II SA/Rz 991/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Jolanta Ewa Wojtyna Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk SO (del.) Tomasz Smoleń /spr./ Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 9 lutego 2010 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta M. z dnia [...]r. Nr [...] odmawiającej D.P. prawa do zaliczki alimentacyjnej na córkę J.G. Podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji był art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 5a i art. 10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej /Dz.U. Nr 86, poz. 732 z póżn.zm./. Rozpoznając wniosek D.P. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz córki J.G. Prezydent Miasta M. odmówił ustalenia tego prawa decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. rozpoznając odwołanie od tej decyzji zważyło co następuje. Zgodnie z art. 2 ust. 5a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej osobą uprawnioną – jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna jeżeli: - osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, - jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Z akt sprawy wynika, iż osobą uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego jest J.G. ur. [...]r. ponieważ wyrokiem Sądu z dnia [...]r. sygn. akt III RC 478/97 zasądzone zostały alimenty na jej rzecz. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. wynika, iż w okresie ostatnich trzech miesięcy egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od J.G. na rzecz J.G. w wysokości 150 zł miesięcznie jest bezskuteczna. Wniosek o zaliczkę alimentacyjną złożyła D.P., która jest mężatką, nie złożyła pozwu o rozwód ani separację. Art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej określa, iż osoba uprawniona – oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z zapisem art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. Nr 228, poz. 255 z późn.zm./ osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa, wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowuje z ojcem lub matką dziecka. D.P. nie jest osobą samotną, jest mężatką i nie złożyła pozwu o rozwód ani separacji /zapis art. 29 ust. 1 ustawy/. W związku z powyższym nie spełnia wymogów zapisanych w w/w art. 2 pkt 5a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ponieważ mężatce zaliczka alimentacyjna nie przysługuje. Podnoszona w odwołaniu trudna sytuacja materialna rodziny nie daje podstaw do przyznania tej formy pomocy. W złożonej skardze D.P. wniosła o ponowne rozpoznanie jej sprawy, nie zgadzając się z decyzją SKO i poprzedzającą ją decyzją Prezydenta Miasta M. Wskazała, że alimenty na córkę ma przyznane prawomocnym wyrokiem Sądu. Jej pierwszy mąż zobowiązany do zapłaty tych alimentów jest nieściągalny. Kwestionuje zasadność przepisów, które zmuszają ją do rozbicia nowego związku małżeńskiego, w którym jest szczęśliwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zawiesił postępowanie sądowe do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 7/07 o rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 964/06 na podstawie przepisu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 orzekł m.in. że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej /Dz.U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 z późn.zm./ w zw. 3 pkt 17, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. 2006 r. Nr 138, poz. 992 z póżn.zm./ w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji R.P. oraz nie jest zgodny z art. 27 konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. /Dz.U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2 poz. 11/. Ponadto Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim pomija prawo: a/ osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b/ osób wychowywanych przez osoby które wspólnie wychowują co najmniej 1 dziecko z jego rodzicem, - do zaliczki alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji R.P. oraz nie jest zgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Orzekł także, iż art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji R.P. oraz nie jest zgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 7 lipca 2007 r. Nr 119, poz. 770. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie podjął zawieszone postępowanie sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Przy rozpoznaniu skargi Sąd kieruje się art. 34 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ rozstrzygając w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany z zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kontroli Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny tej sprawy jest w zasadzie bezsporny i został prawidłowo ustalony przez organy rozpoznające wniosek skarżącej. Organy ustaliły, że D.P. wychowuje małoletnią córkę J.G., która prawomocnym wyrokiem z dnia 12 listopada 1997 r. Sądu Rejonowego w M. sygn. akt III RC 476/97 ma zasądzone od ojca J.G. alimenty w kwocie po 150 zł miesięcznie. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. wynika, że egzekucja powyższych alimentów jest bezskuteczna przez okres ostatnich 3 miesięcy. D.P. pozostaje w drugim związku małżeńskim z J.P. i nie złożyła pozwu o rozwód lub separację. Zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci uprawnionych do świadczeń alimentacyjnych na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna zostały określone ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej /Dz.U. Nr 86, poz. 732 z późn.zm./. Art. 2 tej ustawy określa, iż: 1/ bezskuteczność egzekucji – oznacza to egzekucję w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres 3 ostatnich miesięcy, 2/ dłużnik alimentacyjny – oznacza to osobę zobowiązaną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, wobec którego egzekucja jest bezskuteczna, 3/ organ właściwy dłużnika – oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, 4/ organ właściwy wierzyciela – oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej, 5/ osoba uprawniona – oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna jeżeli: a/ osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, b/ osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona. Definicję "osoby samotnie wychowujące dziecko" zawiera art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm./, do której odsyła art. 2 pkt 5 lit. a wyżej wskazanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Przy określeniu "osoby samotnie wychowującej dziecko" ustawodawca posłużył się kryterium stanu cywilnego. W tym zakresie użył pojęć: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba rozwiedziona bądź osoba pozostająca w separacji orzeczonej przez sąd. Jednakże osoby w/w nie będą uznane za samotnie wychowujące dziecko, jeżeli wychowują dziecko wspólnie z ojcem lub matką dziecka. Brzmienie przepisu art. 3 ust. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje na wychowywanie dziecka "z jego rodzicem". Skoro zatem dziecko nie jest wychowywane wspólnie przez oboje rodziców to rodzic sprawujący bezpośrednio opiekę nad dzieckiem ubiegający się o zaliczkę alimentacyjną spełnia kryteria uznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nawet wówczas, gdy zawarł kolejny związek małżeński. Sąd podziela w tym miejscu ugruntowanie w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że wykonywanie władzy rodzicielskiej to nie tylko łożenie na utrzymanie dziecka, ale także osobiste staranie o jego wychowanie. Zobowiązanymi do tego są rodzice biologiczni dziecka i obowiązek ten nie może być przerzucany na nowego partnera danego rodzica. Prowadziłoby to do niczym nie usprawiedliwionego zwolnienia z tego obowiązku biologicznego rodzica dziecka. Zaliczka alimentacyjna jest świadczeniem wypłacanym osobom, które nie mogą wyegzekwować należnych alimentów, w celu skredytowania podstawowych ich potrzeb. Immanentnym elementem mechanizmu zaliczki są instrumenty dyscyplinujące osobę zobowiązaną do płacenia alimentów m.in. poprzez obowiązek zwrotu wypłaconych kwot w wysokości powiększonej o 5 %. Sąd podziela w całości pogląd zawarty w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06, że alimenty są najczęściej zasądzane w sytuacji urodzenia się dziecka w rezultacie związku nieformalnego lub rozpadu więzi małżeńskiej /rozwód lub separacja/. W takich sytuacjach zaliczka alimentacyjna wypłacana będzie głównie osobom samotnie wychowujących dzieci. Nie znaczy to jednak, że status rodziny niepełnej, ani tym bardziej złożenie wniosku o rozwód lub separację /art. 29 ust. 1 ustawy/ powinny zostać uznane za warunek sine qua non otrzymania świadczenia. Byłoby to jaskrawe niesprawiedliwe w wypadku rodzin rekonstruowanych, funkcjonujących w oparciu o nową więź między rodzicem dziecka i osobą dla dziecka obcą. Dziecko wychowujące się w takiej rodzinie na skutek zmiany stanu cywilnego przez jego rodzica traciłoby status osoby wychowywanej przez samotnego rodzica i byłoby pozbawione zaliczki z przyczyn od niego niezależnych, warunkowanych w dużej mierze wolą i decyzjami życiowymi osób dla niego obcych. Tym samym świadczenie to zamiast opierać się na stosunku alimentacyjnym między osobą uprawnioną /dzieckiem/ i dłużnikiem alimentacyjnym byłoby uzależnione od stosunków prawnych lub faktycznych między zupełnie innymi osobami: drugim z rodziców które je wychowuje i nie ma sądownie zasądzonych alimentów i jego nowym partnerem życiowym. Zdaniem Sądu rozpoznając niniejszą sprawę literalne brzmienie przepisu art. 3 ust. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na inne jego rozumienie. Wykładnia przyjęta przez organ orzekający w sprawie prowadzi do sytuacji, że dziecko uprawnione do alimentów, które nie może wyegzekwować pozbawione byłoby zaliczki alimentacyjnej jedynie dlatego, że matka która je samotnie wychowuje zawarła nowy związek małżeński. Takie rozumienie przepisu naruszałoby określone w art. 32 Konstytucji R.P. z 1997 r. równe prawo traktowania wszystkich obywateli. Kryterium stanu cywilnego rodzica wydaje się ponadto zbędne z punktu widzenia celu zaliczki. Sam fakt założenia nowej rodziny nie musi oznaczać poprawy warunków materialnych osobie ubiegającej się o zaliczkę tj. dziecka z poprzedniego związku. To czy nowy małżonek dobrowolnie czy przymusowo włączył się do utrzymania osoby uprawnionej do zaliczki znajduje wyraz w dochodach rodziny, a co za tym idzie kryterium dochodowe, a nie kryterium stanu cywilnego rodzica wychowującego osobę uprawnioną do zaliczki winna być brana pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Z akt niniejszej sprawy wynika, że J.G. jest wychowywana jedynie przez matkę bez udziału ojca J.G. zobowiązanego do płacenia na jej rzecz alimentów w kwocie po 150 zł miesięcznie. Oznacza to, że D.P. należy uznać samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 ust. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a na ocenę tą nie może wpływać fakt, że zawarła ona nowy związek małżeński z J.P. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie do rozważenia wszystkich alimentów stanu faktycznego i prawnego w kontekście przesłanek określonych w art. 3 ust. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 pkt 5 lit. a, art. 18 ust. 2 i art. 29 o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, uwzględniając ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a.