II SA/Lu 638/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Stażysta Magdalena Markowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi K. K. i R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia poprzedniego stanu ukształtowania gruntu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...]. znak: [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz R. K. kwotę 300 (trzystu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Wójt Gminy decyzją z dnia [...] znak: [...] odmówił przywrócenia poprzedniego stanu ukształtowania gruntu na działce nr [...] stanowiącej współwłasność Państwa M.i H. małż. J., położonej w miejscowości S. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ukształtowanie terenu - spadek terenu działki w kierunku drogi wojewódzkiej nie może powodować zalewania wodami opadowymi działki sąsiedniej. Ponadto na całej długości sporych działek istnieją budynki oraz płoty z cegły silikatowej, a także dwa przęsła płotu drewnianego na betonowej podmurówce. Tak ogrodzona działka w sposób naturalny zabezpiecza działkę Pana K. przed spływami wód opadowych z działki nr [...]. Tak więc stwierdzenia wnioskodawcy o naruszeniu stosunków wodnych nie mają uzasadnienia w stanie faktycznym i dlatego też organ stwierdził, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych. Od powyższej decyzji odwołali się Państwo K. i R. małż. K. Zaskarżonej decyzji zarzucili nie wyjaśnienie przez organ wszystkich istotnych okoliczności w sprawie na skutek dokonania tendencyjnych ustaleń co do ukształtowania terenu i jego zmian przez właścicieli działki sąsiedniej. Wnieśli o dopuszczenie dowodu z dokumentu - opinii biegłego sądowego sporządzonej dla celów postępowania sadowego toczącego się przed Sądem Rejonowym w B. Opinia ta wskazuje bowiem bezsporny fakt podwyższenia powierzchni gruntu na nieruchomości sąsiedniej, a także wykazuje istotne różnice w ustaleniach biegłego i pracowników organu I instancji. Zarzucili również, iż organ oparł swe rozstrzygnięcie na materiale dowodowym zebranym przez pracownika, co do którego wielokrotnie wnosili o jego wyłączenie z powodu jego nieobiektywności i tendencyjności. Państwo K. kwestionują wszelkie ustalenia organu w zakresie naruszenia stosunków wodnych i uważają, że ich działka jest niekorzystnie ukształtowana w stosunku do działki sąsiedniej, w szczególności na wysokości istniejących budynków mieszkalnego i gospodarczego, z powodu nawożenia przez sąsiadów gruzu i innych nieczystości stałych. Po rozpatrzeniu odwołania i analizie akt sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy B. Organ II instancji wskazał, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.), aby powstała konieczność władczej ingerencji organu administracji publicznej w stosunki sąsiedzkie poprzez nakazanie właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, muszą być spełnione łącznie następujące przesłanki: wystąpienie zmiany stanu wody na gruntach, spowodowanie jej przez właściciela gruntu sąsiedniego, szkodliwy wpływ tej zmiany na grunty sąsiednie. Kolegium podniosło, iż w omawianej sprawie organ I instancji, przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe z udziałem stron postępowania, w wyniku którego stwierdzono, iż nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, gdyż nie zaistniały przesłanki określone ww. przepisie. Ustalono, że ukształtowanie terenu tj. spadek terenu części działki nr [...] stanowiącej własność Państwa J. w stronę rzeki B. oraz części działki nr [...] stanowiącej własność Państwa K. w kierunku drogi wojewódzkiej, nie może powodować zalewania wodami opadowymi działki Państwa K. Ustalono również, że na granicy spornych działek istnieje budynek mieszkalny, gospodarczy, a także płoty z cegły silikatowej oraz dwa przęsła płotu drewnianego na betonowej podmurówce. Tak ogrodzona działka odwołujących się w naturalny sposób zabezpiecza ich działkę przed spływem wód opadowych z działki sąsiadów. Ponadto organ dopuścił dowód z przedłożonej przez odwołujących się opinii biegłego sądowego dotyczącej określenia prawidłowości usytuowania i poziomu gruntu oraz różnych ruchomości w nim znajdujących się na pasie gruntu przylegającego do budynków usytuowanych na działce ewid. [...]. Kolegium przywołało ustalenia biegłego, iż aktualny poziom terenu zalegający przy ścianie budynku mieszkalnego powoda (odwołującego się) pozostaje niezmienny od kilku lub może nawet od kilkunastu lat, że nie stwierdzono zawilgocenia ścian, a ewentualne na ścianie budynku może powstać z powodu złego stanu technicznego lub niewłaściwej drożności rynien i rur spustowych oraz że na działce Państwa J. wzdłuż granicy z działką Państwa K. istnieje nieporządek i jedynie w dalszej perspektywie czasowej możliwe jest negatywne oddziaływanie takiego stanu rzeczy na ściany budynku. Organ odwoławczy zatem przyjął, że ewentualne zalewanie budynków Państwa K. wodami opadowymi nie jest spowodowane podniesieniem gruntu na działce Państwa J., gdyż dokonanie takiej czynności nie zostało udowodnione, lecz złym lub niewłaściwym stanem technicznym urządzeń spustowych bądź też w ogóle ich brakiem. Sam skarżący – jak wskazał organ - na posiedzeniu przed Kolegium w dniu [...] stwierdził, że jego budynek mieszkalny nie posiada izolacji pionowej i wody opadowe spływające pod jego budynek powodują zagrzybianie ścian. Odnośnie natomiast zarzutu dotyczącego niewyłączenia pracownika Urzędu Gminy z czynności dowodowych Kolegium przychyla się do stanowiska organu I instancji wyrażonym w postanowieniu z dnia [...] bowiem strona nie udowodniła, iż zachowanie pracownika gminy było nieobiektywne czy tendencyjne, zwłaszcza w sytuacji, kiedy wizje lokalne i rozprawa administracyjna odbyły się przy udziale innych pracowników. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnieśli K. i R. K. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania: w szczególności art. 7 i art. 8 w związku z art. 138 i art. 75 oraz z art. 80 kpa przez nie rozpatrzenie wyczerpująco całego materiału dowodowego i przekroczenie granicy swobodnej oceny materiału dowodowego. Ponadto wskazali niewłaściwe zastosowanie art. 29 ustawy Prawo wodne i art. 53 ust.3 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 54 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 27 marca 2003r o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zdaniem skarżących organy administracji naruszyły ochronę interesów osób trzecich i zakaz naruszania stosunków wodnych. Strona skarżąca wyjaśniła, że aktualnie istniejące na ich działce budynki, w tym dom mieszkalny są zalewane wodami z wiosennych roztopów lub wodami opadowymi z działki Państwa J., ponieważ sąsiad zasypał naturalne koryto w gruncie zbierające i odprowadzające wody. Ponadto wskazali, iż organ I instancji nie uwzględnił ich wniosku o podjęcie postępowania wyjaśniającego w tym kierunku. W tej sytuacji skarżący wnieśli o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego. Skarżący wskazali, iż z momentem objęcia przez sąsiadów gruntu przygranicznego w ramach ugody administracyjnej, podjęli oni czynności nawożenia i rozsypania ziemi i opadów na terenie własnej działki, w ten sposób, że podwyższyli sztucznie naturalną powierzchnię ich działki w stosunku do poziomu powierzchni działki skarżących. Strona skarżąca w ramach kontaktów sąsiedzkich domagała się od właścicieli sąsiedniej działki tj. Państwa J. przywrócenia pierwotnego, naturalnego stanu powierzchni gruntu albo wykonania murku oporowego na długości zabudowy własnych budynków dla ochrony tylko istniejącej zabudowy, a skutkiem ich negatywnej odpowiedzi zdecydowali się w 2007 r. wnieść pozew do Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny w B. Strona skarżąca ponadto kwestionuje bezstronność pracownika organu, mając na uwadze zawartą przed kilkoma laty ugodą administracyjną co do zmiany granic sąsiadujących nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy potrzymał stanowisko podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 29 ust.1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, ma obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie także wskutek przypadku lub działania osób trzecich, a jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom ( art.29 ust.2). W wyroku z dnia 14 maja 2008r. (II OSK 613/07 Legalis) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że dla zastosowania wspomnianego przepisu niezbędne jest dokładne ustalenie stanu faktycznego, a mianowicie, jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, zwłaszcza czy nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej, a jeśli tak - kto jest sprawcą i na czym polegała zmiana stanu wody, wreszcie czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty. Dopiero poprawnie ustalona podstawa faktyczna mogła stanowić podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań i w konsekwencji do podjęcia rozstrzygnięcia. Z treści zaskarżonej decyzji jak i decyzji Wójta Gminy wynika, że wbrew stanowisku skarżącego nie doszło do podniesienia nieruchomości [...], a tym samym nie nastąpiła zmiana stanu wody i jej spływu. Jednak już w czasie oględzin jakie miały miejsce 12 stycznia 2009 r. M. J. stwierdziła, że działkę wyrównała ziemią i gruzem, nie naruszając stosunków wodnych. Taki stan rzeczy potwierdził także H. J. wyjaśniając w piśmie z dnia [...]r., że wyrównując działkę nie zmienił naturalnego spływu wód, a jedynie dostosował teren do budynku oraz w celu poprawy komunikacji. Stwierdził ponadto, że wzdłuż granicy działką [...] w pasie o szerokości 1 m nie wyrównywał działki, natomiast różnica poziomów około 1 m istnieje i woda spływa naturalnie w kierunku rzeki. W protokole z kolejnych oględzin jakie miały miejsce [...]2009 r. zanotowano, że "widoczne są ślady podniesienia terenu przez Pana J. na odcinku od budynku mieszkalnego Pana K. w kierunku rzeki na odległość 21 m przy szerokości 4,4 m gruntem piaszczystym oraz gruzem budowlanym na skraju skarpy. Zmieniający wysokość terenu P. J. zachował spadek w kierunku rzeki’’. Jednak już podczas rozprawy przed organem I instancji w dniu [...]2009 r. H. J. stwierdził, że nigdy nie nawoził żadnej ziemi, a co więcej, poza budynkiem mieszkalnym faktycznie obniżył poziom gruntu o około 20 cm zostawiając od budynków i płotu sąsiada lej. Już choćby wskazane sprzeczności wymagały szczegółowego zbadania, czy i kiedy rzeczywiście doszło do nawiezienia ziemi i gruzu na działkę [...], skoro sam skarżący podnosi, że nawożenie ziemi trwało już od 15 - 20 lat ( k.59 akt), a w konsekwencji, czy doszło do podwyższenia działki i zmiany kierunku spływu wody na tej działce, skoro, jak podają strony, działka skarżącego jest położona wyżej o około 70 cm od działki H. J. Tymczasem organ odwoławczy w swojej ocenie, wbrew nawet oświadczeniom składanym przez strony postępowania, oparł się wyłącznie na opinii biegłego sądowego w specjalizacji architektonicznej i konstrukcyjno – inżynieryjnej z której wynika, zdaniem biegłego domniemanie, że " aktualny poziom terenu zalegający przy ścianie budynku mieszkalnego powoda pozostaje niezmienny od kilku lub może nawet od kilkunastu lat". Zauważyć przy tym należy, że opinia ta została sporządzona [...]2007 r., a przecież przy braku precyzyjnych ustaleń co do daty wykonania prac polegające na wyrównaniu działki [...], nie można wykluczyć, że wykonano je także po tej dacie. Podkreślić również trzeba, że wprawdzie zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, to oparcie uzasadnienia decyzji przez organ odwoławczy wyłącznie na treści opinii sporządzonej w innej sprawie nie może zostać uznane za wystarczające. Przypomnieć bowiem należy, że stosownie do art. 79 § 1 kpa strona powinna być powiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu zbiegłych, ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. Z akt sprawy nie sposób dowiedzieć się czy powyższe warunki zostały spełnione. Poza tym z uwagi na upływ czasu od daty sporządzenia opinii i wynikających z niej wątpliwości związanymi z wyjaśnieniami stron należy dopuścić dowód z kolejnej opinii biegłego właściwej specjalizacji. Powinna ona pomóc wyjaśnić, czy faktycznie na działkę nr [...] została nawieziona ziemia i gruz, czy w ten sposób podniesiono jej poziom, także w granicy z działką skarżącego, jaki był dotychczas kierunek spływu wód na działkach i czy w wyniku tych czynności został on zmieniony i czy zmiana ta spowodowała lub może spowodować szkodliwy wpływ na działkę skarżącego. Chodzi tu zwłaszcza o podnoszone przez skarżącego zawilgocenie i zagrzybienie budynku mieszkalnego, oraz wykwity solne, powstające, jego zdaniem, na skutek zalewania przez wody płynące z nieruchomości sąsiedniej. Rzeczą biegłego będzie wyjaśnienie, czy na ewentualne zalewanie budynku mieszkalnego skarżącego wpływ ma, podnoszone przez strony postępowania i wspomniane w opinii biegłego sądowego, odprowadzanie rynnami i rurami spustowymi wody z budynku mieszkalnego skarżącego wprost na ścianę budynku, brak opaski odwadniających i izolacji. Rozpoznając ponownie sprawę rzeczą organów będzie także odniesienie się do zgłaszanego w toku postępowania wniosku skarżącego o dopuszczenie dowodu z pomiaru niwelatorem działki [...] oraz ewentualne dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron w trybie art. 86 kpa. Podkreślić należy, że nie można także zgodzić się z organem I instancji, według którego nie może dochodzić do zalewania działki skarżącego skoro przed spływem wód działkę te zabezpieczają posadowione na granicy budynki i płot. Jest bowiem oczywiste, że użyte w art. 29 Prawa wodnego określenie "zmiana stanu wód szkodliwe oddziaływujących na grunty sąsiednie" oznacza także oddziaływanie na budynki znajdujące się na nieruchomości. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit.c) oraz art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.