II SA/Bd 1000/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Protokolant Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę w zakresie dotyczącym odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, 2. uchyla zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Burmistrz K., powołując się na art. 20 ust. 3, pkt 11, art. 4, art. 5 ust. 1 i art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) orzekł o obowiązku zwrotu przez A. B. wypłaconych jej za styczeń, luty i marzec 2009 r. kwot zasiłku rodzinnego w łącznej wysokości 144 zł jako świadczeń nienależnie pobranych. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że decyzją nr [...] z dnia [...] przyznany został A. B. zasiłek rodzinny na syna A. w kwocie 48 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. lecz z dniem 1 grudnia 2008 r. mąż wnioskodawczyni – S. B. rozpoczął działalność gospodarczą i uwzględniając uzyskane przez niego za miesiąc grudzień 2008 r. wynagrodzenie, dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 504 zł, w związku z czym od 1 stycznia 2009 r. świadczenie rodzinne wyżej wymienionej nie przysługiwało. Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1, 2, 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenia prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych, jeśli osoba pobierające te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, stanowią świadczenia nienależnie pobrane. W odwołaniu od powyższej decyzji A. B. powołała się na wniesienie odwołania od wydanej również w dniu [....] [...] w K. nr [...], która to decyzja uchylająca decyzję o przyznaniu jej zasiłku wydana została wg niej na podstawie błędnego ustalenia dochodu rodziny. Jednocześnie odwołująca się podniosła, że zwrot pobranych świadczeń uniemożliwi jej zabezpieczenie podstawowych potrzeb rodziny. Wraz z odwołaniem strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, bowiem – jak wynika z akt administracyjnych –odbiór decyzji Burmistrza K. potwierdziła w dniu 1 kwietnia 2009 r., zaś odwołanie zostało złożone w sekretariacie Urzędu Miejskiego w K. w dniu 17 kwietnia 2009 r. We wniosku o przywrócenie terminu wyżej wymieniona podniosła, że jest w 9 miesiącu ciąży, ma ograniczone możliwości poruszania się i przebywa na zwolnieniu lekarskim, a poza tym po otrzymaniu decyzji jej stan zdrowia się pogorszył i nie miała możliwości wykonania czynności odwoławczych. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. W uzasadnieniu postanowienia SKO wskazało, że przywrócenie terminu jest możliwe, jeżeli strona, uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy i złoży wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, dokonując jednocześnie czynności, dla której określony był termin. W jego ocenie natomiast fakt bycia w ciąży i przebywania na zwolnieniu lekarskim nie uprawdopodabnia braku winy odwołującej się w uchybieniu terminu, abstrahując nawet od tego, że nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego, na które się powołała. Jak stwierdził organ, strona miała możliwość sporządzenia odwołania i mogła dokonać jego wniesienia za pośrednictwem męża bądź też wyręczyć się w tej czynności inną osobą. Z uzasadnienia postanowienia nadto wynika, że skoro brak było przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, organ zobligowany był jednocześnie, stosownie do art. 134 kpa, stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zaskarżając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. A. B. wniosła o przywrócenie przez Sąd terminu do wzniesienia odwołania od decyzji Burmistrza K. z dnia [...]. W skardze podobnie jak w odwołaniu powołała się na pozostawanie w 9 miesiącu ciąży i pobyt na zwolnieniu lekarskim z powodu zagrożenia poronieniem, a nadto dodatkowo - na brak możliwości dostarczenia organowi z tego samego powodu kopii zwolnienia. Podała również, że mieszka z mężem i niepełnosprawnym dzieckiem, że mąż prowadzi działalność gospodarczą poza miejscem zamieszkania, w związku z czym niezależnie od tego, że sama nie miała możliwości dotarcia na pocztę, nie mogła też wyręczyć się inną osobą. Do skargi A. B. załączyła m.in. kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego w okresie od 9 września do 15 września 2008 r. z rozpoznaniem zagrażającego poronienia oraz kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 6 kwietnia 2009 r. stwierdzającego niezdolność do pracy od 7 kwietnia do 1 maja 2009 r. ze wskazaniem lekarskim oznaczonym cyfrą "2" (pozycja 12 zaświadczenia). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oraz dodatkowo wskazując, że z zaświadczenia z dnia 25 listopada 2008 r. o dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej na nazwisko S. B.(K. 11 akt l instancji) wynika, że działalność ta prowadzona jest pod adresem miejsca zamieszkania przy ul. K. w K. Ze względu na to, iż z akt administracyjnych wynika, iż w dniu [...] Burmistrz K. wydał dwie decyzje - o uchyleniu przyznanego A. B. świadczenia oraz orzekającą o zwrocie części świadczenia, zaś wyżej wymieniona wniosła skargę na postanowienia SKO sygn. [...] (będące przedmiotem oceny w niniejszej sprawie) i sygn. [...] odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołań od obydwu decyzji i stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia tych odwołań, sąd postanowieniem z dnia [...] sygn. II SA/Bd 523/09 zawiesił postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż oceniając prawidłowość postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie ma możliwości w ramach art. 134 i 135 kpa (rozpoznania w granicach sprawy) dokonania oceny prawidłowości decyzji, której dotyczy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, także co do tego, że decyzja wydania została przedwcześnie (winno być zamiast "kpa"-"ppsa"). Koniecznym jest w związku z tym wstrzymanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie do czasu prawomocnych rozstrzygnięć dotyczących wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia i ewentualnie ostatecznych rozstrzygnięć dotyczących tej decyzji. Nadto w uzasadnieniu Sąd podniósł, że doprowadzenie do równoległego rozpoznania skarg na postanowienia SKO sygn. [...] i SKO sygn. [....] (sprawa II SA/Bd 522/09) mogłoby, w zależności od wyniku postępowania (np. wniesienia skargi kasacyjnej tylko od jednego z orzeczeń) doprowadzić do niespójności rozstrzygnięć, a wręcz ich sprzeczności. Zawieszone postępowanie sądowe zostało podjęte po uprawomocnieniu się w dniu 6 października 2009 r. wyroku WSA w Bydgoszczy sygn. II SA/Bd 522/09, którym orzeczono o oddaleniu skargi A. B. w zakresie dotyczącym odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji uchylającej przyznane świadczenie oraz – o uchyleniu zaskarżonego postanowienia SKO sygn. [....] w pozostałym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że sąd administracyjny w zakresie swej właściwości bada wyłącznie zgodność z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, a w razie uwzględnienia skargi wydaje orzeczenie wyłącznie o charakterze kasacyjnym. Oznacza to, iż nie może wyręczać organów poprzez orzekanie co do meritum sprawy. W przypadku zaś niniejszej sprawy nie posiada kompetencji do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarga zasługuje na częściowe uwzględnienie z przyczyn, które należało wziąć pod uwagę z urzędu. W myśl przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego złożenie odwołania zobowiązuje organ odwoławczy do zbadania w pierwszej kolejności, czy zostało ono wniesione przez uprawnioną do tego stronę z zachowaniem ustawowego terminu. W razie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania organ powinien wydać postanowienie, o którym mowa w art. 134 kpa. W niniejszej natomiast sprawie wraz z odwołaniem strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, co obligowało organ do rozpatrzenia w pierwszej kolejności tegoż wniosku. W przypadku wydania postanowienia przywracającego termin, doszłoby do rozpatrzenia odwołania. Jednak SKO zaskarżonym postanowieniem (pkt 1) rozstrzygnęło negatywnie w kwestii przywrócenia terminu. W tej sytuacji organ winien się ograniczyć do wymienionego rozstrzygnięcia, a nie dodatkowo orzekać o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jak przyjęto w orzecznictwie sądowym (vide m.in. wyrok NSA z dnia 24 września 2008 r. sygn. l OSK 1406/07 - dostępny w internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych oraz wyrok NSA z 15 czerwca 2007 r. l GSK 1221/06- Lex 338645) odmowa przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego wyłącza potrzebę wydania odrębnego rozstrzygnięcia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia tegoż środka zaskarżenia, skoro już samo rozstrzygnięcie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego z przyczyn podawanych w jego uzasadnieniu wskazuje, że strona wniosła środek odwoławczy z uchybieniem terminu. Ze względu zatem na to, iż SKO w B. w punkcie 1 postanowienia z dnia [....] rozstrzygło o odmowie przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania ze wskazaniem, iż nie wykazała braku winy w dochowaniu terminu, Sąd uznając brak potrzeby dodatkowego rozstrzygania na gruncie art. 134 kpa orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) jak w punkcie 2 sentencji wyroku. W pozostałej części zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchybiony termin należy przywrócić, jeśli - obok złożenia wniosku o przywrócenie terminu i dopełnienia czynności, dla których określony był termin (w niniejszym przypadku -wniesienia odwołania) - strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, a wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Przez uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podmiotu, który uchybił terminowi należy rozumieć wskazanie okoliczności, których wystąpienie było niezależne od jego woli i uniemożliwiło mu dopełnienie czynności procesowej w terminie, inaczej mówiąc - wskazanie przeszkody, której strona nie była w stanie przezwyciężyć nawet przy dochowaniu najwyższej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw, przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W orzecznictwie sądowym przyjęto, że przeszkoda, o której mowa musi mieć charakter nagły, a więc jest to przykładowo przerwa w komunikacji, powódź, pożar, nagła choroba nie pozwalająca na wyręczenie się inną osobą. Jak trafnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sam fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim nie oznacza uprawdopodobnienia braku winy strony w spóźnionym wniesieniu środka odwoławczego bez odniesienia tego faktu do okolicznościach sprawy. Samo w sobie korzystanie ze zwolnienia lekarskiego nie wyklucza bowiem sporządzenia przez stronę odwołania i wyekspediowania go drogą pocztową, jeżeli nie osobiście, to przez domownika lub inną osobę. Jakkolwiek to na skarżącej jako stronie postępowania administracyjnego ciążył obowiązek uwiarygodnienia argumentacji, że nie było możliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody wniesienia odwołania w terminie, skarżąca, powołując się na zaawansowaną ciążę i związane z nią zwolnienie lekarskie, nie doręczyła organowi dokumentu potwierdzającego ten fakt. Abstrahując jednak od powyższego stwierdzić należy, że ciąża nie jest chorobą i do tego nagłą, uniemożliwiającą napisanie odwołania, które - wbrew sugestiom skarżącej - nie musiało być dostarczone do siedziby organu osobiście, lecz wystarczyło ją wysłać pocztą. W razie złego samopoczucia skarżącej, która w czasie korzystania ze zwolnienia nie była hospitalizowana, odwołanie mógł pod jej dyktando sporządzić mąż, a jej rola ograniczałaby się do podpisania go. Jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych zaświadczenia z dnia 25 listopada 2008 r. o dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, jako miejsce prowadzenia przez męża skarżącej –S. tejże działalności wskazano w nim adres wspólnego z nią zamieszkania w K. Jeśli nawet wykonywanie wspomnianej działalności łączyło się z częstymi wyjazdami do osób, na których rzecz mąż skarżącej wykonywał usługi, to trudno przyjąć, że przez całe 14 dni, w których istniała możliwość odwołania się od decyzji przebywał poza domem i z nią się nie kontaktował (skoro zagrażał jej przedwczesny poród), wobec czego nie mogła się nim wyręczyć nawet w wysłaniu przesyłki. W zakresie tym mogła też skorzystać z pomocy którekolwiek z sąsiadów. W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w świetle dokumentów, jakimi dysponowało trafnie uznało, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w spóźnionym doręczeniu organowi l instancji odwołania od jego decyzji, czego konsekwencją było niekorzystne dla skarżącej rozstrzygnięcie zamieszczone w punkcie 1 zaskarżonego postanowienia. Podkreślić należy, że przyjmuje się, iż przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa w zakresie dbałości o własne interesy, a w rozpatrywanym przypadku o takiej sytuacji można mówić. Trafność negatywnego rozstrzygnięcia SKO potwierdza załączone przez skarżącą dopiero do skargi zaświadczenie lekarskie (kserokopia) z dnia 6 kwietnia 2009 r., a więc nie mogące być przedmiotem odniesienia się ze strony organu. Wskazać bowiem należy, że wpisanie przez wystawiającego powyższe zaświadczenie cyfry "2" w pozycji 12- "wskazania lekarskie" oznacza, według wiedzy Sądu, że osoba wymieniona w zaświadczeniu może chodzić, a więc może wykonywać czynności życia codziennego, w tym udać się na kontrolę lekarską. Poza tym także w dniu 6 kwietnia 2009 r. przy okazji wizyty skarżącej w urzędzie (fakt ten wynika z wypowiedzi jej pełnomocnika podczas rozprawy) oraz u lekarza mogło dojść do sporządzenia i złożenia odwołania przez skarżącą bezpośrednio w urzędzie, względnie wysłania pocztą, a więc z zachowaniem ustawowego terminu do jego wniesienia. Z kolei załączona do skargi kserokopia karty informacyjnej z pobytu w szpitalu dotyczy początkowego okresu ciąży skarżącej - września 2008 r. W świetle powyższego, gdyby nawet przyjąć, że SKO winno przejawić większą inicjatywę w toku rozpoznawania wniosku skarżącej, to jego bierność nie mogła mieć wpływu na treść wydanego przezeń rozstrzygnięcia. Z przedstawionych wyżej względów uznając skargę w zakresie dotyczącym punktu 1 postanowienia SKO w B.y ze nieuzasadnioną orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz.1270) w tej części o jej oddaleniu. Nadmienić należy, że podnoszone w punkcie drugim skargi kwestie merytoryczne odnoszące się do decyzji Burmistrza K. z dnia [..] nie mogły być przedmiotem oceny Sądu, bowiem stosownie do art. 134 § 1 wymienionej wyżej ustawy - rozpoznając skargę Sąd związany był granicami sprawy, której przedmiot stanowiło tylko proceduralne rozstrzygnięcie organu odwoławczego związane z wniesieniem odwołania.