III SA/Wa 1338/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2010 r. sprawy ze skargi A. H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w postaci hipoteki przymusowej dokonanej na nieruchomości 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz A. H. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (wierzyciel), wydał [...] grudnia 2006r. zarządzenie zabezpieczenia należności A. H. (dalej "Skarżąca") w podatku od towarów i usług (dalej "VAT") za miesiące od sierpnia do grudnia 2001r., na podstawie decyzji z tej samej daty o zabezpieczeniu, wydanej na mocy art. 33 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej zwana "O.p."), w której określono przybliżoną wartość zobowiązania w VAT na [...] zł. Z akt sprawy wynika, że zarządzenie o zabezpieczeniu oraz ww. decyzję pełnomocnik Strony odebrał 4 stycznia 2007r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. (organ egzekucyjny) - nadał [...] grudnia 2006r. klauzulę o przyjęciu zarządzenia zabezpieczenia do wykonania oraz przystąpił do jego realizacji. Strona pismem z [...] stycznia 2007r., które wpłynęło do organu egzekucyjnego [...] stycznia 2007r., złożyła zarzut w przedmiocie zarządzenia zabezpieczenia, podnosząc m.in., że: zobowiązanie w VAT za ww. miesiące 2001r. uległo przedawnieniu; w zarządzeniu o zabezpieczeniu nie wskazano sposobu zabezpieczenia, co nie spełnia przesłanek z art. 156 § 1 pkt 9 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej zwana "u.p.e.a."); brak podstawy prawnej zabezpieczenia w postaci decyzji Naczelnika z [...] grudnia 2006r. Wierzyciel w stanowisku z [...] marca 2007r. nie uznał zarzutów, podnosząc m.in., iż zgodnie z art. 70 § 8 O.p. przedawnieniu nie ulegają zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką. Wniosek o wpis w księdze wieczystej wraz z zarządzeniem zabezpieczenia złożono w Sądzie Rejonowym w W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych dla W. [...] grudnia 2006r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej "DIS") w postanowieniu z [...] czerwca 2007r. nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia strony na postanowienie wierzyciela. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 grudnia 2007r., sygn. akt III SA/Wa 1740/07 uchylił ww. postanowienie DIS, wskazując że zobowiązanie VAT za poszczególne miesiące do listopada 2001r. uległo przedawnieniu. Zobowiązanie za grudzień 2001r. nie przedawniło się. Zarówno decyzja, jak zarządzenie zabezpieczenia majątku doręczono stronie dnia [...] stycznia 2007r. Strona [...] grudnia 2007r. wniosła do organu egzekucyjnego (Naczelnik Urzędu Skarbowego w P.) o uchylenie zabezpieczenia w postaci hipoteki przymusowej na nieruchomości, dokonanego na mocy ww. decyzji oraz zarządzenia zabezpieczenia z [...] grudnia 2006r. W uzasadnieniu odwołała się do treści art. 159 § 1 u.p.e.a., który wskazuje, że organ egzekucyjny obowiązany jest uchylić zabezpieczenie, jeżeli wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie zgłoszono w terminie 3 miesięcy od dokonania zabezpieczenia w związku z decyzją zabezpieczającą, o której mowa w art. 33a O.p. Takiego wniosku wierzyciel nie zgłosił, a hipotekę ustanowiono [...] grudnia 2006r. Organ egzekucyjny zwrócił się [...] stycznia 2008r. do wierzyciela o zajęcia stanowiska w sprawie ww. wniosku. Wierzyciel, pismami z [...] lutego 2008r.: 1) wystąpił do organu egzekucyjnego o przedłużenie zabezpieczania zobowiązania podatkowego, na mocy art. 159 § 2 u.p.e.a., do czasu zakończenia postępowania odwoławczego i uprawomocnienia się decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego; 2) stwierdził, iż uchylenie zabezpieczenia nie jest zasadne, bo decyzja o zabezpieczeniu z [...] grudnia 2006r. wygasła po wydaniu decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z [...] grudnia 2007r. w sprawie określenia prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego w VAT za sierpień-grudzień 2001r. Wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu nie narusza zarządzenia wydanego na podstawie u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P (organ egzekucyjny) postanowieniem z [...] listopada 2008r. odmówił uchylenia zabezpieczenia w postaci hipoteki na nieruchomości zobowiązanej. W uzasadnieniu wskazał, iż w postępowaniu zabezpieczającym jedynym środkiem zabezpieczającym było ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości zobowiązanej. Środek ten zgodnie z art. 164 § 2 u.p.e.a. zastosował wierzyciel - Naczelnik Urzędu Skarbowego W, na którego wniosek sąd wieczystoksięgowy wpisał hipotekę. Żądanie uchylenia zabezpieczenia nie może zostać uwzględnione ponieważ przepisy art. 159 § 1 i 2 u.p.e.a. nie mogą być podstawą do uchylenia zabezpieczenia. Wierzyciel, a nie organ egzekucyjny zastosował środek zabezpieczający w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej. Organ egzekucyjny nie jest więc uprawniony do uchylenia środka zabezpieczającego. Skarżąca w zażaleniu z [...] grudnia 2008r. wniosła o uchylenie ww. postanowienia w całości i wydanie postanowienia o uchyleniu zabezpieczenia. DIS postanowieniem z [...] maja 2009r. uchylił ww. postanowienie organu egzekucyjnego w całości i umorzył postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, iż z wnioskiem o dokonanie zabezpieczenia na majątku zobowiązanej przez wpis hipoteki przymusowej wystąpił wierzyciel, na podstawie art. 35 § 3 O.p. i art. 164 § 2 u.p.e.a. i on jest właściwy do wystąpienia do Sądu o wykreślenie hipoteki. Organ egzekucyjny, wydając postanowienie w trybie art. 159 § 1 u.p.e.a. nie był uprawniony do merytorycznej oceny odmowy uchylenia zabezpieczenia dokonanego przez wierzyciela. Organ egzekucyjny winien uznać się niewłaściwym do rozpatrzenia wniosku strony z [...] grudnia 2007r., i przekazać go zgodnie z art. 65 k.p.a. do wierzyciela celem wydania stosownego rozstrzygnięcia. W sprawie zachodzi więc przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, określona w art. 105 § 1 k.p.a. W skardze z 10 lipca 2009r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. postanowienie DIS z [...] maja 2009r. strona wniosła o jego uchylenie, z uwagi na: - rażące naruszenie art. 159 § 1 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie; - naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez umorzenie postępowania, zamiast orzeczenia co do istoty sprawy. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, iż wystąpienie przez wierzyciela z wnioskiem do sądu o wpisanie hipoteki przymusowej, nie przesądza, że to on, a nie organ egzekucyjny dokonuje uchylenia zabezpieczenia. Ustawodawca wyposażył w kompetencję uchylenia i przedłużenia zabezpieczania organ egzekucyjny, niezależnie od tego, czy jest on jednocześnie wierzycielem, czy też nie. Za taką wykładnią przemawia art. 159 w związku z art. 17 § 1 u.p.e.a. Przyjęcie poglądu, że uchylić zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej może jedynie wierzyciel, prowadziłoby do zabronionej Konstytucją RP dyskryminacji zobowiązanych na mających więcej i mniej praw, w zależności od tego, czy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, czy nie. DIS błędnie utożsamia pojęcie uchylenia zabezpieczenia w rozumieniu art. 159 § 1 u.p.e.a. z wystąpieniem do sądu o wykreślenie hipoteki. DIS nie wskazał też przepisu prawa, zgodnie z którym do uchylenia zabezpieczenia w postaci hipoteki przymusowej byłby właściwy wierzyciel a nie organ egzekucyjny. Nie wyjaśnił także, czy na ewentualne postanowienie wierzyciela o odmowie uchylenia zabezpieczenia zobowiązanemu przysługiwałoby zażalenia, jeżeli tak, z którego przepisu to wynika. Skarżąca podniosła ponadto, że wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie zgłoszono w terminie 3 miesięcy od dokonania zabezpieczenia należności pieniężnej, a wierzyciel wystąpił o przedłużenie tego terminu dopiero pismem z [...] lutego 2008r., Organ egzekucyjny zobowiązany był więc do uchylenia zabezpieczenia na wniosek Skarżącej złożony [...] grudnia 2007r. DIS winien zatem wydać postanowienie o uchyleniu postanowienia organu egzekucyjnego i orzec co do istoty sprawy przez uchylenie zabezpieczenia, aby nie naruszać art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim bądź do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 - 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie doszło do spełnienia dwóch z wyżej wymienionych przesłanek – naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu błędne zastosowanie prawa materialnego – art. 159 § 1 u.p.e.a. - przez organ pierwszej i drugiej instancji sprawiło również, że DIS błędnie zastosował dyspozycję art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Sąd stwierdza, że jasna jest dyspozycja art. 159 § 1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że "Organ egzekucyjny na żądanie zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2, uchyla zabezpieczenie, jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie został zgłoszony w terminie 30 dni od dnia dokonania zabezpieczenia należności pieniężnej, a w terminie 3 miesięcy od dokonania zabezpieczenia w związku z wydaniem decyzji, o której mowa w art. 33a i 33b ustawy - Ordynacja podatkowa lub w art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne, lub zabezpieczenia obowiązku o charakterze niepieniężnym". Tym samym, wbrew twierdzeniom organów obu instancji, kompetencję do działania w kwestii uchylenia zabezpieczenie, zgodnie z art. 159 § 1 u.p.e.a., ma wyłącznie organ egzekucyjny. Wierzyciel, nie ma nawet możliwości wypowiedzieć się w kwestii uchylenia zabezpieczenia, przed wydaniem postanowienia przez organ egzekucyjny. W związku z tym podejmowanie w tym zakresie jakichkolwiek działań przez organ egzekucyjny, zmierzających do umożliwienia wierzycielowi zajęcia stanowiska - do czego doszło w sprawie - nie jest prawidłowe w świetle obowiązujących norm prawnych. Wierzyciel, podobnie jak zobowiązany, stosownie do art. 159 § 1a u.p.e.a., ma możliwość wnieść środek zaskarżenia na postanowienie o uchyleniu zabezpieczenia, w postaci zażalenia. Sąd stwierdza ponadto, że zobowiązany, zgodnie z art. 159 § 1 u.p.e.a., powinien swój wniosek o uchylenie zabezpieczenia skierować do organu egzekucyjnego, który ma obowiązek rozstrzygnąć kwestie uchylenia zabezpieczenia. Co więcej, w sytuacji gdy zajdą przesłanki wskazane w art. 159 § 1 u.p.e.a.: nie zgłoszono wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w terminie 30 dni od dnia dokonania zabezpieczenia należności pieniężnej, albo w terminie 3 miesięcy od dokonania zabezpieczenia w związku z wydaniem decyzji, o której mowa w art. 33a i 33b O.p., organ egzekucyjny nie ma możliwości odmownego rozstrzygnięcia wniosku złożonego przez zobowiązanego. Świadczy o tym posłużenie się przez ustawodawcę w treści art. 159 § 1 u.p.e.a. sformułowaniem "uchyla". Sąd wyjaśnia przy tym - biorąc pod uwagę treść 134 P.p.s.a., który wskazuje na niezwiązanie sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi, oraz dyspozycję art. 8 i art. 12 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. - że rozpatrywanie wniosku strony o uchylenie zabezpieczenia z [...] grudnia 2007r. przez blisko rok (postanowienie pierwszej instancji wydano [...] listopada 2008r.) nie budzi zaufania do organu egzekucyjnego. Przedłużanie postępowania bez jasnych przyczyn, po to by następnie bez szerszego uzasadnienia i podstaw prawnych uznać, że sprawa nie należy do właściwości organu egzekucyjnego jest nieprawidłowe i narusza zasadę szybkości i wnikliwości postępowania wyrażoną w ww. przepisie art. 12 u.p.e.a. Sąd podkreśla ponadto, że zasadność wniosku strony skarżącej co do uchylenia zabezpieczenia, organ egzekucyjny bada na dzień złożenia tego wniosku. Na ten dzień powinny być zbadane przesłanki wynikające z dyspozycji art. 159 u.p.e.a. - w jakim terminie dokonano wszczęcia postępowania egzekucyjnego, kiedy wydano wobec strony skarżącej decyzję, o której mowa w art. 33a i 33b O.p. oraz czy termin wynikający z art. 159 § 1 u.p.e.a. był kiedykolwiek przedłużony przez organ egzekucyjny, na wniosek wierzyciela. Żaden z organów administracyjnych, wbrew jasnej treści przepisu art. 159 § 1 u.p.e.a. co do właściwości organu, który ma rozpatrywać żądanie uchylenia zabezpieczenia nie rozpatrzył go merytorycznie. Sąd zwraca również uwagę DIS, że w sprawie zarzutów strony skarżącej wniesionych w postępowaniu egzekucyjnych wypowiadał się WSA w Warszawie w prawomocnym wyroku z 21 grudnia 2007r., sygn. akt III SA/WA 1740/07, wyjaśniając, że część z należności objętych zabezpieczeniem przedawniła się. Sąd w tym miejscu stwierdza, że DIS ponownie rozpatrując sprawę, tak aby uczynić zadość również zasadom szybkości postępowania i pozyskiwania zaufania powinien zmierzyć się z istotą sprawy oraz w sposób prawidłowy zastosować dyspozycję art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd mając powyższe okoliczności na względzie uznał, że zasadne jest uwzględnienie skargi na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., przez uchylenie zaskarżonego postanowienia (punkt pierwszy sentencji). Orzeczenie z punktu drugiego sentencji ma uzasadnienie w dyspozycji art. 152 P.p.s.a. Sąd o zwrocie kosztów postępowania sądowego (punkt 3 sentencji) postanowił na zasadzie art. 200 P.p.s.a. i art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), strona skarżąca była reprezentowana przez adwokata, a wpis sądowy był wpisem stałym i wynosił 100 zł.