II OZ 488/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 80/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2009 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w sprawie postanawia oddalić zażalenie Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 17 grudnia 2009 r. wynika, że wymienione Stowarzyszenie prowadzi działalność niezarobkową polegającą na ochronie obiektów historycznych w Warszawie, podejmowaniu działań mających na celu zachowanie i kształtowanie walorów architektoniczno-urbanistycznych Warszawy, zbieraniu informacji i rozpowszechnianiu wiedzy na temat historii i architektury Warszawy, dbaniu o estetykę i właściwe utrzymanie obiektów i terenów zielonych o szczególnym znaczeniu dla historii Warszawy. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych przychodów. Nie pobiera składek członkowskich i nie posiada rachunku bankowego. Wszelkie działania Stowarzyszenia podejmowane są społecznie przez jego członków. W konsekwencji, nie ma środków na pokrycie kosztów postępowania. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2010 r. skarżącemu Stowarzyszeniu odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 5 lutego 2010 r. Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od w/w postanowienia z 29 stycznia 2010 r. podnosząc, iż działalność Stowarzyszenia polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki, nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie wykazało, iż spełnia, w jego ocenie, przesłanki dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a odmowa przyznania prawa pomocy stanowi pozbawienie skarżącego prawa do sądu. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 80/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić oszczędności na ten cel. Ponadto, Sąd I instancji stwierdził, że art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach (tj.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Natomiast przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia założenia, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie złożyło zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że jego działalność polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie prowadzi działalność korzystną dla ogółu mieszkańców Warszawy, dąży do zapewnienia ładu architektoniczno-urbanistycznego realizując cele istotne dla całej społeczności. Nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zażaleniu wskazano również na orzeczenie zwalniające skarżące Stowarzyszenie od kosztów sądowych i stwierdzono, że Stowarzyszenie zostało pozbawione prawa do sądu. Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy Sąd może przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym, jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Ponadto, jak trafnie zauważył Sąd I instancji stowarzyszenia mogą przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej, a także prowadzić własną działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie zaś, z wyjaśnień złożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż nie pobiera ono dla swej działalności składek, a tym samym nie ma środków na swoją działalność. Podkreślenia wymaga, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który należy podzielić, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, to wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Należy przy tym podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa. Natomiast podnoszony w zażaleniu argument, że Stowarzyszenie zostało zwolnione od kosztów sądowych w innej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, nie oznacza, iż prawo pomocy będzie mu przyznawane w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak jest racjonalnych przesłanek uwzględnienia przedmiotowego zażalenia. Z tego powodu za bezzasadny uznać należy zarzut pozbawienia skarżącego prawa do sądu. W takim stanie rzeczy uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2010 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 z związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.