II GZ 96/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Sł. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1785/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Sł. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [..] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 marca 2010 r. o sygn. akt V SA/Wa 1785/09 odmówił S. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. S. G. - wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 465,00 złotych - wystąpił z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF z dnia 21 grudnia 2009 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku wnioskodawca wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 80 m2 (mieszkanie o pow. 60 m2) i nieruchomość rolną o powierzchni 19 ha, utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości 1500 złotych miesięcznie. Oświadczył, iż nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał również aktualne ceny w skupie płodów rolnych i ceny nawozów sztucznych. W piśmie procesowym z dnia 27 stycznia 2010 r. S. G. wyjaśnił, iż od 1990 r. prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne. Wskazał, że nie wykonywał żadnej pracy zarobkowej ani nie otrzymywał wynagrodzenia z tego tytułu. Oświadczył, iż nie wynajmował nigdy sprzętu gospodarstwa rolnego i nie dzierżawił gruntów. Stwierdził, że jego obecne miesięczne wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie są różne i wynoszą ok. 100 złotych. Wyjaśnił także, że nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych jak również majątku ruchomego o znacznej wartości, nie uzyskuje również pomocy finansowej od rodziny i organizacji społecznych. W wyniku rozpoznania wniosku postanowieniem z dnia 9 lutego 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał m.in., iż na podstawie złożonego przez skarżącego oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych w sprawie i wydatków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wnioskodawca nie podał bowiem, czy posiada rachunki bankowe, czy uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych i nie nadesłał wskazanych w zarządzeniu dokumentów. Referendarz sądowy podkreślił, iż skarżący otrzymał za 2008 rok dopłaty do gruntów rolnych w wysokości 6480 złotych. Dopłaty te zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego. Pismem z dnia 19 lutego 2010 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wnosząc o ponowne przeanalizowanie akt. Sąd I instancji w postanowieniu z dnia 16 marca 2010 r. zaznaczył, że wnioskodawca w piśmie procesowym z dnia 27 stycznia 2010 r., będącym odpowiedzią na wezwanie Sądu do udzielenia konkretnych informacji na temat sytuacji majątkowej nie podał czy posiada rachunki bankowe, czy uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych. Ponadto nie nadesłał wskazanych w zarządzeniu dokumentów i braku tego nie uzupełnił. Sąd I instancji podkreślił, iż na podstawie dokumentacji zebranej w tej sprawie nie można było dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych i wydatków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Sąd I instancji zauważył, iż skarżący otrzymał za 2008 rok dopłaty do gruntów rolnych w wysokości 6480 złotych. Dopłaty te zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. Nr 10, poz. 76 ze zm.) ewidencja producentów zawiera numer rachunku bankowego producenta lub osoby, o której mowa w pkt 5. Wnioskodawca, aby złożyć wniosek o przyznanie jakiejkolwiek płatności, powinien najpierw złożyć wniosek o wpis do ewidencji producentów, wraz z podaniem m.in. rachunku bankowego, na który będą przesyłane przyznane płatności. W związku z powyższym Sąd I instancji zauważył, iż wnioskodawca posiada rachunek bankowy, którego stanu mimo wezwania nie ujawnił, uzyskał dopłaty do gruntów rolnych za 2008 rok lecz nie wyjaśnił, czy otrzymał dopłaty do gruntów za 2009 rok. W tych okolicznościach Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. S. G. wniósł zażalenie domagając się uchylenia tego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest uzasadnione i podlega oddaleniu. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei w zakresie częściowym, gdy osoba udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Oznacza to zatem, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma wyjątkowy charakter i jest stosowana tylko w stosunku osób charakteryzujących się trudną sytuacją majątkową. Do tej grupy osób można w szczególności zaliczyć osoby bezrobotne, którzy nie pobierają zasiłku lub które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawienie środków do życia lub środki te są bardzo ograniczone i służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie stwierdził, że wnoszący zażalenie nie udowodnił w sposób przekonywujący trudnej sytuacji materialnej w takim stopniu, w jakim nie byłby w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym w jego sprawie. Z treści formularzy o przyznanie prawa pomocy wynika, że S. G. miał w miesiącu grudniu 2009 r. do dyspozycji dochód w wysokości 1.500 złotych, prowadził gospodarstwo rolne, które przejął po rodzicach oraz posiadał nieruchomości rolne o powierzchni 19 ha. W uzasadnieniu wniosku wskazał, koszty związane z zakupem środków chemicznych i nawozów do uprawy zbóż. Zarządzeniem z dnia 15 stycznia 2010 r. Sąd wezwał S. G. do przedłożenia dokumentów m.in. potwierdzających, czy żalący się uzyskuje dopłaty bezpośrednie lub inne wsparcie do gruntów rolnych, wyciągu rachunku bankowego, dokumentów przedstawiających miesięczne wydatki związane z utrzymaniem itp., zaświadczenia z urzędu gminy wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnych. Żalący nie przedłożył jednak wymaganych dokumentów. Co więcej nie poinformował Sądu, że posiada rachunek bankowy, na który wpłacono środki pieniężne z tytułu dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych za 2008 r. Prawo pomocy jest instytucją szczególną przyznawaną ze środków budżetu Państwa, której celem jest umożliwienie stronie znajdującej się w ciężkiej sytuacji finansowej dochodzenie swoich praw przed sądem, o ile strona ta wykaże rzeczywiście, iż brakuje jej środków na pokrycie niezbędnych kosztów postępowania. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż powinien skorzystać z prawa pomocy i w tym celu powinien przedstawić stosowne dokumenty, które potwierdziłyby jego sytuację materialną tak, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno mu być przyznane. S. G. nie przedłożył także Sądowi I instancji jakichkolwiek dokumentów potwierdzających okoliczności podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że osiąga dochód miesięczny w wysokości 1500 złotych brutto i ponosi bieżące miesięczne wydatki w związku z utrzymaniem – 100 złotych. Dysponując niekompletnymi informacjami na temat rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy Sąd I instancji miał umotywowane wątpliwości co do zasadności zwolnienia strony od kosztów sądowych oraz kosztów pełnomocnictwa profesjonalnego. Z wymienionych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zakwestionowane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. jest prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.