I OSK 1946/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Bujko, Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.), Sędzia del. NSA Grażyna Radzicka, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krakowiecka, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1973/09 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia (...) września 2009 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2010 r., I SA/Wa 1973/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia (...) września 2009 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wnioskiem z dnia 23 czerwca 2009 r. skarżący wystąpił do Prezydenta Miasta Ostrołęki o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją tego organu z dnia (...) października 2008 r. nr (...) zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości położonej w Ostrołęce przy ul. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewid. (...). Skarżący we wniosku stwierdził, że jako strona nie brał udział w postępowaniu podziałowym. Po rozpatrzeniu w/w wniosku - Prezydenta Miasta Ostrołęki decyzją z dnia (...) lipca 2009 r., nr (...) odmówił wznowienia na wniosek skarżącego postępowania zakończonego powołaną decyzją zatwierdzającą projekt podziału nieruchomości. W uzasadnieniu wskazano, iż własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej nie uzasadnia prawa do żądania uchylenia decyzji, której stroną była Spółdzielnia Mieszkaniowa "C." w Ostrołęce, będąca użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości (dalej powoływana jako Spółdzielnia). Od ww. decyzji skarżący wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce. W uzasadnieniu wskazał, że posiada interes prawny do występowania jako strona w postępowaniu podziałowym, ponieważ przysługuje mu ograniczone prawo rzeczowe - spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu i wystąpił do Spółdzielni o zawarcie umowy przeniesienia własności. Zdaniem skarżącego podział zatwierdzony powołaną decyzją z dnia (...) października 2008 r. uniemożliwi realizację tego prawa, ponieważ przebiega przez część lokalu. Zaskarżoną decyzją z dnia (...) września 2009 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ostrołęki o odmowie wznowienia postępowania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że jeżeli ktoś żąda czynności organu administracji państwowej w sferze regulowanej przepisami prawa administracyjnego, to żądanie takie może być skuteczne tylko o tyle, o ile znajduje ono umocowanie w przepisach tego prawa. Kolegium przywołując treść art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm. - dalej ugn) wskazało, że przedmiotem spółdzielczego prawa do lokalu, które przysługuje skarżącemu jest lokal, a nie grunt. Z decyzji o zatwierdzeniu podziału nie wynikają przy tym dla skarżącego żadne uprawnienia, czy obowiązki, nie ma on zatem interesu prawnego, o jakim mowa w art. 28 K.p.a. Skarżący nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ostrołęki, względnie o ich uchylenie. Skarżący zarzucił naruszenie art. 28 K.p.a. poprzez przyjęcie, że nie wykazał, iż naruszony został jego własny i skonkretyzowany interes prawny, podczas gdy interes ten wynika z art. 17 (14) ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003r. Nr 119 poz. 1116) oraz z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80 poz. 903). Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na założeniu, że wywodzi swój przymiot strony tylko z członkowstwa w Spółdzielni, podczas gdy nie jest on członkiem spółdzielni. W uzasadnieniu skarżący wskazał również, iż w związku ze złożeniem wniosku o wykup przysługuje mu ekspektatywa nabycia własności lokalu - co oznacza zasadniczą zmianę jego pozycji prawnej. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący przywołał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2006 r. sygn. III CZP 33/06 (OSNC 2007 nr 1 poz. 1). Dodatkowo skarżący podniósł, że wskazana przez organ linia orzecznictwa sądów administracyjnych dotycząca pojęcia "interesu prawnego" ukształtowała się jeszcze przed wejściem w życie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 23 czerwca 2010 r. Spółdzielnia jako uczestnik postępowania również wniosła o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji podniósł, iż decyzja o zatwierdzeniu podziału nieruchomości gruntowej nie ma jakiegokolwiek związku prawnego z wykonywaniem prawa do własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu. Stroną postępowania podziałowego, jest wyłącznie właściciel (współwłaściciele) albo użytkownik wieczysty (współużytkownicy wieczyści) nieruchomości, co wynika z jednoznacznej treści art. 97 ust. 1 U.g.n. Legitymowanie się własnościowym prawem do lokalu wskazuje na określoną relację pomiędzy osobą, której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a spółdzielnią - na gruncie prawa cywilnego (nie kreując jednak prawnorzeczowego tytułu do nieruchomości objętej podziałem). Nie przesądza to jednak o posiadaniu przez taki podmiot interesu prawnego na gruncie prawa administracyjnego. Spółdzielnia może występować o geodezyjny podział nieruchomości, których jest użytkownikiem wieczystym, a podział taki w żaden sposób nie wpływa na sferę prawnorzeczową. Ewentualne roszczenia o ustanowienie własności lokalu (ekspektatywa) w żadnym razie nie kreują prawa do bycia stroną postępowania podziałowego ani na gruncie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, ani ustawy o własności lokali. Sąd pierwszej instancji uznał więc za trafne stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o braku legitymacji skarżącego do domagania się wznowienia postępowania zakończonego podziałem nieruchomości. Stronami postępowania o podział nieruchomości nie są osoby, które nie mają do niej żadnego tytułu prawnego, lecz zainteresowane są uzyskaniem użytkowania wieczystego gruntu. Zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie nawet niepewne, nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony. Takiego interesu prawnego nie ma członek spółdzielni mieszkaniowej, dysponujący własnościowym spółdzielczym prawem do lokalu w sytuacji, gdy właścicielem gruntu, na którym posadowiony jest budynek mieszalny jest gmina, a spółdzielni mieszkaniowej przysługuje prawo użytkowania wieczystego tego gruntu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W. B. zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a. przez ograniczenie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do ogólnikowych stwierdzeń co do statusu skarżącego i pominięcie istotnych aspektów sprawy, wskutek czego Sąd błędnie uznał, że skarżący nie ma legitymacji strony postępowania o podział nieruchomości, a co za tym idzie o wznowienie postępowania administracyjnego w tej sprawie oraz, że skarżący nie posiada interesu prawnego na gruncie prawa administracyjnego, w sprawie o podział nieruchomości, a jedynie interes faktyczny, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17(14) ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali przez ich błędną wykładnię, pomijająca zmianę statusu skarżącego w wyniku złożenia przez niego wniosku przewidzianego w art. 17(14) ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i powstania ekspektatywy prawa odrębnej własności lokalu. Powołując się na wymienione podstawy skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W motywach skargi kasacyjnej wskazano, iż Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku niezgodnie z dyspozycją normy zawartej w art. 141 § 4 P.p.s.a. ograniczył się do ogólnikowych stwierdzeń co do statusu skarżącego i pominął istotne aspekty sprawy, wskutek czego błędnie uznał, że skarżący nie ma legitymacji strony postępowania o podział nieruchomości (w rozumieniu art. 28 K.p.a.), a co za tym idzie o wznowienie postępowania administracyjnego w tej sprawie oraz , że skarżący nie posiada w takiej sprawie interesu prawnego na gruncie prawa administracyjnego, a jedynie interes faktyczny. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną Sąd pierwszej instancji pominął okoliczność złożenia przez skarżącego wniosku o przeniesienie na niego odrębnej własności lokalu i powstania w wyniku tej czynności ekspektatywy prawa odrębnej własności lokalu. W okolicznościach sprawy nie można mówić o ewentualnym roszczeniu o ustanowienie własności lokalu czy też rozważać sprawy jedynie z perspektywy legitymowania się przez skarżącego własnościowym prawem do lokalu. Art. 17(14) ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych przyznaje roszczenie o ustanowienie i przeniesienie odrębnej własności lokalu członkom spółdzielni oraz niebędącym członkami osobom, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Do ustanowienia i przeniesienia odrębnej własności lokalu w spółdzielni mieszkaniowej stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o własności lokali. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy właścicielowi lokalu przysługuje - jako prawo związane z własnością lokalu - udział w nieruchomości wspólnej, która stanowi m.in. grunt, na którym został wzniesiony budynek. Skarżący złożył w spółdzielni mieszkaniowej wniosek o przeniesienie na niego odrębnej własności lokalu użytkowego, do którego przysługuje mu spółdzielcze prawo własnościowe. Nie wywodzi więc swego statusu strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym z faktu przysługiwania mu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, lecz z przywołanych wyżej uregulowań prawnych przewidujących roszczenie o ustanowienie i przeniesienie prawa odrębnej własności lokalu wraz z udziałem w prawie do gruntu oraz z odrębnego zdarzenia prawnego - złożenia w spółdzielni mieszkaniowej wniosku o przeniesienie prawa odrębnej własności, wskutek którego doszło do powstania ekspektatywy prawa odrębnej własności lokalu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółdzielnia Mieszkaniowa "C." w Ostrołęce wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 P.p.s.a., skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną skarżący oparł na obydwu podstawach z art. 174 P.p.s.a. zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17(14) ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali oraz przepisów postępowania tj. art. 141 §4 P.p.s.a. Żaden z wymienionych zarzutów nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok odpowiada prawu. W przypadku podziału nieruchomości w oparciu o przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z art. 97 ust. 1 i 1a dokonuje się go na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny, przy czym wnioskujący powinien dołączyć do wniosku, m. in. dokument stwierdzający tytuł prawny (ust. 1a pkt 1). Oznacza to, że o zatwierdzenie projektu podziału nieruchomości może wystąpić jej właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty lub współużytkownik wieczysty, gdyż są to podmioty władne do dysponowania nieruchomością w ramach przysługującego im prawa, a tym samym mają interes prawny, aby żądać czynności organu. Podmioty te są tym samym stronami postępowania administracyjnego. Te podmioty również - jako strony postępowania podziałowego - mogą żądać stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej czy też wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji podziałowej i uczestniczyć w postępowaniu nadzorczym (por. wyrok NSA z 7 lutego 2002 r., I SA 1719/00). W niniejszej sprawie w dacie wydania przez Prezydenta Miasta Ostrołęki ostatecznej decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, znajdującej się w użytkowaniu wieczystym spółdzielni mieszkaniowej, skarżący nie posiadał do tej nieruchomości praw rzeczowych, a swój przymiot strony wywodził z jednej strony z członkostwa w spółdzielni, z którego to tytułu przysługiwało mu własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, a z drugiej z faktu, iż wystąpił z roszczeniem o ustanowienie własności lokalu (ekspektatywa) w trybie art. 17(14) ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Wbrew powyższym twierdzeniom należy podnieść, iż członkom spółdzielni mieszkaniowej nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym niezależnie od tego, czy przysługuje im lokatorskie czy własnościowe prawo do lokalu. Stroną tą jest spółdzielnia mieszkaniowa, która posiada tytuł prawny do nieruchomości, natomiast reprezentowanie spółdzielni na zewnątrz, jako użytkownika wieczystego nieruchomości, właścicielem której jest gmina, odbywa się przez jej zarząd. Skarżący w dacie podziału nieruchomości nie miał żadnego prawa rzeczowego do nieruchomości dzielonej, natomiast fakt, iż wystąpił z roszczeniem o ustanowienie własności lokalu (ekspektatywa), nie daje mu praw strony w postępowaniu podziałowym. Dla uznania, że konkretny podmiot ma prawo strony, istnieć musi wyraźna norma prawa materialnego, z którego podmiot ten wywodzi swoje prawa. Z wydanej w niniejszej sprawie decyzji Prezydenta Miasta Ostrołęki nie wynikają dla skarżącego bezpośrednio żadne uprawnienia lub obowiązki. Skarżący w dacie wydania decyzji posiadał jedynie własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, którego przedmiotem jest sam lokal. Zatem fakt podziału nieruchomości, której użytkownikiem wieczystym jest spółdzielnia mieszkaniowa nie miał żadnego wpływu na zakres praw, którymi dysponował skarżący. Z tych względów nie może on być uznany za stronę postępowania podziałowego w rozumieniu art. 28 K.p.a. (por. wyrok NSA, I SA 2515/01). Nie może także stanowić podstawy posiadania interesu prawnego podjęte przez stronę skarżącą działanie, zmierzające do ustanowienia odrębnej własności lokali. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, iż jest to zdarzenie przyszłe, które będąc co do zasady niepewnym, nie może przesądzać o istnieniu aktualnego interesu prawnego. Argumenty podnoszone przez pełnomocnika skarżącego we wniesionej skardze kasacyjnej wskazują natomiast na jego interes faktyczny, a nie prawny. Skarżący podejmując we wniesionej skardze kasacyjnej próbę wskazania cywilnoprawnego charakteru interesu prawnego, poza przywołanym orzecznictwem nie wskazał żadnego przepisu prawa materialnego z którego możnaby taki interes wywieść. Przykładem może być zawarte w skardze kasacyjnej stanowisko, iż "istnieje daleko idące podobieństwo z punktu widzenia konstrukcji prawnej, między stanem rozważanym przez SN w uchwale III CZP 33/06, a stanem faktycznym niniejszej sprawy". Tymczasem do uznania konkretnej osoby za stronę postępowania o podział nieruchomości nie jest wystarczające przekonanie, że być może, w przyszłości, osoba ta stanie się właścicielem lub użytkownikiem wieczystym tej określonej nieruchomości, lecz istnieć musi wyraźna norma prawa materialnego, z którego podmiot ten wywodzi swoje prawa. Sąd pierwszej instancji trafnie więc ocenił, iż jest to w przedmiotowej sprawie brak jest takiej normy prawnej, z której skarżący mógłby wywodzić swoje prawa do dzielonej nieruchomości. Zarzut naruszenia art. 17(14) ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o własności lokali jest więc nieusprawiedliwiony. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 §4 P.p.s.a. Wbrew temu, co podniesiono w skardze kasacyjnej, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymagania zakreślone w powołanym wyżej przepisie, wyczerpująco przedstawia stan faktyczny sprawy, a jego ocena prawna jest zaprezentowana w sposób logiczny i spójny. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 P.p.s.a.