I OZ 333/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1672/09 oddalające wniosek przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. i A. K. na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 16 lutego 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1672/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 24 listopada 2009 r. wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłami utrzymania dwuosobowej rodziny są świadczenia emerytalne: skarżącego w wysokości 1.418,35 zł miesięcznie oraz jego żony w wysokości 1.334,85 zł. A. K. posiada mieszkanie o powierzchni [...]m2. Z oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 24 listopada 2009 r. wynika, że ponoszone przez A. K. i jego żonę miesięczne koszty dostawy energii elektrycznej i gazu, opłaty za usługi telekomunikacyjne, koszty zakupu biletów miesięcznych i czynszu za mieszkanie wynoszą około 769 zł. Koszty zakupu niezbędnych leków sięgają kwoty 350 zł. Miesięczne raty spłaty pożyczek zaciągniętych w latach 2002 - 2004 r. w celu uzupełnienia budżetu domowego wynoszą 500,00 zł. Miesięczne koszty eksploatacji komputera i drukarko-kopiarki oraz koszty opłat pocztowych za wysyłkę listów poleconych do urzędów i sądów wynoszą około 287 zł. Pozostała kwota dochodów uzyskiwanych przez Państwa K. przeznaczana jest na zakup żywności, środków higieny osobistej, środków czystości oraz niezbędne naprawy wyeksploatowanego sprzętu gospodarstwa domowego. Ze złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego żony skarżącego wynika, że na dzień 22 listopada 2009 r. saldo na jej rachunku bankowym wyniosło -19,05 zł. Kwota dostępnych na ten dzień środków - w ramach usługi "overdraft" z limitem 300,00 zł - wyniosła 280,95 zł. Oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd I instancji stwierdził, że A. K. nie wykazał, aby zachodziły przesłanki obligujące do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Dochód uzyskiwany w dwuosobowym gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 2.753,20 zł netto. Miesięczna wysokość stałych wydatków ponoszonych w dwuosobowym gospodarstwie domowym wnioskodawcy wynosi około 1.906 zł. Przy czym nie wszystkie z nich, a mianowicie koszty eksploatacji komputera i drukarko-kopiarki (około 227 zł), mogą być uznane za konieczne koszty utrzymania. Nawet jednak, gdyby założyć, że całość wykazanych przez A. K. miesięcznych wydatków, ma niezbędny charakter, to na zaspokojenie pozostałych, podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego żony, jak wyżywienie i ubranie, miesięcznie pozostaje kwota około 847,20 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. K. W uzasadnieniu wnoszący zażalenie podkreślił, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd niesłusznie uznał, jakoby kwota "overdraftu" wykazywana na koncie była dowodem na posiadanie środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego. W ocenie A. K. w postanowieniu z dnia 16 lutego 2010 r. Sąd nie skorzystał z możliwości oceny kondycji jego rodziny z wykorzystaniem doświadczenia życiowego, gdyż pominął okoliczności, które są związane ze stanem zdrowia małżonków K. Ponadto z pozostającej miesięcznie na utrzymanie kwoty 847,20 zł nie można czynić dalszych oszczędności bez uszczerbku dla zdrowia i życia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie A. K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. Sąd pierwszej instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną skarżącego. A. K. nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący posiada wraz z żoną stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 2.753,20 zł netto. Stwierdzić zatem należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Rezygnacji z niektórych wydatków, w danym miesiącu, w związku z potrzebą poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.