I OZ 334/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1672/09 oddalające wniosek przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. i A. K. na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 31 marca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1672/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 24 listopada 2009 r. wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i małoletnią córką. Na dochody trzyosobowej rodziny składają się wynagrodzenia ze stosunków pracy: skarżącej w wysokości 8.000,00 zł brutto miesięcznie oraz jej męża w wysokości około 6.560,00 zł brutto miesięcznie, a także czynsz za najem lokalu mieszkalnego w miesięcznej wysokości około 1.200,00 zł brutto. A. i M. Z. są właścicielami dwóch mieszkań w W. o powierzchniach [...]m2 i [...]m2 oraz jednego w P. o powierzchni [...]m2. Do wniosku skarżąca dołączyła zestawienie stałych przychodów i wydatków w gospodarstwie domowym, wskazując, że uzyskiwane dochody przeznaczane są w całości na pokrycie stałych wydatków. Do wydatków tych strona zaliczyła: koszty dojazdów do pracy jej i męża, koszty utrzymania trzech mieszkań, koszty spłaty kredytu bankowego zaciągniętego na zakup mieszkania, koszty spłaty trzech rodzinnych pożyczek na zakup wyposażenia mieszkania oraz na bieżące wydatki związane z prowadzeniem spraw administracyjnych, sądowych i prokuratorskich, koszty ubezpieczenia członków rodziny, opłaty za przedszkole oraz opiekunkę dla córki i koszty zakupu leków dla członków rodziny. Według oświadczenia A. Z., po poniesieniu opisanych wyżej wydatków, miesięcznie na utrzymanie czterech osób (tj. trzyosobowej rodziny skarżącej oraz opiekunki dla dziecka) pozostaje kwota około 2.627,00 zł (657,00 zł miesięcznie na jedną osobę). Oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd I instancji stwierdził, że A. Z. nie wykazała, aby zachodziły przesłanki obligujące do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zarówno skarżąca jak i jej mąż osiągają stałe dochody ze stosunku pracy, a ponadto budżet ich gospodarstwa domowego zasilany jest dochodami z tytułu najmu jednego z trzech należących do nich lokali mieszkalnych. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wykazując łączny dochód trzyosobowej rodziny w wysokości około 15.760,00 zł brutto miesięcznie, skarżąca nie może być uznana za osobę znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Uwzględniając nawet podane przez A. Z. bardzo wysokie koszty utrzymania gospodarstwa domowego, Sąd zauważył, że rozważając dopuszczalność uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy należy kierować się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawczyni, lecz również jej stanem majątkowym. W sytuacji, gdy skarżąca wraz z mężem są właścicielami trzech mieszkań nie sposób przyjąć, że ich stan majątkowy kwalifikuje A. Z. jako osobę rzeczywiście ubogą. Nadto, nie wszystkie, z wykazanych przez skarżącą wydatków, jak na przykład koszty ubezpieczenia członków rodziny, mogą być uwzględnione jako konieczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego. A. Z., z jednej strony, wśród kosztów utrzymania gospodarstwa domowego wymienia wydatki związane z opieką popołudniowo-wieczorną nad dzieckiem, a z drugiej - obliczając kwotę środków pozostających comiesięcznie na bieżące utrzymanie - uwzględnia koszty utrzymania opiekunki dla dziecka. Koszty utrzymania opiekunki, która z tytułu sprawowania opieki nad córką skarżącej otrzymuje wynagrodzenie, pomniejszające budżet rodziny Państwa Z., nie mogą być uwzględnione jako koszty utrzymania gospodarstwa domowego prowadzonego przez wnioskodawczynię wspólnie z mężem i córką. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. Z. W uzasadnieniu wnosząca zażalenie podkreśliła, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd nie wskazał wiarygodnego źródła, na którym oparł swe stanowisko w zakresie minimalnych kosztów utrzymania rodziny. Pominięcie tych danych uniemożliwia tym samym ustosunkowanie się do poglądu Sądu w sposób rzetelny. A. Z. podkreśliła również, iż kwota 21,90 zł dziennie na jedną osobę nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych w rodzinie mającej na utrzymaniu dziecko. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, kwestionując uprawnienie referendarza sądowego do rozpoznania złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie A. Z. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. Sąd pierwszej instancji odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną skarżącej. A. Z. nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że posiada wraz z mężem stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 15.760 zł brutto. Skarżąca jest właścicielką mieszkania - w P. o powierzchni [...]m2, oraz dwóch mieszkań w W. o powierzchni [...]m2 i [...]m2. Stwierdzić zatem należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżąca jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Podkreślenia również wymaga, że o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogą przesądzać ponoszę przez stronę koszty kredytów, bowiem zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Rezygnacji z niektórych wydatków, w danym miesiącu, w związku z potrzebą poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stwierdzić należy, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt SK 7/06 dotyczy wyłącznie asesorów w sądach powszechnych. Nie odnosi się wobec tego do referendarzy w sądach administracyjnych, którzy mają upoważnienie do wykonywania niektórych czynności sędziowskich, w tym do wydawania postanowień w zakresie prawa pomocy (art. 27 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.