III SA/Po 881/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r. przy udziale sprawy ze skargi W. L. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego oddala skargę /-/ B. Sokołowska /-/ T.M. Geremek /-/ M. Ławniczak Decyzją z dnia 23 lutego 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznał W. płatność dla gospodarstwa niskotowarowego w kwocie 4 818,66 zł z zastrzeżeniem, iż płatność ta będzie wypłacana przez kolejnych 5 lat, a warunkiem płatności w czwartym i piątym roku będzie zrealizowanie planowanego przedsięwzięcia zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa nie później, niż w terminie 6 miesięcy od dnia wypłaty trzeciej płatności – zgodnie z § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 286 z 2004 r., poz. 2870). Zobowiązano jednocześnie stronę do złożenia w ciągu 7 dni po upływie powyższego terminu "Oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięcia" wraz z odpowiednim dokumentem potwierdzającym zrealizowanie zadeklarowanego przedsięwzięcia. Zawiadomieniem z dnia 28 maja 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zawiadomił W. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wstrzymania wypłaty 4 i 5 raty płatności dla gospodarstwa niskotowarowego z powodu niezłożenia w terminie oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięć zgodnie z planem gospodarstwa niskotowarowego. Pismem z dnia 5 czerwca 2009 r. W. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego "Oświadczenia" powołując się na bardzo trudną sytuację rodzinną i konieczność sprawowania stałej opieki nad obłożnie chorymi, od ponad roku, rodzicami. Obowiązek stanowiący ciężkie obciążenie fizyczne i psychiczne, spowodował niemożność przedłożenia wymaganych dokumentów do organu I instancji w wyznaczonym terminie. Wnioskodawca podniósł ponadto, iż został zasugerowany informacją podawaną w środkach masowego przekazu jesienią 2008 r. o przedłużeniu przedmiotowego terminu. Wskazał też, że upoważniona przez niego osoba nie złożyła oświadczenia i nie poinformowała go o tym. Do wniosku strona załączyła wymagane oświadczenie wraz z załącznikami potwierdzającymi zakup maszyn rolniczych. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 59 § 1 i art. 58 § 1 kpa, odmówił W. przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego. W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, iż terminem zakończenia realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia był dzień 5 listopada 2008 r., wobec czego ostateczna data złożenia oświadczenia upływała z dniem 12 listopada 2008 r. W ocenie organu nie uprawdopodobnił uchybienia powyższemu terminowi bez jego winy, albowiem wskazane fakty (opieka nad rodzicami czy błędna informacja z mediów) nie były okolicznościami nie do przezwyciężenia przez stronę, która mogła wyręczyć się w dokonaniu spornych czynności procesowych pośrednikiem lub złożyć oświadczenie za pośrednictwem poczty. We wskazanym okresie wnioskodawca dokonywał też innych czynności bezpośrednio i osobiście przed organem I instancji, składając np. w dniu 8 maja 2009 r. wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W zażaleniu na powyższe postanowienie W. powtórzył argumenty zawarte we wniosku o przywrócenie terminu, dotyczące trudnej sytuacji rodzinnej i konieczności sprawowania osobistej opieki nad chorymi rodzicami, leżącymi od ponad roku. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postanowieniem z dnia 25 września 2009 r. utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Organ II instancji podtrzymał w pełni ustalenia faktyczne i rozważania prawne dotyczące niewystarczającego uprawdopodobnienia przez żalącego się braku winy w uchybieniu terminu do złożenia oświadczenia. W uzasadnieniu, powołując się na bogate orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy stwierdził, że konieczność opieki nad chorymi rodzicami nie może stanowić przeszkody do złożenia oświadczenia w terminie a ponadto zostało one złożone dopiero po ponad 7 miesiącach, choć strona mogła je wysłać pocztą lub dostarczyć za pośrednictwem osoby trzeciej. W skardze wniósł o uchylenie postanowienia organu II instancji i powtórzył argumenty oraz zarzuty podnoszone w toku postępowania administracyjnego i dotyczące braku winy w uchybieniu przedmiotowemu terminowi. Wskazał też na przewlekłość postępowania administracyjnego. Skarżący podkreślił, że zamieszkiwał przez cały czas sam z obłożnie chorymi rodzicami wymagającymi stałej opieki. Sytuacja, w której się znalazł zakłócała normalne funkcjonowanie. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie przypomniała zaś o zbliżającym się terminie złożenia oświadczenia, choć formularz oświadczenia musiał być pobrany w Agencji. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. W piśmie procesowym z dnia 5 stycznia 2010 roku W. złożył wniosek o zasądzenie od organu zwrotu należnych kosztów postępowania i ponownie przytoczył argumenty przemawiające, jego zdaniem, za uwzględnieniem skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest w oparciu o kryteria zgodności z prawem, a według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonych postanowień w powyższym zakresie Sąd uznał, że skarga okazała się nieuzasadniona. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt. 4 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 286 z 2004 r., poz. 2870) płatność dla gospodarstwa niskotowarowego udzielana była producentowi rolnemu, który m. in. zobowiązał się do zrealizowania odpowiednich przedsięwzięć dotyczących prowadzenia działalności rolniczej lub pozarolniczej, zgodnie z planem rozwoju danego gospodarstwa niskotowarowego. Według § 8 ust. 1 i ust. 2 cytowanego rozporządzenia przyznaną płatność wypłaca się w czwartym i piątym roku wypłaty tej płatności, jeżeli producent rolny zrealizował przedsięwzięcia zgodnie z planem rozwoju w terminie 6 miesięcy od dnia wypłaty płatności w trzecim roku realizacji planu oraz złożył kierownikowi biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oświadczenie o zrealizowaniu tych przedsięwzięć zgodnie z planem rozwoju – w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od daty samej realizacji przedsięwzięcia. W niniejszej sprawie datą zakończenia przedmiotowych przedsięwzięć był dzień 5 listopada 2008 r., wobec czego 7-dniowy termin na złożenie wymaganego oświadczenia upływał z dniem 12 listopada 2008 r. Oświadczenie z załącznikami oraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej wpłynęło zaś do organu I instancji dopiero w dniu 6 czerwca 2009 r. (k. 84 akt administracyjnych). Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 kpa w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośba winna być przy tym wniesiona do odpowiedniego organu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu wraz z dopełnieniem czynności, dla której określony był termin. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu określonej czynności procesowej. Przywrócenie nie jest bowiem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, godziła się na niedochowanie terminu, mogąc zapobiec w jakikolwiek sposób jego uchybieniu. O braku winy można zatem mówić w sytuacji, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu obiektywnej przeszkody nie do przezwyciężenia (siły wyższej) – nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Na gruncie utrwalonego orzecznictwa Sądów administracyjnych do okoliczności faktycznych uzasadniających przywrócenie terminu zalicza się przykładowo: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony nie pozwalającą na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Samo zwolnienie lekarskie od pracy nie jest przy tym uznawane za potwierdzenie braku winy, nie wyklucza bowiem możliwości dokonania czynności procesowej (nadania pisma na poczcie) osobiście lub np. przez domownika. Strona zainteresowana winna wobec tego uprawdopodobnić brak swojej winy tzn. uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 334-338; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 stycznia 2009r., sygn. akt II SA/Ol 857/08, lex nr 481520, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 maja 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 1107/07, Lex nr 469773). Biorąc pod uwagę powyższe stanowisko doktryny i orzecznictwa Sąd uznał, iż w rozpatrywanej sprawie odmowa przywrócenia terminu do wniesienia oświadczenia była w pełni zasadna i nie narusza prawa. Skarżący usprawiedliwiał niemożność terminowego dokonania czynności polegającej na złożeniu oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego koniecznością sprawowania ciągłej opieki nad obłożnie chorymi rodzicami. Zdaniem Sądu okoliczności tego rodzaju uniemożliwiają przyjęcie ich za obiektywną przeszkodę nie do przezwyciężenia (o charakterze siły wyższej). Nie ulega bowiem wątpliwości, że W. mógł się posłużyć pomocą drugiej osoby (np. sąsiada) w celu zdobycia niezbędnego formularza oświadczenia oraz jego późniejszego złożenia do organu I instancji lub wysłania za pośrednictwem poczty. Orzecznictwo sądów wskazuje na możliwość posługiwania się pomocą innych osób nawet w przypadku choroby samej strony, a więc jest to tym bardziej wskazane w sytuacji, gdy strona jest zdrowa, ale z innych przyczyn (np. obowiązek opieki nad osobą bliską) nie może opuszczać miejsca swojego zamieszkania. Skarżący jako producent rolny winien starać się o zachowanie należytej staranności przy dochowaniu terminu do złożenia oświadczenia, wiedząc o jego konsekwencjach w zakresie otrzymania kolejnych wypłat środków finansowych (określonych jednoznacznie w doręczonej mu decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 23 lutego 2006 r.). Tym bardziej bezzasadny jest argument strony o informacji zasłyszanej w środkach masowego przekazu o przedłużeniu terminu do składania oświadczenia. Trzeba też wyraźnie podkreślić, że na organie nie ciąży żaden obowiązek polegający na konieczności przypomnienia producentowi rolnemu o terminie złożenia oświadczenia. Bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia jest też fakt wydania powyższego postanowienia dopiero w dniu 25 września 2009 r., skoro organ dwukrotnie informował stronę o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, a skarżący nie wniósł skargi na bezczynność. Należy wskazać ponadto, iż w okresie istnienia rzekomej przeszkody w dokonaniu czynności W. osobiście złożył w dniu 8 maja 2009 roku w siedzibie organu I instancji wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, na co zwrócił już uwagę Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w swym postanowieniu z dnia 8 czerwca 2009 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane zgodnie z prawem. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ M. Ławniczak /-/ T.M. Geremek /-/ B. Sokołowska D.W.d