IV SA/Gl 445/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie posiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...]r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz.728 ze zm.) działający z upoważnienia Burmistrza Miasta M. Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. umorzył postępowanie w sprawie przyznania L. W. pomocy w formie gorących posiłków. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż strona złożyła w dniu [...] r. wniosek o przyznanie pomocy w różnych formach, w tym pomocy w formie gorących posiłków. Następnie wskazano, że strona nie dołączyła do wniosku żadnych dokumentów ani nie wskazała adresu pod którym zamieszkuje lub jej miejsca pobytu. Nie uczyniła tego również podczas wizyty w Ośrodku w dniu [...] r. Podczas kolejnej wizyty strony w Ośrodku, do której doszło w dniu [...] r. zaproponowano L. W. skierowanie do Schroniska dla Bezdomnych, jednakże nie wyraził on zgody na takie rozwiązanie. W następnym dniu tj. [...] r. zapoznano stronę z treścią skierowanego do niej pisma z dnia [...] r. nr [...] informującego o konieczności jej osobistego stawiennictwa w Ośrodku w celu podania miejsca zamieszkania lub pobytu oraz ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ewentualnie o możliwości pisemnego powiadomienia o tym. Równocześnie poinformowano stronę o konsekwencjach prawnych udzielenia informacji niezgodnych ze stanem faktycznym lub nieudzielania informacji o zmianach jej sytuacji osobistej bądź majątkowej, mających wpływ na ustalenie jej uprawnień oraz ewentualny zwrot nienależnie pobranych świadczeń pomocy społecznej. Poinformowano ją także o brzmieniu innych przepisów ustawy o pomocy społecznej, w szczególności o treści art. 11 ust. 2, 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 5 tej ustawy, a także o brzmieniu przepisów aktów wykonawczych wydanych na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w tej regulacji. Zapoznano również stronę z treścią art. 105 k.p.a. Kolejnym przedstawionym stronie pismem z dnia [...] r. nr [...] poinformowano stronę o braku możliwości załatwienia jego wniosku o przyznanie świadczenia w terminie określonym w art. 35 k.p.a., co uzasadniono niemożnością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jak dalej podano strona zapoznała się z treścią tych pism, jednak odmówiła ich podpisania. Nie podała także po raz kolejny adresu zamieszkania lub pobytu, wobec czego sporządzono na tą okoliczność protokół, jednak i podpisania jego strona odmówiła. W tej sytuacji pisma z dnia [...] r. wysłano do L. W. pocztą. Podczas następnych wizyt w Ośrodku L. W. konsekwentnie odmawiał wskazania miejsca zamieszkania lub pobytu, co uniemożliwiło przeprowadzenia wymaganego wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia, mocą którego umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., wskazując przy tym, iż zgodnie z treści art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, którego przeprowadzenie z L. W. nie doszło do skutku, co zadecydowało o uznaniu toczącego się postępowania za bezprzedmiotowe. W odwołaniu od tej decyzji L. W. podniósł, że jest ona tendencyjna oraz bezzasadna i godzi w interes społeczny. Wskutek zakwestionowania opisanego rozstrzygnięcia organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na mocy art. 138 § 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy oraz przebiegu postępowania, Kolegium zauważyło, iż w rozpatrywanej sprawie nie doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, mimo, iż strona pouczana była o niezbędności tej czynności i konsekwencjach braku jej dokonania. W związku z powyższym, w opinii organu odwoławczego, słusznie doszło do umorzenia postępowania, bowiem wobec zachowania się strony stało się ono bezprzedmiotowe. Decyzje w sprawach przyznania lub odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej, jak stanowi art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wydane być mogą po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, co zostało uniemożliwione przez stronę. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze L. W. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nie stawiając żadnych zarzutów skarżonemu rozstrzygnięciu, a domagając się tylko sprawiedliwego i rzetelnego rozpatrzenia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swojej dotychczasowe twierdzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje : Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne badają czy wydawane przez te organy akty prawne nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania. Nadto badają czy organ administracyjny nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji. Przy czym, jak głosi art. 134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Rozpoznając skargę L. W., w świetle powołanych wyżej kryteriów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach doszedł do przekonania, iż skarga jest zasadna. Niewątpliwie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm., obecnie obowiązuje tekst jednolity opublikowany w Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 ze zm.) jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków. Pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający. Rolą organów administracji publicznej rozpoznających sprawy z zakresu pomocy społecznej jest również przeciwdziałanie traktowaniu świadczeń pomocowych jako oczywistej i bezwarunkowej należności ze strony Państwa, a celowi temu służy zobowiązywanie stron do aktywności w zakresie przezwyciężania swoich trudnych sytuacji życiowych. Niedopuszczalne jest także, by pomoc społeczna przyznawana była osobom, które nie wyrażają woli współpracy z organami pomocy społecznej, nie wykonują nałożonych przez te organy poleceń, a przede wszystkim uniemożliwiają dokonanie obiektywnych ustaleń w zakresie ich sytuacji życiowej, stanowiących warunek sine qua non dla decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Ustawodawca zezwolił przeto w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, na odmowę przyznania świadczenia względnie uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Materiał sprawy, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w pełni uzasadnia przyjęcie, iż wnioskodawca, zwracając się o przyznanie mu wsparcia ze środków pomocy społecznej zaniechał jakiejkolwiek współpracy z organami administracji i nie pozwolił na wyjaśnienie swojej sytuacji życiowej w sposób pozwalający na obiektywną jej ocenę. Jak wynika z przedstawionych do kontroli wraz ze skargą akt sprawy organy procedujące w sprawie uznały, iż brak współpracy ze strony L. W. w postaci odmowy udzielenia informacji o jego miejscu pobytu uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i czyni postępowanie w sprawie bezprzedmiotowym. Zwraca jednak uwagę, iż bezprzedmiotowość postępowania zezwalająca na formalne załatwienie sprawy administracyjnej w sposób określony w art. 105 k.p.a. nie jest równoznaczna z przeszkodą w prowadzeniu postępowania, lecz wywołana jest brakiem przedmiotu sprawy administracyjnej. Niezaprzeczalnie sprawa o przyznanie pomocy w formie ciepłego posiłku zainicjowana wnioskiem L. W. nie utraciła charakteru sprawy administracyjnej z powodu braku spełnienia nałożonych na stronę obowiązków. Wniosek skarżącego nie stracił swej aktualności i nie został rozstrzygnięty co do istoty, a więc postępowanie w sprawie nie stało się bezprzedmiotowe. L. W. uniemożliwił natomiast swoim zachowaniem obiektywna ocenę swej sytuacji, a w konsekwencji uniemożliwił przyznanie mu żądanych świadczeń. Podkreślając raz jeszcze, iż pomoc społeczna nie jest bezwarunkowa i wymaga od podmiotów jej potrzebujących określonych zachowań, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wynikający z przyczyn leżących po stronie skarżącego pozwala organowi na odniesienie się do regulacji zawartej w przywołanym przepisie art. 11 ust. 2 o pomocy społecznej. Wykazanie po stronie osoby uprawnionej do świadczeń pomocowych braku współdziałania z organami może uzasadniać odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Nie pozwala natomiast na umorzenie postępowania. W ponownym postępowaniu organ zobowiązany zatem będzie do ponownego ustalenia, czy w istocie skarżący jest osobą bezdomną, czy też posiada stałe miejsce pobytu. W przypadku, gdyby ustalono, że jest nim lokal opisany na karcie 23 akt, gdzie dokonano wizji lokalnej, obowiązkiem organu będzie zawiadomić po raz kolejny skarżącego o konieczności sporządzenia wywiadu środowiskowego pod rygorem odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej i w zależności od zachowania strony sprawę załatwić merytorycznie. Mając na względzie wykazane istotne uchybienia proceduralne Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za stosowne orzec, na mocy art. 145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a., jak w sentencji.