II FZ 335/10

Dnia 3 września 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2010 roku sygn. akt I SA/Kr 1639/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 września 2009 roku nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 rok postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2010 r., w sprawie sygn. akt I SA/Kr 1639/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił L. C. przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia sąd wskazał, że w uzasadnieniu zgłoszonego już w skardze wniosku o przyznanie prawa pomocy podatnik podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny są dochody skarżącego z tytułu zatrudnienia w wysokości 2000 zł. Ponadto skarżący wskazał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów lecz ponosi straty. Wraz z żoną zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu, a miesięczne koszty jego utrzymania to 2000 zł. Skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 3 ha w L. gmina B. oraz działki w P. o pow. 0,3 ha. W formularzu o przyznanie prawa pomocy wskazał ponadto, że posiada samochód Scania rok prod. 1997, Volvo rok prod. 1985 oraz Mann rok prod. 1992. Podkreślił także, że posiada zobowiązania wobec Urzędu Celnego w O. oraz Urzędu Skarbowego wynikające z tytułu poręczeń za Spółkę z o.o. Na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nadesłał zaświadczenie z zakładu pracy – K. C. - Spółka z o.o., z którego wynikało, że jest zatrudniony na stanowisku dyrektora z wynagrodzeniem równym 2.000 zł brutto. Nadesłał także wyciągi z rachunku bankowego, na którym na dzień 30 listopada 2009r. zgromadzone były środki finansowe w wysokości 2.109 zł. Z przedstawionej deklarację PITL wynika, że z prowadzonej działalności gospodarczej, przychód skarżącego za listopad 2009r. wyniósł 854.039,59 zł, koszty 1.085. 704 zł, powodując stratę 231. 664 zł. Z nadesłanego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008 wynikało, że skarżący osiągnął dochody ze stosunku pracy w wysokości 28. 5254zł, natomiast przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniosły 410. 602,65 zł, koszty 821. 475,64 zł, strata 410. 872,99 zł. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2010r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podkreślając, iż pomimo wezwania nie przedłożył dokumentów, obrazujących sytuację materialną żony, nie udokumentował miesięcznych wydatków eksploatacyjnych rodziny potwierdzających, iż sytuacja majątkowa strony jest istotnie na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych niezbędnych na tym etapie postępowania. Skarżący osiąga stałe dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, a także prowadzi działalność gospodarczą, która daje miesięczne przychody rzędu 854 039,59 zł posiada majątek nieruchomy, który może posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych. Pismem z dnia 2 marca 2010 r. skarżący wniósł sprzeciw od przedmiotowego postanowienia. Podkreślił, że obszernie udokumentował swój stan majątkowy. Wskazał też, że osiągana strata zarówno za rok 2008 (410. 872 zł) jak i z listopada 2009r. (231.664zł) stanowi realne obciążenie. Skarżący podniósł też, że z żoną posiada rozdzielność majątkowa, co powoduje, że nie można od niej wymagać ponoszenia kosztów sądowych. Rozpoznając przedmiotowy sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że strona nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Strona nie przedstawiła bowiem informacji pozwalającej na weryfikację oświadczeń, na które powołuje się we wniosku i nie wyjaśniła tym samym, czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", zostały spełnione. Podkreślił, że należna oplata z tytułu wpisu sądowego wynosząca 2.000 zł mogła zostać zapłacona przez skarżącego, gdyż jak wynika z dołączonych na wezwanie Sądu wyciągów bankowych dokonywano z konta skarżącego wypłat gotówkowych (L. M. C. w wysokości 15 000zł w dniu 9 września 2009r. oraz M. C. w wysokości 13 000zł w dniu 9 listopada 2009r.) i wpłat gotówkowych (L. C. 12.000 zl w dniu 8 września 2009r.). Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że skarżący wezwany przez Sąd do szczegółowego uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nadesłał w odpowiedzi jedynie część wymaganych dokumentów pomijając w szczególności informacje o dochodach i majątku swojej małżonki, nie wykazał dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego po pow. 3 ha, nie przedstawił rachunku bankowego należącego do małżonki, nie udokumentował żadnych ponoszonych wydatków ograniczając się do stwierdzenia, że wynoszą one miesięcznie około 2000 zł. Sąd I instancji podkreślił że podstawą do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest przedłożenie przez stronę starającą się o taką pomoc dokumentów, które pozwoliłyby ocenić wiarygodność jej twierdzeń. Sąd nie ma obowiązku poprzestawania tylko na oświadczeniu strony. Niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym wskutek pominięcia majątku żony i nieprzedstawienie dokumentów żądanych przez sąd skutkuje niewykazaniem przez skarżącego, że nie jest zdolny do poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Końcowo odnosząc się do informacji skarżącego o stratach z działalności gospodarczej WSA zauważył, że tego typu dane finansowe deklarowane w zeznaniach podatkowych oparte są na tzw. zasadzie memoriałowej, nie odzwierciedlającej rzeczywistych przepływów pieniężnych. Z przedstawionej kserokopii zeznania podatkowego za 2008r. wynika, że skarżący świadczył usługi transportowe, w ocenie Sądu wielkość sum deklarowanych jako koszty i przychody z działalności gospodarczej, przy małej ilości wykazanych środków trwałych, a także braku zadłużenia kredytowego, uzasadnia przypuszczenie, że w rzeczywistości skarżący faktycznie obracał dużymi sumami pieniędzy. Pośrednio potwierdzają to również wpłaty gotówkowe zasilające jego konto. Na powyższe postanowienie L. C. wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu powtórzył argumentację prezentowaną w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a.. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Sąd I instancji trafnie wskazał, iż ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku nałożonego przez sąd I instancji w trybie art. 255 p.p.s.a., i nie przedstawił danych dotyczących stanu majątkowego żony, ani dokumentów obrazujących poziom dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego oraz kosztów utrzymania jego rodziny. Tym samym pozbawił sąd I instancji możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. W tym miejscu wskazać należy, iż o ile nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postępowania skutkującą uchyleniem rozstrzygnięcia, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zarówno sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego jak i obecne zażalenie oparte zostało na argumentacji odwołującej się do okoliczności przynoszenia strat przez prowadzoną przez skarżącego działalność gospodarczą w postaci usług transportowych, która w jego ocenie przesądza o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek dodatkowych kosztów. Stanowisko powyższe nie zasługuje jednak na aprobatę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione przez skarżącego okoliczności nie wskazują na zastosowanie odstępstwa od art. 199 u.p.p.s.a. Zwrócić bowiem należy uwagę na obroty skarżącego jakie osiąga prowadząc działalność gospodarczą. Rozliczenie wyniku finansowego za listopad 2009r. wskazuje, że skarżący obraca znacznymi kwotami pieniędzy bowiem jego przychód za ten miesiąc wyniósł 854.039 zł. Z nadesłanego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008 wynikało, że skarżący osiągnął dochody ze stosunku pracy w wysokości 28.5254zł, natomiast przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniosły 410. 602 zł. Rozmiar tych obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Oceny takiej nie zmienia wskazywanie przez żalącego na stratę w prowadzonej działalności gospodarczej. Podnieść należy, jaki słusznie wskazał sąd I instancji, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. W sprawie za istnieniem takich środków przemawiają przedłożone wyciągi z rachunków bankowych. Wynika z nich, że skarżący swobodnie kieruje przepływem znacznych sum pieniężnych, i w okresie występowania z przedmiotową skargą posiadał środki finansowe umożliwiające uiszczenie wpisu w sprawie niniejszej. W rozstrzyganej sprawie niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o źródłach oraz kosztach utrzymania podatnika oraz posiadanie przez skarżącego znacznej wartości majątku nieruchomego miało decydujący wpływ na dokonaną przez sąd I instancji ocenę wniosku o prawo pomocy. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem sądu I instancji. Jak zostało już wskazane przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący nie udzieli w zasadzie żadnych informacji pozwalających ustalić koszty utrzymania jego i jego rodziny, nie wskazał majątku posiadanego przez żonę zasłaniając się umowa majątkowa małżeńską, ani wysokości dochodów uzyskiwanych z posiadanego 3 ha gospodarstwa rolnego, wobec powyższego uczynił niemożliwym weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłyby zostać pokryte należności sądowe. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.