III SA/Kr 976/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Dorota Dąbek Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2010 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Zaskarżoną decyzją z dnia 17 lipca 2009 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 30 ust. 1, 2 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją organu I instancji z dnia [...] 2009 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej uznano, że kwota wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 3 060,00 zł od dnia 1 sierpnia 2007 do dnia 31 marca 2009 r. była nienależnie pobranym świadczeniem opiekuńczym i podlega zwrotowi. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] 2007 r. nr [...] przyznano skarżącej K. R. zasiłek pielęgnacyjny. W dniu 24 kwietnia 2009 r. dostarczono do Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zaświadczenie z KRUS - u nr [...] potwierdzające pobieranie przez skarżącą dodatku pielęgnacyjnego przy emeryturze rolniczej od dnia 30 kwietnia 2007 r. Wobec powyższego, mając na uwadze treść art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ I instancji stwierdził, że od dnia 1 sierpnia 2007 r. wygasło prawo do dalszej wypłaty skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego. Organ uznał, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony w kwocie 3 060,00 zł za okres od 1 sierpnia 2007 r. do dnia 31 marca 2009 r. został wypłacony pomimo ustania okoliczności do jego pobierania, a zatem jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wobec tego. zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie rodzinne jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami za zwłokę. Odwołanie od tej decyzji wniosła K. R. podnosząc, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna. Wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo rolne z synem. Miesięczny dochód z tego gospodarstwa wynosi około 350 zł, a pobierana renta 774 zł. Dochód ten, po opłaceniu rachunków, wykupie leków, nie pozwala na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca wniosła o umorzenie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, podkreślając, że jej rodzina znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej. Działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia utrzymującego w mocy decyzję organu I instancji stwierdziło na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego oraz stosownie do treści art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że skarżąca pobierała dodatek pielęgnacyjny przy emeryturze rolniczej od dnia 30 kwietnia 2007 r. będąc pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń w takiej sytuacji. Wobec powyższego pobrane świadczenie należało uznać za świadczenie nienależnie pobrane, które podlega zwrotowi. Organ I instancji prawidłowo wykazał stronie działanie, o którym mowa w art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż w okresie od dnia 1 sierpnia 2007 r. do dnia 31 marca 2009 r. pobrała świadczenie, które jej nie przysługiwało i właściwie ustalił kwotę podlegającą zwrotowi. Dodatkowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zgodnie z treścią art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organem właściwym do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie pobranych świadczeń jest organ I instancji, który powinien zbadać sytuację życiową skarżącej i rozważyć możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła K. R. podnosząc w jej treści, że nie otrzymała informacji ani decyzji mówiącej o tym, iż świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego przy emeryturze rolniczej zostało jej przyznane. Dopiero na telefoniczną prośbę córki zaświadczenie takie zostało przesłane przez KRUS. Ponadto skarżąca podniosła, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna, a osiągany dochód nie wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowił art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zawiera on upoważnienie do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych pod warunkami określonymi w tym przepisie. Tylko zatem w wypadku wypełnienia wszystkich przesłanek w nim określonych organ administracji publicznej może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z brzmieniem art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się między innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1ustawy o świadczeniach rodzinnych). Z powyższego wynika więc, że pouczenie stanowi warunek niezbędny żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, które zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących jego ustanie lub zawieszenie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Zgodzić się należy zatem w pełni z poglądami judykatury, że pouczenie musi być czytelne i jednoznaczne. Powinno operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji (por. wyroki Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 1979 r., II URN 51/80, OSNCP z 1980 r. nr 10, poz. 202, z 10 grudnia 1985 r., II URN 207/85, PiZS z 1986 r. nr 3, str. 71, z dnia 17 listopada 1985 r., II URN 46/95, OSNAPiUS z 1296 r., nr 12, poz. 174 i z dnia 11 stycznia 2005 r., I UK 136/04, OSNPSiSP z 205 r., nr 16, poz. 252, z 14 marca 2006 r., I UK 161/05, OSNP 2007, nr 5-6, poz. 78). Decydujące znaczenie ma bowiem świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie, która pobrała świadczenie w złej wierze (por. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 listopada 2004 r. I UK 3/04, OSNP 2005, nr 8, poz. 116). Skoro ustawodawca uzależnił obowiązek osoby, która pobrała świadczenie nienależne, do jego zwrotu od prawidłowego jej pouczenia przez organ o przyczynach braku prawa do jego pobierania, to rzeczą organów w niniejszej sprawie było dokonanie ustaleń w tym względzie, zgodnie z postanowieniami artykułów 7 i 77 § 1 k.p.a. zobowiązującymi organy administracji publicznej do dokonania ustaleń istotnych stanu faktycznego w całokształcie materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, zarówno organ I instancji jak i działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie dokonały ustaleń stanu faktycznego w sposób wymagany wskazanymi przepisami postępowania administracyjnego. Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że stan faktyczny w tym przypadku spełnił dyspozycję art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Okolicznością świadczącą o prawidłowości ustaleń stanu faktycznego i subsumcji, czyli jego przypisania pod zastosowaną podstawę prawną, było zdaniem organów ujawnienie zaświadczenia z KRUS nr [...] o pobieraniu przez skarżącą przy rencie rolniczej dodatku pielęgnacyjnego, co wobec treści art. 16 ust. 6 ustawy, stanowiącego, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, dawało podstawę do stwierdzenia, iż wygasło prawo skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego. Nie wzięły jednakże organy w ogóle, w ocenie Sądu, pod uwagę stanu świadomości skarżącej, jej cech psychofizycznych oraz tego czy zawarte w decyzji z dnia [...] 2007 r. nr [...], przyznającej skarżącej zasiłek pielęgnacyjny, pouczenie było na tyle czytelne i przejrzyste konstrukcyjnie, aby skarżąca mogła odnieść jego treść do swojej sytuacji. W ocenie Sądu zawarte we wskazanej decyzji pouczenie organu I instancji jest zbyt abstrakcyjne. Nie zawiera wyjaśnienia jakie to zmiany mają wpływ na prawo do pobieranego przez skarżącą świadczenia. Skarżąca nie mogła odnieść jego treści do sytuacji, w której pobierała przy rencie rolniczej dodatek pielęgnacyjny i w konsekwencji, nie mogła ocenić znaczenia i skutków pobierania dodatku pielęgnacyjnego na jej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W skardze skarżąca stwierdziła, że do momentu wydania zaświadczenia z KRUS – u nie posiadała rozeznania, iż z rentą wypłacany jest jej dodatek pielęgnacyjny. Na rozprawie w dniu 10 lutego 2010 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśniła natomiast, że do wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca dołączyła odcinki renty i decyzję KRUS- u o przyznaniu renty. Analiza uzasadnień organów obu instancji, które mają być odzwierciedleniem motywów podjętych przez organy rozstrzygnięć, pozwalają, w ocenie Sądu, na uznanie, że organy w niniejszej sprawie w ogóle nie rozważyły stanu świadomości skarżącej oraz, czy w związku z tym działała ona z premedytacją, tj. czy przyjmowała zasiłek pielęgnacyjny w złej wierze wiedząc, że z chwilą przyznania jej dodatku pielęgnacyjnego przy rencie rolniczej, zasiłek pielęgnacyjny się jej nie należy. Mając powyższe na uwadze zasadne jest zatem stwierdzenie, że zarówno organ I instancji jak i organ II instancji, wbrew przepisom art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nie dokonały takich ustaleń faktycznych, które by pozwoliły Sądowi stwierdzić bez wątpliwości, że skarżąca został w sposób prawidłowy pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Zawarcie w decyzji ogólnego, standardowego pouczenia i następnie jej odebranie przez adresata bez ustalenia wskazanych okoliczności nie jest wystarczające do zastosowania sankcji z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego organy orzekające obu instancji w sposób błędny oceniły zebrany materiał dowodowy i wyciągnęły z tej oceny niewłaściwe wnioski, czym naruszyły art. 80 k.p.a. obligujący je do dokonania wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Treść art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zobowiązywała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie do orzeczenia jak w punkcie II sentencji wyroku.