II OZ 903/10

Dnia 28 września 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 28 września 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 lipca 2010 roku sygn. akt IV SA/Po 1008/09 o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2009 roku Nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył postępowanie z wniosku J.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2009 r. w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 6 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę skarżącego na powyższą decyzję Wojewody Wielkopolskiego. Pismem z dnia 9 czerwca 2010 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 21 czerwca 2010 r. skarżący wniósł o wyznaczenie nowego adwokata z urzędu. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sprzeciw na powyższe postanowienie wniósł skarżący wskazując, iż ustanowiony z urzędu pełnomocnik nie zawiadomił go o terminie rozprawy oraz że otrzymał od niego pismo, iż termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływa 25 czerwca, musi być sporządzona przez kwalifikowanego prawnika oraz należycie opłacona. Sąd I instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie skarżący wraz ze skargą złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2010 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz odmówiono zwolnienia od kosztów. Następnie, po wydaniu wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i sporządzeniu przez ustanowionego z urzędu adwokata opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżący pismem z dnia 21 czerwca 2010 r. złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu I instancji z uwagi na fakt, że skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, to ponowny wniosek strony w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowy. Wyznaczenie adwokata z urzędu przez korporację prawniczą i podjęcie przez niego czynności procesowych np. sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, stanowi wykonanie wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (radcy prawnego). W związku z powyższym strona nie może skutecznie wnioskować o wyznaczenie kolejnego adwokata lub radcy prawnego z urzędu, gdyż przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący podnosząc argumenty odnośnie zasadności zaskarżonej decyzji, a także wnosząc o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszym postępowaniu prawo pomocy w zakresie objętym kolejnym wnioskiem zostało już skarżącemu przyznane. Jednakże specyfika niniejszej sprawy wynika z faktu, że wyznaczony z urzędu pełnomocnik odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej i wypowiedział pełnomocnictwo. Rozważenia zatem wymaga, czy skarżący niezadowolony z działań wyznaczonego pełnomocnika, może ponownie wystąpić o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie nowego pełnomocnika z urzędu. Wprowadzenie obowiązku sporządzenia skargi przez profesjonalistę wynika z istoty dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego i w założeniu ma zapewnić zwiększenie efektywności wniesionego środka zaskarżenia. W przyjętym w p.p.s.a. modelu dwuinstancyjności postępowania należy mieć na względzie, że ocena legalności ostatecznego aktu administracyjnego lub czynności została już dokonana przez sąd administracyjny pierwszej instancji, a więc podmiot ze swej natury gwarantujący obiektywizm, niezależność i profesjonalizm tej oceny. W tym stanie rzeczy "kasacja musi się ograniczyć wyłącznie do badania zagadnień jurydycznych i zarzutów przygotowanych przez profesjonalistów" (R. Hauser: Reforma sądownictwa administracyjnego – podstawowe założenia, Prz. Podat. 2003, nr 10, s. 56). Wprowadzenie tego wymogu miało w założeniu zagwarantowanie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego, a w konsekwencji zapewnienie stronie ochrony przed niebezpieczeństwem odrzucenia wniesionej przez nią skargi. Od adwokata, czy radcy prawnego można bowiem oczekiwać i egzekwować znajomość przepisów procedury obowiązującej w postępowaniu sądowym. Po pierwsze, dlatego, że stanowi ona pewną barierę dla osób, które – z braku znajomości prawa – kierują się przede wszystkim subiektywnym poczuciem krzywdy. Po drugie zaś, sporządzenie skargi kasacyjnej wymaga fachowej wiedzy prawniczej ze względu na konstrukcję warunków dopuszczalności tego środka odwoławczego (por. szerzej H. Knysiak - Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 171-172). Pełnomocnik ustanowiony dla strony w ramach prawa pomocy (art. 244 p.p.s.a.) powinien – stosownie do posiadanej wiedzy fachowej – ocenić, czy wniesienie kasacji nie byłoby oczywiście bezzasadne. Jeżeli tak, to powinien odmówić sporządzenia kasacji, uzasadniając swoje stanowisko przez wydanie stosownej opinii. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, opinia taka stanowi skonsumowanie przyznanego stronie prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2005 r., OZ 992/04, niepubl.). Dowodem na to jest, nie budzący wątpliwości w orzecznictwie sądowym pogląd, że sporządzenie takiej opinii przez ustanowionego w sprawie adwokata z urzędu uzasadnia przyznanie mu wynagrodzenia za faktycznie udzieloną stronie pomoc prawną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 93). Odmowa sporządzenia kasacji nie podlega kontroli ze strony sądu administracyjnego. Jednak w razie wątpliwości strona może wystąpić do organu samorządu zawodowego z wnioskiem o dokonanie kontroli zasadności takiego działania. Tenże organ będzie również właściwy do wyznaczenia innego pełnomocnika dla strony. Rola sądu administracyjnego sprowadza się w istocie do stwierdzenia, że strona występująca z wnioskiem spełnia warunki do otrzymania prawa pomocy w postaci pełnomocnika z urzędu. Wskazanie konkretnego pełnomocnika oraz ewentualna ocena jego działań jest już rolą samorządu zawodowego, w tym przypadku właściwej rady adwokackiej. W związku z powyższym, Sąd I instancji w pełni zasadnie ocenił, że postępowanie w przedmiocie udzielenia wnioskodawcy prawa pomocy przez ustanowienie adwokata podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Skoro bowiem w sprawie został ustanowiony dla wnioskodawcy pełnomocnik, to ponowne postępowanie w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika jest niezasadne. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.