowania mienia państwowego, gdy z przedmiotowych norm prawnych wynika, iż istnieje kategoria nieruchomości, na których zarząd lub użytkowanie obowiązuje mimo braku przedmiotowych decyzji administracyjnych; 3) naruszenie art. 16 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 17 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym [...] poprzez jego niezastosowanie i odmowę uznania, iż przedmiotowa nieruchomość jako "mienie skarżącego" do niego należała, a przez to przysługuje mu prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości; 4) naruszenie art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) poprzez jego niezastosowanie; 5) art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) przez ich błędną interpretację i zastosowanie w warunkach braku przesłanek do uznania, iż mienie objęte zaskarżonym wyrokiem może zostać uznane za mienie należące do terenowych organów administracji rządowej lub do przedsiębiorstw, dla których organy te pełnią funkcje założycielskie w warunkach, gdy sporna nieruchomość nie może zostać zakwalifikowana do nieruchomości wskazanych w tych przepisach; 6) art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w zw. z art. 1 ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe, w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. poprzez jego pominięcie w wyniku przyjęcia, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, w sytuacji, gdy z analizy ww. przepisów wynika, ze skarżąca została powołana do wykonywania zadań m.in. z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa, zatem posiadane przez nią mienie, w tym sporna nieruchomość, podlega wyłączeniu spod komunalizacji jako służąca wykonywaniu zadań publicznych, należących do właściwości organów administracji rządowej; Skarżący zarzucił też Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie zarzutów naruszenia: 1) art. 7 K.p.a., gdyż tak Wojewoda Dolnośląski jak i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, złamały zasadę prawdy obiektywnej poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, a w szczególności charakteru władania przez [...] sporną działką, co stało się przyczyną uznania, iż [...] nie legitymowało się tytułem prawnym względem działki i bezpośrednio zaważyło na wyniku postępowania komunalizacyjnego, Ponadto organy administracji, działające w sprawie, złamały zasadę prawdy obiektywnej uznając, że na rzecz [...] nie został ustanowiony zarząd, wbrew znajdującym się w aktach sprawy dokumentom. 2) art. 77 K.p.a., bowiem zarówno Wojewoda Dolnośląski jak i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa odmówiły mocy dowodowej wypisowi z ewidencji gruntów, z którego jednoznacznie wynikało, że [...] sprawowały zarząd nad sporną nieruchomością. Organy zaniechały też gromadzenia materiału dowodowego, który mógłby potwierdzić okoliczność faktyczną, uznaną przez organy pierwszej i drugiej instancji za istotną w sprawie – czy istniał zarząd [...] nad działką, w szczególności w aktach sprawy brak jest informacji o tym, by wspomniane organy występowały do Archiwum Państwowego odpisy decyzji w sprawie ustanowienia zarządu nad działką, 3) art. 76 K.p.a., gdyż tak Wojewoda Dolnośląski jak i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, wbrew dyspozycji tego przepisu, nakazującego dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, przyjęły, że potwierdzenie istotnej, w ich przekonaniu, okoliczności faktycznej – istnienia zarządu może nastąpić wyłącznie poprzez przedłożenie decyzji o oddaniu nieruchomości w zarząd, co stanowi nieuprawnione i nieuzasadnione zamknięcie katalogu dowodowego, a przez to wypaczenie treści art. 76 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie jako nieposiadająca usprawiedliwionych podstaw. W sprawach pomiędzy [...] a organami właściwymi w sprawie komunalizacji mienia, zwłaszcza na Ziemiach Zachodnich, na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) dalej "ustawa komunalizacyjna", Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już wielokrotnie. Sąd stwierdzał, że na przeszkodzie komunalizacji dokonującej się na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej mogą stać przypadki wskazane w art. 11 tej ustawy, jednak [...] o ile nie legitymują się tytułem prawnym do skomunalizowanych nieruchomości, wydanym w formie prawem przewidzianej, nie mogą być uznane za podmiot, któremu taki tytuł służy. Tytułu takiego nie da się bowiem wywieść z ogólnych przepisów dotyczących utworzenia i działalności [...]. Niniejsza sprawa jest kolejną, taką samą faktycznie i prawnie jak te, w których Naczelny Sąd zajmował wskazane wyżej stanowisko. Z akt jej bowiem wynika, iż [...] żadnym tytułem do nieruchomości, będącej przedmiotem decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2009 r., na dzień 27 maja 1990 r. nie legitymowały się. Nie została wydana żadna decyzja, wskazująca na taki tytuł, ustanawiająca go, czy potwierdzająca, zaś przepisy ogólnie wskazane przez Koleje również takiego tytułu nie potwierdzają. Naczelny Sąd wyjaśniał również, że [...] nie są przedsiębiorstwem, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. Nie było zatem żadnych przeszkód do komunalizacji nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku wskazał na wszystkie okoliczności faktyczne i prawne, o których mowa wyżej, a z wyczerpującym ich przedstawieniem należy się w pełni zgodzić. Skoro nie było przeszkód do komunalizacji, gdyż [...] nie miały tytułu prawnego do nieruchomości będącej jej przedmiotem, decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej i zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie mogły być inne aniżeli wydane w sprawie. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).